Zespolenie dalszego końca kości promieniowej — płytka dłoniowa

Przed rozpoczęciem ustal typ złamania, stabilność zespolenia, stan stawu promieniowo-łokciowego dalszego, dodatkowe uszkodzenia i zalecone ograniczenia. Zapisz ból, obrzęk, czucie, ruch palców i kciuka oraz — gdy dozwolony — zakres ruchu nadgarstka i przedramienia. Do monitorowania funkcji można użyć kwestionariusza Patient-Rated Wrist Evaluation (PRWE, ocena nadgarstka przez pacjenta). Pomiar siły maksymalnego chwytu odrocz do dopuszczenia obciążania. Odnotuj dominującą kończynę, potrzeby zawodowe, samodzielność i ryzyko upadku. Po złamaniu niskoenergetycznym uwzględnij ocenę zdrowia kości. Kontrole radiologiczne planuje operujący ortopeda; pogorszenie wymaga wcześniejszej oceny. [1–3]

Orteza nadgarstka służy ochronie zgodnie z zaleceniem operatora; ustal, kiedy wolno ją zdejmować do ćwiczeń i kiedy ograniczać jej używanie. Nie narzucaj wszystkim sztywnego unieruchomienia przez 6 tygodni po stabilnej płytce, ale też nie rezygnuj samodzielnie z zaleconej ochrony. Po naprawie kompleksu chrząstki trójkątnej (TFCC, triangular fibrocartilage complex), więzadeł lub przy niestabilności stawu promieniowo-łokciowego dalszego rotacje i obciążanie mogą wymagać dłuższej ochrony. Nowy ból po stronie łokciowej nadgarstka, przeskakiwanie lub poczucie niestabilności wymagają wyjaśnienia przed progresją. Ten schemat nie wyznacza rehabilitacji tych dodatkowych napraw. [1,2]

01 · Ochrona i ruch palców

Od pierwszych dni po operacji

Cel: Ograniczenie obrzęku, utrzymanie ruchomości palców i sprawności pozostałych stawów kończyny.

Postępowanie: Podpieraj kończynę podczas odpoczynku. Unikaj długotrwałego zwisania ręki; zmieniaj pozycję i delikatnie poruszaj palcami. Stosuj zalecone leczenie bólu. Sprawdź, czy ochrona nadgarstka nie powoduje ucisku.

Ćwiczenia: Przy podpartym przedramieniu i neutralnym nadgarstku powoli wyprostuj palce, następnie zegnij je do luźnej pięści; kciuk pozostaje na zewnątrz. Dodaj delikatne dotykanie kciukiem opuszek kolejnych palców. Zacznij od 5–10 powtórzeń w 3–5 krótkich sesjach dziennie. Utrzymuj dozwolony ruch łokcia i barku bez obciążania operowanego nadgarstka.

Ochrona: Bez mocnego zaciskania chwytu, noszenia zakupów, odkręcania słoików ani podpierania masy ciała na ręce. Zakres palców nie powinien nasilać bólu ani napinać tkanek na siłę.

Progresja i kontrola: Czucie i ukrwienie bez pogorszenia, obrzęk pod kontrolą, poprawa ruchu palców. Przejście do ruchu nadgarstka wymaga potwierdzenia dopuszczalnego zakresu przez zespół leczący.

02 · Czynny ruch nadgarstka

Zwykle pierwsze 0–2 tygodnie — po dopuszczeniu ruchu

Cel: Rozpoczęcie odzyskiwania ruchomości bez przeciążania zespolenia i tkanek miękkich.

Postępowanie: Po stabilnym zespoleniu wczesne uruchamianie może być dozwolone w pierwszych dniach. Dokładny moment określają zalecenia pooperacyjne, nie sam kalendarz. Orteza poza ćwiczeniami zgodnie z instrukcją. [1,2]

Ćwiczenia: Oprzyj przedramię na stole, a rękę wysuń poza krawędź. Powoli unoś i opuszczaj rękę w nadgarstku w dozwolonym, komfortowym zakresie, bez poruszania przedramieniem. Nie dociągaj drugą ręką. Przykładowo 5–10 powtórzeń, 3–5 krótkich sesji dziennie; zakres kątowy dobiera się indywidualnie.

Ochrona: Ruch bez zewnętrznego oporu. Bez ciężarków, podpór i gwałtownego rozciągania. Nie zdejmuj samodzielnie unieruchomienia, jeżeli ruch nie został dopuszczony.

Progresja i kontrola: Poprawna technika, brak wyraźnego narastania bólu i obrzęku po sesji lub następnego dnia. Pogorszenie oznacza zmniejszenie dawki i w razie utrzymywania się objawów ponowną ocenę.

