Umów wizytę

Tomasz Poboży

Autor: Tomasz Poboży

  • Czy obecnie robot wspiera chirurga? Czy chirurg robota?

    CIEKAWOSTKI · ROBOTYKA W ORTOPEDII

    Czy obecność robota przy stole operacyjnym oznacza lepszy efekt dla pacjenta? Badanie RACER-Knee pomaga oddzielić wyniki dzisiejszego leczenia od fascynującej wizji przyszłości.

    Pięć plansz i krótkie omówienie. Kliknij dowolną planszę, aby zobaczyć ją w pełnym rozmiarze.

    Endoproteza kolana i ramię robota. Pytanie: czy obecnie robot wspiera chirurga, czy chirurg robota? Plansza 1 z 5.
    Plansza 1/5

    Robot w sali operacyjnej. Co zyskuje pacjent?

    Nowoczesna technologia przyciąga uwagę. Pacjent ma jednak bardzo konkretne pytania: czy po operacji będzie mniej bolało, czy łatwiej będzie chodzić i czy nowe kolano pozwoli swobodniej żyć?

    Robotyczne wspomaganie operacji i samodzielne operowanie przez robota to dwa różne etapy rozwoju. W badaniu RACER-Knee zabieg wykonywał chirurg, korzystając z pomocy ramienia robotycznego. Nie badano autonomicznego robota ani operowania bez lekarza.

    Właśnie dlatego warto osobno rozmawiać o dzisiejszych korzyściach dla pacjenta i o przyszłych możliwościach technologii.

    Chirurg przy systemie robotycznym. Badanie RACER-Knee: 339 pacjentów, 33 chirurgów, 10 szpitali. Plansza 2 z 5.
    Plansza 2/5

    Co właściwie porównano w RACER-Knee?

    Do badania opublikowanego w The Lancet włączono 339 osób z zaawansowaną chorobą zwyrodnieniową kolana. Operacje przeprowadzało 33 chirurgów w 10 brytyjskich szpitalach.

    Pacjentów przydzielano losowo: 168 do całkowitej endoprotezoplastyki kolana z pomocą robota, a 171 do zabiegu przy użyciu tradycyjnego instrumentarium. Pacjenci i osoby oceniające wyniki nie wiedzieli, którą metodę zastosowano.

    Najważniejszym ocenianym wynikiem był Forgotten Joint Score (FJS) po 12 miesiącach od losowego przydziału. Ta skala opisuje, na ile pacjent przestaje zauważać operowany staw w codziennych czynnościach. Wyższy wynik oznacza korzystniejszą ocenę.

    Pacjentka po endoprotezoplastyce kolana. Nie wykazano klinicznie istotnej przewagi FJS po roku; wyższe koszty i podobny profil bezpieczeństwa. Plansza 3 z 5.
    Plansza 3/5

    Co pokazały wyniki?

    Średni FJS wyniósł 49,2 punktu z robotem i 50,2 punktu przy technice konwencjonalnej. Skorygowana różnica wyniosła −1,5 punktu; 95-procentowy przedział ufności: od −7,5 do 4,5 (p=0,62). Badanie zaplanowano z założeniem wykrycia różnicy 12 punktów w FJS.

    Nie wykazano więc klinicznie istotnej przewagi robotyki w głównym ocenianym wyniku. Dane FJS po roku były dostępne dla 312 uczestników: 154 i 158 w poszczególnych grupach.

    Profile bezpieczeństwa były podobne. W każdej grupie u 16 uczestników wystąpiło poważne zdarzenie niepożądane. To wynik tego badania, a nie gwarancja identycznego ryzyka każdego powikłania.

    Według komunikatu zespołu University of Warwick zabieg z robotem trwał średnio o 10,5 minuty dłużej i był około 950 funtów droższy. W pierwszym roku nie okazał się opłacalny przy stosowanych progach brytyjskiego NHS. Nie są to ceny zabiegów w Polsce.

    Chirurg i robot operacyjny. Autorska refleksja Tomasza Pobożego o przyszłości robotyki chirurgicznej. Plansza 4 z 5.
    Plansza 4/5 · Refleksja autora

    Czy to zamyka dyskusję o robotyce?

