Konflikt udowo-panewkowy (FAI) i uszkodzenie obrąbka biodra

Kiedy mówimy o zespole FAI?

Rozpoznanie zespołu FAI wymaga zgodności trzech elementów: objawów pacjenta, charakterystycznych cech w badaniu klinicznym oraz odpowiednich zmian w badaniach obrazowych. Można mieć budowę typu cam lub pincer i nie mieć żadnych dolegliwości. W takiej sytuacji nie rozpoznaje się zespołu FAI tylko na podstawie zdjęcia.

Jakie objawy są typowe?

• ból w pachwinie lub przedniej części biodra, nasilający się przy głębokim zgięciu, skręcie lub długim siedzeniu;
• ból podczas sportu, przysiadów, wykroków lub wsiadania do niskiego samochodu;
• uczucie przeskakiwania, zacinania lub ostrego bólu przy rotacji biodra;
• ograniczenie zakresu ruchu, szczególnie rotacji wewnętrznej;
• czasem ból pośladka lub uda.

Podobny ból może pochodzić także z choroby zwyrodnieniowej, dysplazji biodra, ścięgien pośladkowych, mięśnia biodrowo-lędźwiowego, okolicy przywodzicieli albo kręgosłupa. Dlatego samo miejsce bólu nie wystarcza do rozpoznania.

Co oznacza uszkodzenie obrąbka?

Obrąbek panewki jest pierścieniem tkanki włóknisto-chrzęstnej otaczającym brzeg panewki. Pomaga utrzymać prawidłową mechanikę i szczelność stawu. Może ulec uszkodzeniu w przebiegu FAI, dysplazji, urazu albo zmian degeneracyjnych. Nie każde uszkodzenie obrąbka jest jednak źródłem bólu, dlatego wynik MRI trzeba zawsze zestawić z objawami i badaniem.

Jak ortopeda prowadzi diagnostykę?

Diagnostyka zaczyna się od wywiadu i badania biodra. Ocenia się między innymi zakres ruchu, chód, siłę mięśni oraz to, czy testy prowokacyjne odtwarzają typowy ból pacjenta. Dodatni test FADIR może zwiększać podejrzenie problemu wewnątrzstawowego, ale nie jest wystarczająco swoisty, aby samodzielnie potwierdzić FAI.

Podstawą obrazowania są prawidłowo wykonane zdjęcia RTG miednicy i biodra, które pozwalają ocenić kształt bliższego końca kości udowej i panewki oraz wykluczyć istotną dysplazję czy zaawansowane zwyrodnienie. Przy podejrzeniu uszkodzenia obrąbka lub chrząstki potrzebne może być MRI. TK stosuje się przede wszystkim wtedy, gdy potrzebna jest bardzo dokładna ocena geometrii kostnej, np. przed planowanym leczeniem operacyjnym.

Jeżeli nie jest jasne, czy ból rzeczywiście pochodzi ze stawu biodrowego, pomocna może być diagnostyczna iniekcja środka znieczulającego do stawu pod kontrolą obrazowania. Wyraźna, krótkotrwała poprawa wspiera wewnątrzstawowe źródło dolegliwości, ale również nie jest samodzielnym wskazaniem do operacji.

Leczenie bez operacji

U części pacjentów warto rozpocząć od postępowania nieoperacyjnego. Obejmuje ono modyfikację aktywności wywołujących objawy, stopniową pracę nad siłą i kontrolą ruchu biodra oraz tułowia, poprawę tolerancji obciążeń i leczenie przeciwbólowe dobrane do pacjenta. Celem nie jest „wciśnięcie” biodra w większy zakres za wszelką cenę, lecz poprawa funkcji bez prowokowania mechanicznego bólu.

Jeżeli objawy są niewielkie i funkcja dobra, sam obraz cam, pincer albo uszkodzenia obrąbka w badaniu obrazowym nie uzasadnia profilaktycznej operacji.

Kiedy rozważa się artroskopię biodra?

Leczenie operacyjne rozważa się u wybranych pacjentów z utrzymującymi się, istotnymi objawami, gdy obraz kliniczny i badania wskazują na FAI lub objawowe uszkodzenie obrąbka, a odpowiednie leczenie nieoperacyjne nie przyniosło wystarczającej poprawy. Podczas artroskopii można skorygować konflikt kostny oraz — zależnie od jakości i rodzaju uszkodzenia — naprawić obrąbek lub zastosować inną strategię jego leczenia.

Na wynik operacji wpływa nie tylko sam kształt kości. Znaczenie mają również wiek, stan chrząstki, obecność zmian zwyrodnieniowych, dysplazja, rozległość uszkodzenia obrąbka i oczekiwania pacjenta. Przy bardziej zaawansowanej chorobie zwyrodnieniowej korzyść z chirurgii zachowującej staw jest mniej przewidywalna.

Naprawa czy częściowe usunięcie obrąbka?

Jeżeli obrąbek ma odpowiednią jakość i można odtworzyć jego funkcję, współczesna chirurgia zachowująca staw zwykle dąży do jego zachowania i naprawy. Nie oznacza to jednak, że naprawa jest właściwa w każdej sytuacji. Decyzja zależy od rodzaju uszkodzenia, jakości tkanki, anatomii biodra i zmian w chrząstce. Materiał omawiający aktualne dane dla lekarzy: Obrąbek biodra w FAI — naprawa czy częściowe usunięcie?

Co warto zapamiętać?

• FAI jest zespołem klinicznym, a nie samą cechą budowy widoczną w RTG;
• uszkodzenie obrąbka w MRI nie zawsze jest źródłem bólu;
• rozpoznanie wymaga połączenia objawów, badania klinicznego i obrazowania;
• leczenie dobiera się do dolegliwości, funkcji, anatomii i stanu chrząstki;
• artroskopia jest opcją dla wybranych pacjentów, a nie automatyczną konsekwencją wyniku MRI.

Piśmiennictwo

1. Griffin DR, Dickenson EJ, O’Donnell J, et al. The Warwick Agreement on femoroacetabular impingement syndrome (FAI syndrome): an international consensus statement. Br J Sports Med. 2016;50:1169-1176.
2. Matache BA, Belzile ÉL, Ayeni OR, et al. Management of Labral Tears in the Hip: A Consensus Statement. Orthop J Sports Med. 2025;13(1).
3. Best practice guidelines for clinical and radiological assessment of patients with femoroacetabular impingement. ISHA International Delphi Consensus Project—Phase 2. J Hip Preserv Surg. 2024;11(1):44-57.