Około 2–6 tygodni; rotacje mogą być dopuszczone wcześniej

Cel: Stopniowa poprawa ruchu nadgarstka i przedramienia oraz lekkich czynności dnia codziennego.

Postępowanie: Rozwijaj dozwolony ruch i lekką samoobsługę. Delikatne wspomaganie ruchu lub pracę manualną wprowadza fizjoterapeuta po ocenie stabilności i tkanek. W wybranych niepowikłanych przypadkach lekki chwyt z niewielkim oporem można rozważyć od około 2. tygodnia, przy stabilnym zespoleniu, prawidłowej relacji kości promieniowej i łokciowej, bez bólu po stronie łokciowej oraz po akceptacji zespołu. [1]

Ćwiczenia: Usiądź z ramieniem przy tułowiu, łokciem zgiętym około 90° i podpartym. Obracaj przedramię: dłoń ku górze, następnie ku dołowi. Nadgarstek pozostaje prosty; nie zastępuj rotacji odsuwaniem łokcia. Zacznij od 5–10 spokojnych powtórzeń, bez ciężaru. Ćwicz dopiero po dopuszczeniu rotacji.

Ochrona: Nie wymuszaj końcowego zakresu i nie używaj młotka ani ciężarka do rotacji. Lekki chwyt nie oznacza zgody na ciężkie podnoszenie. Ból po stronie łokciowej lub niestabilność wyklucza automatyczną progresję.

Progresja i kontrola: Lepszy zakres i samoobsługa bez utrzymującej się reakcji bólowej lub obrzęku. Zwiększanie oporu zależy od oceny gojenia i kontroli operatora, nie wyłącznie upływu 6 tygodni.

Często około 6–12 tygodni — po ocenie gojenia i zgodzie na opór

Cel: Odbudowa tolerancji chwytu, siły nadgarstka i używania kończyny przy rosnącym obciążeniu.

Postępowanie: Zaktualizuj ograniczenia po badaniu i ocenie obrazowania, gdy wskazane. Rozpocznij od małego oporu i krótkich serii. Wcześniejszy lekki trening chwytu z etapu 03 nie zastępuje tej oceny.

Ćwiczenia: Przy podpartym przedramieniu i prostym nadgarstku delikatnie ściśnij miękką gąbkę i całkowicie rozluźnij chwyt. Przykład: 1 seria 5–10 powtórzeń, następnie odpoczynek; 2–3 sesje wzmacniania tygodniowo. Po dobrej tolerancji zwiększ najpierw liczbę powtórzeń, później opór. Ćwiczenia nadgarstka z ciężarkiem, np. 0,5 kg, wprowadź tylko po indywidualnym dopuszczeniu takiego obciążenia.

Ochrona: Bez maksymalnego ścisku i nagłych skoków ciężaru. Podpory wprowadzaj osobno, stopniując przenoszony ciężar; pompki i wstawanie z krzesła z odepchnięciem operowaną ręką nie są ćwiczeniami startowymi.

Progresja i kontrola: Dobra kontrola ruchu i tolerancja aktualnego oporu, bez pogorszenia następnego dnia. Przy bólu nad płytką, tarciu ścięgien lub utracie ruchu przerwij opór i skieruj do kontroli.

Od około 12. tygodnia lub później — zależnie od zrostu i funkcji

Cel: Bezpieczne wykonywanie konkretnych zadań, rozwój wytrzymałości i ograniczenie ryzyka kolejnego urazu.

Postępowanie: Ćwicz zadania odpowiadające pracy i rekreacji: najpierw mały opór i krótki czas, potem trudność i czas trwania. Praca biurowa i ciężka praca fizyczna nie wymagają tego samego progu sprawności.

Ćwiczenia: Wybierz 2–3 istotne czynności, np. manipulowanie lekkimi przedmiotami, przenoszenie dopuszczonego ciężaru blisko ciała i kontrolowany chwyt narzędzia. Ćwicz krótkimi seriami z przerwą. Zapisuj obciążenie i reakcję następnego dnia; nie dodawaj jednocześnie ciężaru, szybkości i czasu.

Ochrona: Sport kontaktowy, ryzyko upadku, ciężkie prace i duże podpory dopiero po zgodzie wynikającej ze zrostu i oceny funkcjonalnej. Prowadzenie pojazdu wymaga bezpiecznego chwytu, kontroli i reakcji awaryjnej oraz braku działania leków upośledzających sprawność.

Progresja i kontrola: Potwierdzone gojenie wystarczające do planowanego zadania, funkcjonalny zakres, odpowiednia siła i tolerancja zadania bez narastającego bólu lub obrzęku. Pełna symetria nie musi być osiągnięta w 12. tygodniu; utrzymujące się deficyty wymagają dalszej pracy.