    Badanie dotyczyło jednego systemu, konkretnej grupy pacjentów i wyniku ocenianego po roku. Wykluczono m.in. zapalne choroby stawów, przebyte złamania i przypadki wymagające bardziej złożonych implantów.

    Nie można na tej podstawie ogłosić, że wszystkie systemy robotyczne są zbędne ani że obie metody są identyczne pod każdym względem. Zespół zapowiedział dalszą obserwację uczestników przez 10 lat — m.in. po to, aby sprawdzić późniejsze różnice i potrzebę kolejnych operacji.

    Moja perspektywa: moim zdaniem obecna robotyka chirurgiczna jest potrzebnym etapem przejściowym na drodze do coraz większej autonomii urządzeń. Dlatego zastanawiam się, czy dziś bardziej robot pomaga chirurgowi, czy chirurg pomaga rozwijać przyszłe możliwości robota.

    To moja interpretacja kierunku rozwoju technologii, a nie wniosek badania RACER-Knee.

    Cybernetyczny humanoid ze świecącym mózgiem przy stole operacyjnym. Artystyczna wizja przyszłości, nie wynik badania RACER-Knee. Plansza 5 z 5.
    Plansza 5/5 · Wizja artystyczna

    Operacja autonomiczna: za 5, 10 czy 30 lat?

    Wyobrażam sobie przyszłość, w której sztuczna inteligencja kieruje robotem wykonującym operację bez bezpośredniego udziału chirurga. Czy i kiedy stanie się to możliwe — oraz w jakim zakresie — pozostaje otwartym pytaniem.

    Humanoid na ostatniej planszy jest artystyczną wizją przyszłości. Nie przedstawia urządzenia badanego w RACER-Knee ani dostępnego sposobu leczenia.

    Na dziś warto zapytać operatora: jakiej konkretnej korzyści można oczekiwać w moim przypadku, jakie są ograniczenia metody i jak będzie wyglądał powrót do sprawności? Samo słowo „robotyczna” nie zastępuje tych odpowiedzi.

    Przyszły potencjał warto rozwijać. Dzisiejsze korzyści trzeba rzetelnie oceniać.

    Przeczytaj także

    Rozmowa o tym materiale: post na Facebooku · karuzela na Instagramie.

    Endoprotezoplastyka kolana — pełny przewodnik dla pacjentów · Seria filmów o endoprotezie kolana w YouTube

    RACER-Knee — szersze omówienie wyników dla lekarzy

    Protokoły pooperacyjne i rehabilitacja — etapy powrotu do sprawności

    Źródła i zakres opracowania

    Parsons H, Metcalfe A, Griffin J i wsp.; RACER-Knee trial team. Robotic-arm-assisted versus conventional total knee replacement (RACER-Knee): a pragmatic, multicentre, participant-masked and assessor-masked, superiority, randomised controlled trial. The Lancet. 2026;408(10558):924–934. Publikacja online: 20 sierpnia 2026 r. Oryginalna publikacja — DOI · Abstrakt w PubMed.

    Oficjalny komunikat University of Warwick z 21 sierpnia 2026 r. — informacje o czasie zabiegu, kosztach i planowanej dalszej obserwacji.

    Weryfikacja źródeł: 19 października 2026 r. Część naukową opracowano na podstawie publicznego abstraktu oryginalnej publikacji oraz komunikatu zespołu badawczego. Nie przeprowadzono analizy pełnego tekstu i tabel artykułu. Rozważania o autonomii urządzeń są opinią autora.

    Opracowanie: dr n. med. Tomasz Poboży — ortopeda. Materiał edukacyjny; nie zastępuje indywidualnej kwalifikacji do operacji.

