Choroba zwyrodnieniowa stawu biodrowego

Jakie objawy są typowe?

Ból najczęściej jest odczuwany w pachwinie lub z przodu biodra, ale może promieniować do uda, pośladka albo kolana. Z czasem może pojawić się ograniczenie ruchu, trudność w zakładaniu skarpet i butów, wstawaniu z niskiego krzesła, wchodzeniu po schodach lub dłuższym chodzeniu. U części osób występuje utykanie.

Podobne dolegliwości mogą jednak wynikać z innych problemów biodra, tkanek miękkich lub kręgosłupa. Jeśli nie jest jasne, skąd pochodzi ból, pomocny jest szerszy przewodnik: Ból biodra — przyczyny i diagnostyka.

Jak rozpoznaje się chorobę zwyrodnieniową biodra?

Podstawą jest wywiad i badanie kliniczne. Ocenia się lokalizację i charakter bólu, zakres ruchu, przykurcze, chód, siłę mięśni oraz wpływ dolegliwości na codzienną sprawność. W typowym obrazie choroby rozpoznanie nie powinno opierać się wyłącznie na jednym badaniu obrazowym.

RTG jest szczególnie przydatne, gdy trzeba potwierdzić zaawansowanie zmian, wyjaśnić nietypowy przebieg albo planować leczenie operacyjne. MRI lub TK nie są rutynowo potrzebne każdemu pacjentowi z typowym zwyrodnieniem biodra; wykonuje się je, gdy mają odpowiedzieć na konkretne pytanie diagnostyczne lub pomóc w planowaniu.

Od czego zaczyna się leczenie?

U większości pacjentów leczenie zaczyna się od metod nieoperacyjnych. Ważne są zrozumienie choroby, utrzymywanie odpowiednio dobranej aktywności oraz ćwiczenia dostosowane do możliwości i objawów. NICE zaleca terapeutyczne ćwiczenia dobrane indywidualnie do potrzeb osoby z chorobą zwyrodnieniową. Jeżeli nadmierna masa ciała istotnie zwiększa obciążenie stawów, jej redukcja może być elementem całego planu leczenia.

Przy dolegliwościach bólowych można rozważać niesteroidowe leki przeciwzapalne, jeśli nie ma przeciwwskazań. Wybór leku i czas stosowania powinny uwzględniać ryzyko działań niepożądanych, zwłaszcza ze strony przewodu pokarmowego, nerek i układu sercowo-naczyniowego.

Czy zastrzyk do stawu może pomóc?

Dostawowe podanie kortykosteroidu może u wybranych pacjentów zmniejszyć ból na krótki czas. Zarówno NICE, jak i aktualna wytyczna AAOS podkreślają krótkotrwały charakter tego efektu. Iniekcja nie zatrzymuje procesu zwyrodnieniowego i nie zastępuje całościowego planu leczenia.

Kwas hialuronowy nie jest zalecany jako rutynowe leczenie objawowej choroby zwyrodnieniowej biodra. NICE zaleca, aby nie stosować dostawowych iniekcji hialuronianu w chorobie zwyrodnieniowej, a AAOS nie wykazała korzyści przewyższającej placebo w objawowym zwyrodnieniu biodra.

Kiedy rozważa się endoprotezę biodra?

Wymianę stawu rozważa się, gdy ból, sztywność lub utrata funkcji wyraźnie ograniczają jakość życia, a odpowiednio dobrane leczenie nieoperacyjne nie przynosi wystarczającej poprawy albo nie jest odpowiednie. Decyzja jest kliniczna — nie powinna zależeć wyłącznie od stopnia zmian w RTG, wieku, BMI ani pojedynczej skali punktowej.

Jeżeli pacjent jest już prawidłowo zakwalifikowany do endoprotezoplastyki po nieskutecznym leczeniu nieoperacyjnym, nie ma potrzeby bez końca powtarzać kolejnych nieskutecznych metod tylko po to, aby odsunąć operację. Korzyści i ryzyko zabiegu należy omówić indywidualnie.

Czy artroskopia leczy zwyrodnienie biodra?

Artroskopia może mieć zastosowanie w innych, odpowiednio dobranych problemach stawu biodrowego, ale nie jest leczeniem samej zaawansowanej choroby zwyrodnieniowej. NICE nie zaleca artroskopowego płukania ani oczyszczania stawu jako leczenia choroby zwyrodnieniowej.

Kiedy trzeba poszerzyć diagnostykę lub zgłosić się pilniej?

Nietypowy lub nagły ból, uraz z utratą możliwości obciążania kończyny, gorączka z silnym bólem biodra, szybkie pogorszenie sprawności albo objawy, które nie pasują do zwykłego przebiegu choroby zwyrodnieniowej, wymagają ponownej oceny. W takich sytuacjach trzeba brać pod uwagę inne rozpoznania i odpowiednio dobrać dalsze badania.

Na jakie pytania odpowiada ortopeda?

Czy duże zmiany w RTG oznaczają konieczność operacji?

Nie. Wynik RTG trzeba zestawić z bólem, ograniczeniem funkcji, badaniem klinicznym i dotychczasowym leczeniem. Nie operuje się samego zdjęcia.

Czy trzeba mieć rezonans przed kwalifikacją do endoprotezy?

Zwykle nie. W typowej zaawansowanej chorobie zwyrodnieniowej podstawą są wywiad, badanie kliniczne i RTG. MRI lub TK wykonuje się wtedy, gdy istnieje dodatkowe pytanie diagnostyczne albo szczególna potrzeba planowania.

Czy ćwiczenia mogą pogorszyć zwyrodnienie?

Odpowiednio dobrany ruch i ćwiczenia są podstawowym elementem leczenia. Na początku mogą przejściowo nasilać dyskomfort, ale regularna aktywność dobrana do możliwości zwykle poprawia funkcję i pomaga kontrolować objawy.

Czy wiek lub otyłość automatycznie wykluczają z endoprotezoplastyki?

Nie powinny automatycznie wykluczać z rozważenia operacji. Mogą wpływać na indywidualne ryzyko i przygotowanie do zabiegu, ale decyzję podejmuje się po całościowej ocenie.

Piśmiennictwo i standardy

1. National Institute for Health and Care Excellence. Osteoarthritis in over 16s: diagnosis and management. NICE guideline NG226. Published October 2022, current recommendations. NICE.
2. American Academy of Orthopaedic Surgeons. Management of Osteoarthritis of the Hip. Evidence-Based Clinical Practice Guideline. Updated 2023. AAOS.

Materiał ma charakter edukacyjny i nie zastępuje indywidualnego badania oraz planu leczenia.