Tenodeza bicepsa — protokół rehabilitacji

Dla kogo?

Dla osoby dorosłej po izolowanej tenodezie głowy długiej mięśnia dwugłowego ramienia, przy typowym przebiegu pooperacyjnym. Trzeba znać miejsce i sposób mocowania ścięgna, jakość tkanek, zabiegi towarzyszące i zalecenia operatora. Ten schemat nie jest automatycznie protokołem po naprawie stożka rotatorów, podłopatkowego czy obrąbka.

Bark i łokieć — dwie odrębne decyzje

Nie przedłużamy ograniczeń ruchomości całego barku tylko dlatego, że chronimy tenodezę. Wcześnie wprowadzany ruch barku pozostaje bez dodatkowego obciążenia i w tolerowanym zakresie. Jeżeli ruch czynny jest bolesny, początkowo korzystamy z ruchu biernego lub wspomaganego. Nie czekamy rutynowo do 6. tygodnia z czynnym ruchem samego barku.¹

Ograniczenia aktywnego zginania łokcia i supinacji, czyli odwracania przedramienia dłonią ku górze, wynikające z konkretnej tenodezy nadal obowiązują. W przedstawionym wariancie przez pierwsze 6 tygodni nie wykonujemy oporowego zginania łokcia ani oporowej supinacji. Zgoda na swobodniejszy ruch barku nie oznacza zgody na dźwiganie lub testowanie siły bicepsa.^{1, 2}

Temblak i ruch łokcia

Temblak stosowany początkowo, zwykle przez 2–4 tygodnie według zaleceń operatora, podpiera przedramię i utrzymuje łokieć w zgięciu. Zdejmujemy go do higieny i zaleconych ćwiczeń. Nie służy do wyłączenia całego barku z ruchu przez sześć tygodni.

Określenie „pełny ruch bez oporu” na planszy nie znosi indywidualnego zakazu aktywnego zginania łokcia lub supinacji. Gdy taki zakaz obowiązuje, dozwoloną ruchomość podtrzymujemy biernie albo z odpowiednią pomocą. Nie forsujemy wyprostu ani nie utrzymujemy łokcia stale bez ruchu, jeśli operujący ortopeda nie zalecił takiego postępowania.

Etap I — pierwsze 2 tygodnie

Cele: ochrona miejsca mocowania, opanowanie bólu, utrzymanie ruchu dłoni i nadgarstka oraz wczesne odzyskiwanie ruchomości barku.

Od pierwszych dni stopniowo uruchamiamy bark. Gdy samodzielny ruch jest bolesny, zaczynamy od ruchu biernego lub czynnego wspomaganego w wygodnej, podpartej pozycji. Następnie wcześnie wprowadzamy ruch czynny według tolerancji, bez ciężaru, szarpania i wymuszania końcowego zakresu. Stopniowo przechodzimy od pozycji odciążających do siadu i stania.¹

Dłoń i nadgarstek poruszają się od początku. Ćwiczenia łokcia i odwracania przedramienia muszą respektować ograniczenia aktywności bicepsa zapisane po operacji. Nie wykonujemy silnego czynnego zginania łokcia, oporowej supinacji ani dźwigania.

Przejście dalej: opanowany ból, brak niepokojących objawów rany oraz poprawne odtwarzanie dozwolonych ruchów bez gwałtownego napinania bicepsa.

Etap II — około 2.–6. tygodnia

Zwiększamy zakres ruchu barku i udział ruchu czynnego według tolerancji oraz jakości wykonania. Nie utrzymujemy sztucznie ograniczonego zakresu tylko z powodu samej tenodezy. Temblak odstawiamy zgodnie z zaleceniami, bez nagłego przejścia do obciążania kończyny.

Nadal obowiązuje ochrona mocowania: bez oporowego zginania łokcia i supinacji, dźwigania oraz gwałtownych obciążeń. Powrót ruchu czynnego w łokciu odbywa się zgodnie z odrębnym zaleceniem dotyczącym tenodezy, a nie tylko na podstawie tego, że bark porusza się już swobodniej.

Przejście dalej: dobra tolerancja dotychczasowego programu, poprawiająca się ruchomość i kontrola kończyny oraz dopuszczenie kolejnego etapu obciążania. Brak bólu nie zastępuje oceny gojenia.

Etap III — około 6.–12. tygodnia

Odzyskujemy pełny funkcjonalny zakres ruchu czynnego. Po dopuszczeniu tego etapu, od około 6. tygodnia stopniowo wprowadzamy lekki opór zginania łokcia i supinacji. Wzmacniamy także stożek rotatorów i stabilizatory łopatki. Rozpoczęcie lekkiego oporu nie jest zgodą na ciężkie dźwiganie.^{1, 2}

Najpierw liczy się spokojna technika i tolerancja niewielkiego obciążenia. Zwiększamy jeden parametr naraz: opór, liczbę powtórzeń lub trudność zadania. Gdy po ćwiczeniach pogarsza się ruch lub wyraźnie narasta ból, wracamy do poprzedniej dawki.

Etap IV — około 3.–6. miesiąca

W okresie około 12.–16. tygodnia rozwijamy siłę i wytrzymałość bicepsa, mięśni barku oraz łopatki. Następnie stopniowo odtwarzamy obciążenia potrzebne w pracy i sporcie.

Powrót do większych obciążeń zwykle rozważamy w przedziale około 4.–6. miesiąca, zależnie od operacji, odzyskanej siły, ruchomości i wymagań aktywności. Nie jest to gwarantowany termin ani automatyczna zgoda na pełny trening.³

Kryteria: funkcjonalny zakres ruchu, dobra kontrola kończyny, siła odpowiednia do zadania oraz tolerancja powtarzanego obciążenia bez istotnego bólu i pogorszenia następnego dnia.