  • Więcej tlenu na start nie zmniejszyło potrzeby wsparcia oddechowego u wcześniaków

    U wcześniaków urodzonych między 32. a 35. tygodniem ciąży, które potrzebowały wsparcia oddechowego tuż po porodzie, australijskie badanie AIROPLANE porównało rozpoczęcie postępowania od 30% tlenu z powietrzem, czyli 21% tlenu. W randomizowanym badaniu klastrowym obejmującym 1818 noworodków nie stwierdzono różnicy w głównym wyniku: około 73% dzieci w obu grupach nadal wymagało wsparcia oddechowego przy opuszczaniu sali porodowej. Przy 30% tlenu rzadziej potrzebne były niektóre bardziej intensywne formy wsparcia, ale były to wyniki drugorzędowe. Ortopeda śledzący badania z innych dziedzin medycyny powinien zwrócić uwagę na zakres wniosków: to duże badanie kliniczne u ludzi, jednak nie rozstrzyga ono, jaka strategia jest najlepsza dla wszystkich wcześniaków ani dzieci urodzonych w innych tygodniach ciąży. Wynik nie jest podstawą do samodzielnej zmiany zasad resuscytacji noworodka.

    Źródło: Peart SR, Manley BJ, Cheong JLY i wsp. JAMA, publikacja online 09.09.2026. DOI: 10.1001/jama.2026.14201. Sprawdzono 16.09.2026; odczytano abstrakt i metadane JAMA oraz PubMed (PMID 42714881). Pełny tekst nie był dostępny w użytym dostępie. W chwili kontroli nie znaleziono korekty ani wycofania pracy.

    ← Wróć do „Ze świata medycyny”

    Opracowanie: Tomasz Poboży - ortopeda.

  • Starting Pain — Why Do the First Steps After Rest Matter?

    Pain that is strongest during the first steps after getting out of bed or after sitting for a while is sometimes described as “starting pain”. It is a useful symptom pattern because it shows how symptoms respond to rest and renewed loading. It does not, however, point automatically to a single diagnosis.

    How does an orthopaedic surgeon interpret “first-step pain”?

    The pattern matters. Some people notice that the first several steps after sleep or a longer period of sitting are the most painful, that symptoms then ease partly with movement, and that pain may increase again after prolonged walking or exercise. Constant pain that worsens with every step is a different pattern, as is sudden pain after an injury.

    These differences can help organise the diagnostic process, but they do not replace an examination. The exact location of pain, duration of stiffness, swelling, strength, range of motion and response to increasing load all matter.

    When the pain is under the heel

    Pain with the first steps after rest is a typical feature of plantar heel pain associated with plantar fasciitis. It is usually felt on the plantar-medial side of the heel. The 2023 clinical practice guideline includes first-step pain after rest among the characteristic clinical features, while also stressing that other causes of heel pain need to be considered.

    Not every episode of morning heel pain has the same cause. Recent trauma, burning or numbness, more diffuse pain in the heel bone, or symptoms associated with inflammatory disease require a different assessment. See also: Foot and Ankle Conditions.

    When the Achilles tendon feels stiff

    Morning stiffness and pain after inactivity can also occur with midportion Achilles tendinopathy. Symptoms may change during walking or training, so the beginning of activity is only part of the picture; the response during loading and afterwards is important as well.

    A sudden snap, a marked loss of push-off strength or difficulty rising onto the toes does not fit the usual gradual pattern of tendinopathy and should prompt earlier assessment for a possible tendon rupture.

    Why the symptom name is not enough

    Pain that “warms up” with movement is not necessarily trivial, and pain after rest does not automatically mean there is damage that needs a procedure. Similar descriptions can come from different tissues and conditions. Imaging does not settle every case either: ultrasound, X-ray or MRI findings need to be interpreted alongside the site of pain and functional examination.

    Before a consultation, it can be useful to note how long a period of rest triggers the pain, how many steps or minutes it takes to ease, whether symptoms return after longer walking or exercise, where the most painful point is, whether there is swelling, warmth, numbness or weakness, and how the area feels the next day after greater loading.

    When is earlier assessment important?

    “Starting pain” should not be used to explain away a sudden loss of function after injury, inability to bear weight, visible deformity, rapidly increasing swelling, a hot red joint with fever, or new loss of sensation or strength. Persistent pain at rest or at night also deserves earlier assessment when it is worsening or does not follow the usual relationship with movement.

