DLA LEKARZY I FIZJOTERAPEUTÓW

Endoprotezoplastyka stawu MTP I — protokół rehabilitacji

Opracował Tomasz Poboży — ortopeda

Ochrona operowanych tkanek, ruch i stopniowy powrót do codziennej aktywności. Wybierz etap odpowiedni do wykonanego zabiegu i aktualnych zaleceń.

Tomasz Poboży — ortopeda · Protokół edukacyjny dla praktyki klinicznej

Obciążanie i używanie kończyny

Obciążanie według operatora, zwykle w sztywnym bucie pooperacyjnym. Wcześnie bez przetaczania przez paluch, wspięć i skoków.

Pełne zalecenie ↓

Orteza lub unieruchomienie

Sztywny but lub podeszwa rocker według implantu i rany; później szerokie obuwie. To program endoprotezy MTP I, nie artrodezy.

Pełne zalecenie ↓

Dozwolony ruch

Ruch palucha po dopuszczeniu i ocenie rany, łagodny i bez forsowania. Typ implantu oraz dodatkowe zabiegi mają znaczenie.

Pełne zalecenie ↓

Zgoda na ruch, obciążanie i odstawienie ortezy to odrębne decyzje. Dodatkowe naprawy mogą wymagać dłuższej ochrony.

Przebieg rehabilitacji w skrócie

O przejściu dalej decydują gojenie i kryteria funkcjonalne, nie sam kalendarz.

Plansze rehabilitacji

Rehabilitacja pooperacyjna: Endoprotezoplastyka stawu MTP I — hemiartroplastyka lub całkowita wymiana, ochrona rany, ruch palucha, chód, wzmacnianie i kryteria powrotu. · plansza 1/1. Opracował Tomasz Poboży — ortopeda.
Endoprotezoplastyka stawu MTP I — hemiartroplastyka lub całkowita wymiana, ochrona rany, ruch palucha, chód, wzmacnianie i kryteria powrotu. · plansza 1/1
Ćwiczenia — zobacz z bliska

Czytaj pełne plansze razem z opisem wybranego etapu. Ćwiczenie pokazane dla późniejszej fazy nie jest dozwolone od początku.

Otwórz odpowiednią pełną planszę i powiększ wybrany fragment. Podgląd zachowuje wszystkie etapy i podpisy.

Jak wykonywać ćwiczenia pokazane na planszy?

Ćwiczenie pokazane na planszy wykonuj wyłącznie w przypisanej fazie i zgodnie z instrukcją operatora lub fizjoterapeuty. Ruch ma być wolny, bez odbijania, bez wymuszania końca zakresu i bez kompensacji boczną krawędzią stopy. Odpowiedź następnego dnia jest częścią oceny dawki.

Zakres zastosowania i ochrona

Zakres zastosowania i decyzja wyjściowa

Przed rozpoczęciem rehabilitacji potwierdź: hemiartroplastykę albo całkowitą wymianę, stronę operowaną, stabilność komponentów, sposób zamknięcia torebki, obecność cheilektomii lub innych procedur oraz pisemne zalecenia operatora. Dodatkowa osteotomia, korekcja palucha koślawego, zabieg na trzeszczkach, przeszczep lub rewizja zmieniają ochronę i nie jest objęta tym prostym wariantem.

Kontrole i kryteria progresji

Kontrola rany i obrzęku: około 10.–14. doby. Kontrolne zdjęcia RTG w obciążeniu, jeśli operujący ortopeda uzna je za możliwe: zwykle około 6. tygodnia, następnie około 3. i 6. miesiąca oraz 12. miesiąca; dalszy nadzór zależy od objawów, implantu i praktyki operatora. Do progresji potrzebne są: spokojna rana, malejący obrzęk, brak narastającego bólu spoczynkowego, poprawa chodu, stabilne ustawienie palucha oraz brak niepokojących zmian radiologicznych.

Etapy i kryteria progresji

Faza 1 · 0–14 dni — ochrona rany, obrzęku i chodu

Chodzenie z obciążaniem dozwolonym przez operatora, zwykle według tolerancji w sztywnym bucie pooperacyjnym lub bucie z podeszwą rocker; kule są pomocą, jeśli chód jest utykający lub bolesny. Unoszenie stopy, krótkie odcinki chodzenia i odpoczynek z odciążeniem przodostopia. Bez chodzenia boso po twardym podłożu, przetaczania przez paluch, wspięć na palce, skoków i bocznego obciążania. Ćwiczenia: ruchy stawu skokowego i delikatna, bezbolesna aktywacja palucha wyłącznie po zgodzie operatora i bez forsowania świeżej rany.

Faza 2 · 2–6 tygodni — odzyskiwanie ruchu i prawidłowego przetaczania

Po kontroli rany i zdjęciu szwów, zwykle około 12.–14. doby, można wprowadzać fizjoterapię ukierunkowaną na ruch MTP I i chód. Stosuj szerokie obuwie z twardszą lub rockerową podeszwą. Wykonuj krótkie serie czynnego i wspomaganego zgięcia oraz wyprostu palucha w zakresie bez ostrego bólu; nie rób agresywnego rozciągania ani długiego docisku końca zakresu. Ucz chodu od pięty do przodostopia bez uciekania na boczną krawędź stopy.

Faza 3 · 6–12 tygodni — funkcja, siła i obciążenie kontrolowane

Po badaniu i kontroli radiologicznej zwiększaj dystans chodzenia, przechodź do zwykłego szerokiego obuwia, jeśli obrzęk i rana na to pozwalają, oraz wprowadzaj ćwiczenia łydki, mięśni krótkich stopy, równowagi i stopniowego przenoszenia ciężaru na pierwszy promień. Rower stacjonarny i pływanie można rozważyć po wygojeniu rany i uzyskaniu zgody. Nadal bez biegania, skoków, gwałtownego odbicia z palucha i długich treningów o dużej sile przodostopia.

