Przejdź do treściZużycie podeszwy może zwrócić uwagę na asymetrię, sposób kontaktu pięty z podłożem albo różnicę między prawym i lewym butem. To cenna wskazówka podczas badania narządu ruchu, ale nie gotowa diagnoza. Ten sam ślad może powstać z wielu powodów: budowy buta, sposobu chodzenia, podłoża, liczby przebytych kilometrów czy nawyku wykonywania zwrotów w jedną stronę.
Co właściwie ogląda ortopeda?
Znaczenie ma nie tylko miejsce starcia bieżnika. Warto porównać oba buty, sprawdzić, czy cholewka przechyla się lub odkształca, gdzie materiał jest rozciągnięty i czy wkładka ma wyraźne punkty ucisku. Informacji dostarcza także sam model obuwia: wysokość podeszwy, jej sztywność, stopień amortyzacji i dopasowanie do stopy mogą zmieniać sposób obciążania kończyny.
W badaniu 252 osób ścieranie środkowo-bocznej lub bocznej części pięty było zdecydowanie częstsze niż starcie od strony przyśrodkowej. Autorzy znaleźli związki między niektórymi cechami chodu i ustawieniem kolan a wzorem zużycia, ale podkreślili też wpływ płci, wymiarów ciała oraz ograniczenia samej oceny wzrokowej. Wynik opisuje zależności w badanej grupie — nie pozwala na rozpoznanie „koślawości”, „szpotawości” czy przyczyny bólu wyłącznie z wyglądu podeszwy.
Dlaczego jeden ślad może mieć kilka przyczyn?
But zapisuje efekt tysięcy kroków, ale nie pokazuje całego kontekstu. Inaczej zużywa się obuwie do biegania po asfalcie, inaczej but roboczy, a jeszcze inaczej para noszona głównie w samochodzie. Materiał podeszwy może ścierać się szybciej w jednym modelu niż w drugim. Znaczenie mają również masa ciała, prędkość chodu, nawierzchnia, dawne urazy i czas używania obuwia.
Dlatego wyraźna asymetria jest początkiem pytania, a nie odpowiedzią. Trzeba ją zestawić z objawami, badaniem stóp, kolan i bioder, oceną osi kończyn oraz obserwacją chodu. Czasem potrzebny jest pomiar siły, nacisków albo nagranie ruchu; czasem wystarcza badanie kliniczne. Wkładek lub zmiany sposobu chodzenia nie powinno się dobierać tylko na podstawie fotografii podeszwy.
Kiedy warto zabrać buty na wizytę?
- gdy ból pojawia się głównie podczas chodzenia, biegania albo pracy w konkretnym obuwiu;
- gdy jedna podeszwa ściera się wyraźnie szybciej niż druga;
- gdy używasz wkładek, podpiętki lub podwyższenia;
- gdy problem wraca mimo zmiany butów;
- gdy objawy dotyczą stopy, stawu skokowego, kolana, biodra lub dolnego odcinka kręgosłupa.
Najlepiej przynieść parę używaną najczęściej oraz — jeśli objawy dotyczą sportu lub pracy — także obuwie z tej aktywności. Starsza para bywa bardziej informacyjna niż nowa, ale trzeba wiedzieć, jak długo i w jakich warunkach była noszona. Przydatne są również stosowane wkładki.
Buty nie zastępują badania
Zużyta podeszwa może pomóc skierować uwagę na określony element ruchu, lecz nie wyjaśnia sama źródła dolegliwości. Podobny wzór może występować u osoby bez bólu i u osoby z problemem wymagającym leczenia. Najważniejsze jest połączenie wywiadu, badania i obserwacji funkcji — zwłaszcza wtedy, gdy ból narasta, ogranicza obciążanie kończyny albo pojawił się po urazie.
Więcej o typowych przyczynach dolegliwości: choroby i dolegliwości ortopedyczne. English version.
Piśmiennictwo
- Soon J, Lee DW, Choi GR, Kim KJ, Bahn S. Identification of Gait and Personal Factors Associated with Shoe Abrasion Patterns. Int J Environ Res Public Health. 2022;19(19):12558. DOI: 10.3390/ijerph191912558.
- Finestone AS, Petrov K, Agar G, Honig A, Tamir E, Milgrom C. Pattern of outsole shoe heel wear in infantry recruits. J Foot Ankle Res. 2012;5:27. DOI: 10.1186/1757-1146-5-27.
Opracowanie: Tomasz Poboży - ortopeda.