    The whole symptom pattern matters

    When pain appears is only one part of the history. Combined with its location, response to load and examination findings, it can help distinguish several possible sources and decide whether imaging is needed. First-step pain alone should not be used to self-diagnose a condition or choose insoles, an injection or a procedure.

    References

    1. Koc TA Jr, Bise CG, Neville C, Carreira D, Martin RL, McDonough CM. Heel Pain — Plantar Fasciitis: Revision 2023. J Orthop Sports Phys Ther. 2023;53(12):CPG1–CPG39. DOI: 10.2519/jospt.2023.0303.
    2. Chimenti RL, Neville C, Houck J, Cuddeford T, Carreira D, Martin RL. Achilles Pain, Stiffness, and Muscle Power Deficits: Midportion Achilles Tendinopathy Revision — 2024. J Orthop Sports Phys Ther. 2024;54(12):CPG1–CPG32. DOI: 10.2519/jospt.2024.0302.

    ← Back to Patient Blog

    Polish version: Ból startowy — dlaczego pierwsze kroki po odpoczynku są ważne?

    Content prepared by: Tomasz Poboży - orthopaedic surgeon.

  • Medical AI With a “Safety Brake”: Promising Results in Simulated Cases

    Researchers developed a locally deployed medical AI system that not only proposes a diagnosis but also checks how consistently it reaches the same answer across repeated runs. On two retrospective clinical-reasoning benchmarks derived from MIMIC-IV data, the agent achieved diagnostic accuracy of 90.04% and 83.8%. When a very high consistency threshold was used, 49.4% of cases were retained for potential autonomous handling, with 98.9% diagnostic accuracy in that selected subset; less stable cases were deferred for human review.

    For an orthopaedic surgeon assessing future clinical AI tools, this is an interesting approach to building a practical “safety brake” into such systems, but it is not evidence that such a system is ready to make independent decisions for real patients. All evaluations were retrospective simulations, the main benchmarks came from one data environment, and the threshold depended on the technical configuration. Prospective studies, independent validation and dedicated safety and bias assessments are still needed.

    Source: Zhang L, Wölflein G, Ferber D et al. On-premise medical AI agents for reliable clinical decision-making. Nature Medicine. Published online 15 September 2026. DOI: 10.1038/s41591-026-04609-x. Full open-access article reviewed; source checked 16 September 2026.

    ← Back to General Medical Discoveries

    Polish version: Medyczne AI z „hamulcem bezpieczeństwa”: obiecujące wyniki w symulowanych przypadkach

    Content prepared by: Tomasz Poboży - orthopaedic surgeon.

  • Ból startowy — dlaczego pierwsze kroki po odpoczynku są ważne?

    Ból, który jest najsilniejszy przy pierwszych krokach po wstaniu z łóżka albo po dłuższym siedzeniu, bywa nazywany bólem startowym. To użyteczny wzorzec objawów: podpowiada, jak tkanki reagują na odpoczynek i ponowne obciążenie. Nie wskazuje jednak automatycznie jednej choroby.

    Jak ortopeda interpretuje ból przy „pierwszym kroku”?

    Najważniejsza jest powtarzalność. Pacjent może zauważyć, że po nocy albo kilkudziesięciu minutach siedzenia pierwsze kilka–kilkanaście kroków boli bardziej, następnie dolegliwości częściowo słabną, a po dłuższym chodzeniu mogą ponownie narastać. Inny przebieg ma ból stały, nasilający się z każdym krokiem, a jeszcze inny nagły ból po urazie.

    Takie różnice pomagają uporządkować diagnostykę, ale nie zastępują badania. Znaczenie ma dokładne miejsce bólu, czas trwania sztywności, obrzęk, siła mięśni, zakres ruchu oraz reakcja na coraz większe obciążenie.

    Gdy boli pod piętą

    Ból przy pierwszych krokach po odpoczynku jest charakterystyczny dla bólu rozcięgna podeszwowego. Najczęściej lokalizuje się po podeszwowej, przyśrodkowej stronie pięty. Wytyczne dotyczące plantar fasciitis uwzględniają ten wzorzec w rozpoznaniu klinicznym, ale podkreślają również potrzebę różnicowania innych przyczyn bólu pięty.

