Przejdź do treściEnglish version: Massive rotator cuff tears: biceps tendon autograft or dermal allograft?
W rekonstrukcji masywnych uszkodzeń stożka rotatorów coraz częściej wykorzystuje się materiał biologiczny, ale nowa metaanaliza nie daje podstaw, aby uznać jeden rodzaj przeszczepu za wyraźnie lepszy. Zarówno przeszczep własny ze ścięgna głowy długiej bicepsa, jak i bezkomórkowy przeszczep skórny od dawcy wiązały się z poprawą bólu, funkcji i zakresu ruchu. Problemem pozostaje jednak jakość danych: wszystkie włączone badania były obserwacyjne, a techniki operacyjne znacznie się różniły.
Dlaczego ta praca jest ciekawa?
Masywne uszkodzenia stożka rotatorów należą do najtrudniejszych problemów chirurgii barku. W części przypadków sam szew ścięgien nie zapewnia odpowiedniego pokrycia ani trwałości rekonstrukcji, zwłaszcza przy znacznej retrakcji, słabej jakości tkanek i zaniku mięśni. Stąd zainteresowanie augmentacją i rekonstrukcjami wykorzystującymi przeszczepy biologiczne.
Najczęściej rozważane są dwa rozwiązania: wykorzystanie własnego ścięgna głowy długiej bicepsa albo bezkomórkowego allograftu skóry ludzkiej. Pierwsze nie wymaga materiału od dawcy i zachowuje biologiczne połączenie z tkankami pacjenta; drugie daje gotowy materiał o przewidywalnych wymiarach i właściwościach mechanicznych. Dotychczas brakowało jednak solidnego porównania wyników obu strategii.
Jak zaprojektowano analizę?
Alhussain i wsp. przeprowadzili przegląd systematyczny i metaanalizę zgodnie z PRISMA. Przeszukano PubMed, Embase, Scopus i Cochrane Library. Do analizy włączono 17 badań obserwacyjnych obejmujących łącznie 613 pacjentów: 322 leczonych z użyciem ścięgna głowy długiej bicepsa oraz 291 z zastosowaniem bezkomórkowego przeszczepu skórnego od dawcy.
Oceniano wyniki funkcjonalne w skali ASES, ból w skali VAS, zakres ruchu, odległość barkowo-ramienną oraz ponowne uszkodzenie rekonstrukcji. Ważne zastrzeżenie: pod pojęciem obu grup kryły się różne techniki — rekonstrukcja górnej torebki, augmentacja naprawy oraz przeszczepy pomostowe. Nie było więc jednego, identycznego zabiegu porównywanego w wielu ośrodkach.
Najważniejsze wyniki
Obie strategie wiązały się z wyraźną poprawą po operacji. W grupie z przeszczepem własnym ze ścięgna bicepsa standaryzowana różnica średnich dla ASES wyniosła 2,35, a dla przeszczepu skórnego od dawcy 1,65. Różnica między podgrupami nie osiągnęła jednak istotności statystycznej (p=0,07).
Podobnie wyglądał ból. Spadek VAS był duży w obu grupach, ale różnica między technikami nie była istotna (p=0,32). Poprawę obserwowano także w uniesieniu kończyny, rotacji zewnętrznej i odległości barkowo-ramiennej, bez przekonującego dowodu przewagi jednej strategii.
W zakresie ponownego uszkodzenia rekonstrukcji autorzy również nie wykazali statystycznie istotnej różnicy pomiędzy typami przeszczepu. Warto jednak zachować dużą ostrożność: częstość niepowodzeń była bardzo zróżnicowana pomiędzy poszczególnymi badaniami, a definicje uszkodzenia i sposoby kontroli obrazowej nie były jednolite.
Jak ortopeda może interpretować te wyniki?
Najważniejszy wniosek jest mniej spektakularny niż mogłoby sugerować samo zestawienie dwóch technik: obie mogą dawać dobre wyniki u odpowiednio dobranych pacjentów, ale obecne dane nie pozwalają uznać jednej za standardowo lepszą.
W praktyce wybór zależy więc nadal od rodzaju uszkodzenia, jakości ścięgien, obecności i stanu ścięgna głowy długiej bicepsa, stopnia zaniku i stłuszczenia mięśni, wcześniejszych operacji, oczekiwań pacjenta oraz doświadczenia operatora z konkretną techniką.
To szczególnie ważne, bo włączone badania nie porównywały wyłącznie dwóch identycznych rekonstrukcji różniących się tylko materiałem. Część różnic mogła wynikać z samej konstrukcji zabiegu, wskazań i selekcji pacjentów, a nie z właściwości przeszczepu.
Ograniczenia
- Wszystkie 17 badań było obserwacyjnych; nie było randomizowanych porównań obu strategii.
- Definicja „masywnego uszkodzenia” nie była jednolita — w części prac opierała się na wielkości ubytku, w innych na liczbie zajętych ścięgien.
- Techniki operacyjne różniły się istotnie: rekonstrukcja górnej torebki, augmentacja naprawy i przeszczepy pomostowe nie są zabiegami równoważnymi biomechanicznie.
- Niejednolicie raportowano stłuszczenie mięśni, retrakcję ścięgien, integralność podłopatkowego, grubość przeszczepu, zabiegi towarzyszące i protokoły rehabilitacji.
- Ocena niepowodzenia opierała się najczęściej na MRI, ale w części badań stosowano również USG lub kryteria kliniczne.
Co może zmienić w praktyce — i czego badanie nie dowodzi?
Praca porządkuje dostępne dane i pokazuje, że wykorzystanie własnego ścięgna bicepsa nie wypada klinicznie gorzej w sposób oczywisty od bezkomórkowego allograftu skóry. Może to wspierać bardziej indywidualny dobór rekonstrukcji zamiast automatycznego traktowania jednego materiału jako rozwiązania z definicji lepszego.
Metaanaliza nie dowodzi jednak równoważności obu technik, nie wskazuje najlepszego rozwiązania dla konkretnego typu uszkodzenia i nie odpowiada, czy jedna z metod jest lepsza w długiej obserwacji. Do tego potrzebne są prospektywne, najlepiej randomizowane badania z ujednoliconą techniką i kryteriami kwalifikacji.
Piśmiennictwo
- Poboży T, Kielar M, Miąskiewicz J. Ultrasound-guided biodegradable subacromial spacer implantation in a patient with massive irreparable rotator cuff tears. Wideochir Inne Tech Maloinwazyjne. 2019;14(1):145-148. DOI: 10.5114/wiitm.2018.77555. Publikacja dotyczy innej metody leczenia, ale tego samego problemu klinicznego — masywnego, nienaprawialnego uszkodzenia stożka rotatorów.
- Alhussain AH, Alzahrani MT, Aljaafri ZA, i wsp. Rotator Cuff Reconstruction Using Biceps Tendon Autograft Versus Acellular Dermal Allograft: A Systematic Review and Meta-analysis of Clinical Outcomes. Orthop J Sports Med. 2026;14(8):23259671261470960. DOI: 10.1177/23259671261470960. PubMed.
Metaanaliza została opublikowana 24 sierpnia 2026 r. Pełny tekst jest legalnie dostępny w PubMed Central.
Powiązane materiały
Dla pacjentów: Uszkodzenie stożka rotatorów — kiedy potrzebna jest operacja?. Dla lekarzy i fizjoterapeutów: Nowinki, piśmiennictwo i EBM.
Opracowanie: Tomasz Poboży - ortopeda.