Faza 4 · od 12. tygodnia — powrót do pracy i sportu

Powrót do pracy fizycznej, biegania, sportów z wyskokiem lub nagłym hamowaniem wymaga pełnego, bezbolesnego zakresu funkcjonalnego, stabilnego ustawienia palucha, siły i tolerancji konkretnego zadania oraz oceny klinicznej i radiologicznej. Zacznij od aktywności o małym udarze i zwiększaj jeden parametr naraz. Sam upływ 12 tygodni nie jest zgodą na sport ani na duże obciążenia implantu.

Codzienne czynności i kontrole

Codzienne czynności dostosowujemy do dozwolonego obciążania i ruchu po danym zabiegu. Chód bez pomocy wymaga kontroli kończyny, a prowadzenie samochodu — sprawnego operowania pojazdem i braku leków zaburzających sprawność. Szczegółowe zalecenia poniżej opisują kryteria i wyjątki.

Codzienne czynności i obuwie

Wstawanie i chodzenie: najpierw stabilny kontakt pięty, potem spokojne przeniesienie ciężaru w kierunku pierwszego promienia, bez gwałtownego wybicia z palucha. Schody początkowo krokiem dostawnym. Obuwie powinno być szerokie w przodostopiu; powrót do obuwia sportowego i pracy stojącej zależy od obrzęku, chodu i kontroli klinicznej. Nie prowadź samochodu w bucie pooperacyjnym ani podczas przyjmowania leków ograniczających reakcję.

Objawy alarmowe

Dzwoń pod 112: nagła duszność, ból w klatce piersiowej lub omdlenie. Nowy ból/obrzęk łydki, rozejście rany, zimne lub sine palce albo nagła utrata funkcji wymagają pilnej oceny tego samego dnia.

Objawy alarmowe

Pilnej oceny wymagają: narastające zaczerwienienie, ciepło, rozejście lub wydzielina z rany, gorączka, nagły wzrost bólu lub obrzęku, nowe odchylenie palucha, uczucie niestabilności albo przeskoczenia, utrata możliwości obciążenia, sinienie lub ochłodzenie palców, nowe zaburzenia czucia, ból łydki. Wstrzymaj progresję i skontaktuj się z zespołem.

W zagrożeniu życia natychmiast wezwij pomoc: 112 w Polsce i Unii Europejskiej, a poza UE lokalny numer alarmowy. Numer 112 na planszach odnosi się do UE.

Dodatkowe uwagi o zakresie

Protokół dla dorosłych po pierwotnej endoprotezoplastyce pierwszego stawu śródstopno‑paliczkowego systemem MTP I Doratek/PIEX, dystrybuowanym przez MED&CARE. Obejmuje hemiartroplastykę i całkowitą wymianę stawu, gdy zabieg przebiegł bez dodatkowej osteotomii lub rekonstrukcji wymagającej odrębnego postępowania.

Opracowanie: dr n. med. Tomasz Poboży — ortopeda · Przegląd źródeł: 29.09.2026

Zakres: izolowana, stabilna endoprotezoplastyka MTP I po hallux rigidus lub podobnym wskazaniu, bez złamania, infekcji, rewizji z ubytkiem kostnym, artrodezy, osteotomii I promienia/Akin/Lapidus, rekonstrukcji ścięgien ani innych zabiegów łączonych. Jeżeli wykonano dodatkową procedurę, pierwszeństwo mają zalecenia operatora dla całego zabiegu.

W obu wariantach celem jest zachowanie kontrolowanego, funkcjonalnego ruchu palucha bez przeciążania implantu. Czas jest tylko ramą; progresję wyznaczają rana, obrzęk, ból, chód, zakres ruchu, badanie i kontrolne zdjęcia.

Piśmiennictwo

Piśmiennictwo

  1. Giza E, Sullivan M, Ocel D, et al. First metatarsophalangeal hemiarthroplasty for hallux rigidus. International Orthopaedics. 2010;34:1193–1198. doi:10.1007/s00264-010-1012-x
  2. Daniilidis K, Martinelli N, Marinozzi A, et al. Recreational sport activity after total replacement of the first metatarsophalangeal joint: a prospective study. International Orthopaedics. 2010;34:973–979. doi:10.1007/s00264-009-0935-6
  3. Horisberger M, Haeni D, Henninger HB, et al. Total arthroplasty of the metatarsophalangeal joint of the hallux. Foot & Ankle International. 2016;37(7):755–765. doi:10.1177/1071100716637901
  4. Rajan RA, Kerr M, Evans H, Outram T. A prospective clinical and biomechanical analysis of feet following first metatarsophalangeal joint replacement. Gait & Posture. 2021;89:211–216. doi:10.1016/j.gaitpost.2021.07.020
  5. Gibson AJN, Thomson CE. Arthrodesis or total replacement arthroplasty for hallux rigidus: a randomized controlled trial. Foot & Ankle International. 2005;26:680–690. doi:10.1177/107110070502600904
  6. Republication of “Current Concepts Review: Hallux Rigidus”. Foot & Ankle Orthopaedics. 2023. doi:10.1177/24730114231188123
Komentarz kliniczny i zasady korzystania

Komentarz

Literatura dotycząca endoprotez MTP I opisuje wczesne uruchamianie, obciążanie w sztywnym bucie i fizjoterapię ukierunkowaną na zachowanie ruchu, ale nie ustanawia jednego kalendarza dla każdego implantu i każdej operacji. Dane dotyczą różnych systemów, dlatego harmonogram należy dopasować do systemu Doratek/PIEX, stabilności komponentów, jakości kości i zabiegów towarzyszących.