    Nie każdy poranny ból pięty oznacza ten sam problem. Inaczej ocenia się ból po świeżym urazie, dolegliwości z drętwieniem lub pieczeniem, rozlany ból kości piętowej czy objawy towarzyszące chorobie zapalnej. Więcej: ból pięty rano — czy to rozcięgno podeszwowe?

    Gdy sztywnieje ścięgno Achillesa

    Poranna sztywność i ból po okresie bezruchu mogą występować także w tendinopatii środkowej części ścięgna Achillesa. Często dolegliwości zmieniają się wraz z chodzeniem lub treningiem, dlatego liczy się nie tylko sam początek ruchu, lecz również reakcja ścięgna w trakcie aktywności i następnego dnia.

    Nagły trzask, utrata siły odbicia i trudność ze staniem na palcach nie pasują jednak do zwykłego obrazu stopniowo rozwijającej się tendinopatii i wymagają szybkiej oceny pod kątem zerwania. Więcej: ból ścięgna Achillesa rano — przeciążenie, tendinopatia czy zerwanie?

    Dlaczego nie wystarczy sama nazwa objawu?

    „Rozchodzenie” bólu nie dowodzi, że problem jest błahy, podobnie jak nasilenie po odpoczynku nie oznacza automatycznie uszkodzenia wymagającego zabiegu. Podobny opis może dotyczyć różnych tkanek i okolic. Obrazowanie również nie zawsze rozstrzyga sprawę: wynik USG, RTG lub rezonansu trzeba połączyć z miejscem bólu i badaniem funkcji.

    Przed konsultacją warto zanotować:

    • po jak długim odpoczynku pojawia się ból;
    • ile kroków lub minut potrzeba, aby objawy osłabły;
    • czy ból wraca po dłuższym marszu albo treningu;
    • gdzie można wskazać najbardziej bolesny punkt jednym palcem;
    • czy występują obrzęk, ucieplenie, drętwienie albo osłabienie;
    • jak dolegliwości zachowują się następnego dnia po większym obciążeniu.

    Kiedy potrzebna jest szybsza ocena?

    Nie należy tłumaczyć „bólem startowym” nagłej utraty funkcji po urazie, niemożności obciążenia kończyny, widocznej deformacji, szybko narastającego obrzęku, gorącego i zaczerwienionego stawu z gorączką ani nowych zaburzeń czucia lub siły. Szybszej diagnostyki wymaga też ból stały w spoczynku lub w nocy, zwłaszcza gdy narasta i nie ma typowej zależności od ruchu.

    Najważniejszy jest cały przebieg objawów

    Moment pojawienia się bólu jest jedną z części wywiadu. W połączeniu z lokalizacją, reakcją na obciążenie i badaniem pomaga odróżnić kilka możliwych źródeł dolegliwości oraz zdecydować, czy potrzebne jest obrazowanie. Sam wzorzec pierwszych kroków nie powinien prowadzić do samodzielnego rozpoznania ani wyboru wkładek, zastrzyku czy zabiegu.

    Piśmiennictwo

    1. Koc TA Jr, Bise CG, Neville C, Carreira D, Martin RL, McDonough CM. Heel Pain — Plantar Fasciitis: Revision 2023. J Orthop Sports Phys Ther. 2023;53(12):CPG1–CPG39. DOI: 10.2519/jospt.2023.0303.
    2. Chimenti RL, Neville C, Houck J, Cuddeford T, Carreira D, Martin RL. Achilles Pain, Stiffness, and Muscle Power Deficits: Midportion Achilles Tendinopathy Revision — 2024. J Orthop Sports Phys Ther. 2024;54(12):CPG1–CPG32. DOI: 10.2519/jospt.2024.0302.

    English version: Starting Pain — Why Do the First Steps After Rest Matter?

    Opracowanie: Tomasz Poboży - ortopeda.

  • Medyczne AI z „hamulcem bezpieczeństwa”: obiecujące wyniki w symulowanych przypadkach

    Badacze zbudowali lokalnie działający system sztucznej inteligencji, który nie tylko proponuje rozpoznanie, ale także ocenia, czy jego odpowiedź jest wystarczająco stabilna, by można było jej bardziej zaufać. W retrospektywnych testach na zestawach przypadków klinicznych opartych na danych MIMIC-IV najlepszy wariant osiągał około 90% trafności, a przy bardzo wysokiej zgodności kolejnych odpowiedzi pozostawiał do „samodzielnej” obsługi około połowy przypadków, z trafnością 98,9% w tej wybranej grupie. Najtrudniejsze lub niestabilne przypadki miały trafiać do oceny człowieka. Ortopeda oceniający przyszłe systemy wspomagania decyzji może zainteresować się tym kierunkiem, ale badanie dotyczyło symulacji i danych retrospektywnych — nie rzeczywistej opieki nad pacjentami. Potrzebne są badania prospektywne, ocena bezpieczeństwa i wpływu na decyzje kliniczne.

    Źródło: Zhang L, Wölflein G, Ferber D i wsp. Nature Medicine, publikacja online 15.09.2026. DOI: 10.1038/s41591-026-04609-x. Sprawdzono 16.09.2026; pełny tekst open access. W chwili kontroli nie znalazłem korekty ani wycofania pracy, a rekord PubMed nie był jeszcze dostępny.

    ← Wróć do „Ze świata medycyny”

    English version: Medical AI With a “Safety Brake”: Promising Results in Simulated Cases

    Opracowanie: Tomasz Poboży - ortopeda.

  • Worn Shoes Under the Microscope — A Clue, Not a Diagnosis

    Wear on a shoe sole can draw attention to asymmetry, the way the heel meets the ground or a difference between the right and left side. It can be a useful clue during a musculoskeletal examination, but it is not a diagnosis. The same wear pattern may result from several factors, including the design of the shoe, walking style, the surface used, mileage and repeated movement habits.

    What does an orthopaedic surgeon actually look at?

    The worn area of the outsole is only one part of the picture. It is useful to compare both shoes, see whether the upper leans or deforms, note where material is stretched and look for obvious pressure marks on the insole. The shoe itself also matters: sole height and stiffness, cushioning and fit can all influence how the limb is loaded.

    In a study that analysed 252 people, centro-lateral or lateral heel wear was far more common than medial wear. The investigators found associations between some gait features, knee alignment and shoe-wear patterns, but also identified effects of sex and body dimensions and limitations of visual assessment. These findings describe relationships within the study group; the appearance of a sole alone cannot diagnose valgus, varus or the cause of pain.

    Why can the same wear pattern have different causes?

    A shoe records the effect of thousands of steps, but it does not record the whole context. Running shoes used mainly on asphalt wear differently from work footwear or a pair worn mostly while driving. Sole materials also differ. Body weight, walking speed, surface, previous injuries and how long the shoes have been used can all contribute.

    Marked asymmetry is therefore the start of a question, not the answer. It should be considered together with symptoms, examination of the feet, knees and hips, limb alignment and gait observation. Sometimes pressure measurement, strength testing or movement recording adds useful information; sometimes the clinical examination is enough. Insoles or attempts to alter gait should not be prescribed from a photograph of the outsole alone.

    When is it worth bringing your shoes to an appointment?

    • when pain mainly appears during walking, running or work in particular footwear;
    • when one sole wears noticeably faster than the other;
    • when you use insoles, heel lifts or other shoe modifications;
    • when symptoms keep returning despite changing shoes;
    • when symptoms involve the foot, ankle, knee, hip or lower back.

    Bring the pair you use most often and, if symptoms are related to sport or work, the footwear used for that activity as well. An older pair may reveal more than a new one, but it helps to know how long it was worn and in what conditions. Bring any insoles you regularly use too.

    Shoes do not replace examination

    Outsole wear can help direct attention to a particular aspect of movement, but it cannot by itself explain the source of symptoms. A similar pattern may be present in someone without pain and in someone with a problem that requires treatment. The useful interpretation comes from combining the history, physical examination and observation of function, particularly when pain is worsening, limiting weight bearing or followed an injury.

    Explore patient information · Polish version

    References

    1. Soon J, Lee DW, Choi GR, Kim KJ, Bahn S. Identification of Gait and Personal Factors Associated with Shoe Abrasion Patterns. Int J Environ Res Public Health. 2022;19(19):12558. DOI: 10.3390/ijerph191912558.
    2. Finestone AS, Petrov K, Agar G, Honig A, Tamir E, Milgrom C. Pattern of outsole shoe heel wear in infantry recruits. J Foot Ankle Res. 2012;5:27. DOI: 10.1186/1757-1146-5-27.

    Content prepared by: Tomasz Poboży - orthopaedic surgeon.

  • A First-Trimester Blood Protein May Signal Preeclampsia Risk

    Researchers measured 2,904 proteins in blood samples taken at about 12 weeks of pregnancy and found that low levels of isthmin-2 (ISM2) were the strongest protein signal associated with later preeclampsia or fetal growth restriction. The association was reproduced in two independent cohorts. Laboratory experiments with human trophoblast stem cells also showed that reducing ISM2 impaired the invasive behaviour needed for normal placental development, providing biological support for the clinical observation.

    An orthopaedic surgeon reading research from other specialties should note the study design: this was observational research in pregnant women supplemented by laboratory experiments, not a trial of a new treatment. ISM2 may eventually contribute to earlier risk assessment or become a research target for prevention, but it is not yet a diagnostic test or an available therapy. The cohorts were predominantly from northern Europe, so the findings need confirmation in larger and more diverse populations.

    Source: Miao R, Gong S, Sovio U, et al. Isthmin-2 is a first-trimester predictor of preeclampsia and fetal growth restriction. Nature Medicine. Published online 1 September 2026. DOI: 10.1038/s41591-026-04573-6. Verified 16 September 2026. Access: full open-access article and PubMed record; no correction or retraction was identified in the sources checked.

    Polish version · More General Medical Discoveries

    Content prepared by: Tomasz Poboży - orthopaedic surgeon.

  • Białko we krwi już w pierwszym trymestrze może sygnalizować ryzyko stanu przedrzucawkowego

    Badacze przeanalizowali 2904 białka we krwi kobiet około 12. tygodnia ciąży i stwierdzili, że niski poziom isthmin-2 (ISM2) był najsilniejszym sygnałem późniejszego stanu przedrzucawkowego lub ograniczenia wzrastania płodu. Związek potwierdzono w dwóch niezależnych grupach kobiet. W laboratoryjnym modelu z ludzkimi komórkami tworzącymi łożysko obniżenie ISM2 wyraźnie ograniczało ich inwazyjność, co wspiera biologiczne wyjaśnienie obserwacji. Ortopeda czytający badania z innych specjalności powinien zwrócić uwagę na ich metodę: tutaj jest to badanie obserwacyjne u kobiet, uzupełnione eksperymentami laboratoryjnymi, a nie próba nowego leczenia. W przyszłości ISM2 może stać się elementem wcześniejszej oceny ryzyka, a być może także celem nowych metod zapobiegania tym powikłaniom. To jednak nie jest jeszcze gotowy test diagnostyczny ani terapia: badane populacje pochodziły głównie z północnej Europy, a przydatność kliniczną markera trzeba potwierdzić w większych i bardziej zróżnicowanych grupach.

    Źródło: Miao R, Gong S, Sovio U i wsp. Nature Medicine, publikacja online 1.09.2026. DOI: 10.1038/s41591-026-04573-6. Sprawdzono 16.09.2026. Zakres dostępu: pełny artykuł open access oraz rekord PubMed; w sprawdzonych źródłach nie znaleziono korekty ani wycofania.

    ← Wróć do „Ze świata medycyny” · English version

    Opracowanie: Tomasz Poboży - ortopeda.

  • Zużyte buty pod lupą — wskazówka, nie diagnoza

    Zużycie podeszwy może zwrócić uwagę na asymetrię, sposób kontaktu pięty z podłożem albo różnicę między prawym i lewym butem. To cenna wskazówka podczas badania narządu ruchu, ale nie gotowa diagnoza. Ten sam ślad może powstać z wielu powodów: budowy buta, sposobu chodzenia, podłoża, liczby przebytych kilometrów czy nawyku wykonywania zwrotów w jedną stronę.

    Co właściwie ogląda ortopeda?

    Znaczenie ma nie tylko miejsce starcia bieżnika. Warto porównać oba buty, sprawdzić, czy cholewka przechyla się lub odkształca, gdzie materiał jest rozciągnięty i czy wkładka ma wyraźne punkty ucisku. Informacji dostarcza także sam model obuwia: wysokość podeszwy, jej sztywność, stopień amortyzacji i dopasowanie do stopy mogą zmieniać sposób obciążania kończyny.

    W badaniu 252 osób ścieranie środkowo-bocznej lub bocznej części pięty było zdecydowanie częstsze niż starcie od strony przyśrodkowej. Autorzy znaleźli związki między niektórymi cechami chodu i ustawieniem kolan a wzorem zużycia, ale podkreślili też wpływ płci, wymiarów ciała oraz ograniczenia samej oceny wzrokowej. Wynik opisuje zależności w badanej grupie — nie pozwala na rozpoznanie „koślawości”, „szpotawości” czy przyczyny bólu wyłącznie z wyglądu podeszwy.

    Dlaczego jeden ślad może mieć kilka przyczyn?

    But zapisuje efekt tysięcy kroków, ale nie pokazuje całego kontekstu. Inaczej zużywa się obuwie do biegania po asfalcie, inaczej but roboczy, a jeszcze inaczej para noszona głównie w samochodzie. Materiał podeszwy może ścierać się szybciej w jednym modelu niż w drugim. Znaczenie mają również masa ciała, prędkość chodu, nawierzchnia, dawne urazy i czas używania obuwia.

    Dlatego wyraźna asymetria jest początkiem pytania, a nie odpowiedzią. Trzeba ją zestawić z objawami, badaniem stóp, kolan i bioder, oceną osi kończyn oraz obserwacją chodu. Czasem potrzebny jest pomiar siły, nacisków albo nagranie ruchu; czasem wystarcza badanie kliniczne. Wkładek lub zmiany sposobu chodzenia nie powinno się dobierać tylko na podstawie fotografii podeszwy.

    Kiedy warto zabrać buty na wizytę?

    • gdy ból pojawia się głównie podczas chodzenia, biegania albo pracy w konkretnym obuwiu;
    • gdy jedna podeszwa ściera się wyraźnie szybciej niż druga;
    • gdy używasz wkładek, podpiętki lub podwyższenia;
    • gdy problem wraca mimo zmiany butów;
    • gdy objawy dotyczą stopy, stawu skokowego, kolana, biodra lub dolnego odcinka kręgosłupa.

    Najlepiej przynieść parę używaną najczęściej oraz — jeśli objawy dotyczą sportu lub pracy — także obuwie z tej aktywności. Starsza para bywa bardziej informacyjna niż nowa, ale trzeba wiedzieć, jak długo i w jakich warunkach była noszona. Przydatne są również stosowane wkładki.

    Buty nie zastępują badania

    Zużyta podeszwa może pomóc skierować uwagę na określony element ruchu, lecz nie wyjaśnia sama źródła dolegliwości. Podobny wzór może występować u osoby bez bólu i u osoby z problemem wymagającym leczenia. Najważniejsze jest połączenie wywiadu, badania i obserwacji funkcji — zwłaszcza wtedy, gdy ból narasta, ogranicza obciążanie kończyny albo pojawił się po urazie.

    Więcej o typowych przyczynach dolegliwości: choroby i dolegliwości ortopedyczne. English version.

    Piśmiennictwo

    1. Soon J, Lee DW, Choi GR, Kim KJ, Bahn S. Identification of Gait and Personal Factors Associated with Shoe Abrasion Patterns. Int J Environ Res Public Health. 2022;19(19):12558. DOI: 10.3390/ijerph191912558.
    2. Finestone AS, Petrov K, Agar G, Honig A, Tamir E, Milgrom C. Pattern of outsole shoe heel wear in infantry recruits. J Foot Ankle Res. 2012;5:27. DOI: 10.1186/1757-1146-5-27.

    Opracowanie: Tomasz Poboży - ortopeda.