Choroba zwyrodnieniowa stawu kolanowego

Jakie objawy są typowe?

Ból może dotyczyć całego kolana albo być wyraźniejszy po stronie przyśrodkowej, bocznej lub z przodu stawu. Częste są sztywność po bezruchu, trudność przy wstawaniu, schodach i dłuższym chodzeniu, ograniczenie wyprostu lub zgięcia oraz okresowe wysięki. W bardziej zaawansowanej chorobie może pojawiać się deformacja osi kończyny.

Nie każdy ból kolana wynika jednak ze zwyrodnienia. Jeśli przyczyna nie jest pewna, zacznij od przewodnika Ból kolana — przyczyny i diagnostyka. Nagły duży obrzęk, gorący staw, gorączka lub świeży uraz wymagają oceny pod kątem innych przyczyn.

Jak rozpoznaje się chorobę zwyrodnieniową kolana?

Podstawą jest wywiad i badanie kliniczne. Ocenia się lokalizację bólu, zakres ruchu, oś kończyny, stabilność, siłę mięśni, chód, obecność wysięku i wpływ dolegliwości na funkcjonowanie. U osób w wieku 45 lat i starszych z bólem związanym z aktywnością i niewielką sztywnością poranną NICE dopuszcza rozpoznanie kliniczne bez rutynowego obrazowania, o ile nie ma cech nietypowych.

RTG jest przydatne, gdy trzeba potwierdzić charakter i zaawansowanie zmian, wyjaśnić nietypowe objawy albo planować leczenie operacyjne. MRI nie jest rutynowo potrzebne do rozpoznania typowej choroby zwyrodnieniowej; wykonuje się je wtedy, gdy istnieje konkretne pytanie dotyczące innych struktur lub rozpoznania różnicowego. USG może ocenić m.in. wysięk, torbiel Bakera i wiele struktur powierzchownych, ale nie zastępuje RTG ani MRI w każdym problemie. Więcej: USG kolana — co pokazuje i kiedy rezonans?.

Od czego zaczyna się leczenie?

Podstawą leczenia są edukacja, utrzymywanie odpowiednio dobranej aktywności i ćwiczenia terapeutyczne. Zarówno NICE, jak i AAOS zalecają ćwiczenia jako jeden z głównych elementów postępowania. U osób z nadwagą lub otyłością redukcja masy ciała może zmniejszać dolegliwości i poprawiać funkcję.

Leki przeciwbólowe i przeciwzapalne dobiera się indywidualnie z uwzględnieniem chorób współistniejących i ryzyka działań niepożądanych. Leczenie zachowawcze nie powinno oznaczać biernego czekania: powinno mieć cel, odpowiednią intensywność i moment ponownej oceny. Zobacz: Leczenie zachowawcze to nie samo czekanie.

Czy iniekcje mogą pomóc?

Dostawowe podanie kortykosteroidu może u wybranych pacjentów przynieść krótkotrwałe zmniejszenie bólu. Nie zatrzymuje jednak procesu zwyrodnieniowego i nie zastępuje ćwiczeń ani całościowego planu leczenia. Kwas hialuronowy nie jest zalecany przez NICE, a AAOS nie rekomenduje jego rutynowego stosowania w objawowej chorobie zwyrodnieniowej kolana.

Czy artroskopia leczy zwyrodnienie kolana?

Artroskopowe płukanie lub oczyszczanie stawu nie jest rutynowym leczeniem samej choroby zwyrodnieniowej. Artroskopia może mieć zastosowanie w innych, odpowiednio dobranych problemach kolana, ale jej wskazaniem nie jest sam obraz zwyrodnienia.

Kiedy rozważa się endoprotezoplastykę?

Wymianę stawu rozważa się, gdy ból, sztywność, deformacja lub utrata funkcji istotnie ograniczają jakość życia, a właściwie dobrane leczenie nieoperacyjne nie daje wystarczającej poprawy albo nie jest odpowiednie. NICE podkreśla, że decyzja ma wynikać z oceny klinicznej i rozmowy z pacjentem, a nie z pojedynczej skali lub samego zdjęcia RTG.

U pacjentów z umiarkowaną lub ciężką objawową chorobą zwyrodnieniową, którzy przeszli odpowiednie leczenie nieoperacyjne i wspólnie z lekarzem zdecydowali o endoprotezoplastyce, wytyczna ACR/AAHKS warunkowo zaleca, aby nie odkładać operacji wyłącznie po to, by powtarzać kolejne nieskuteczne próby fizjoterapii, NLPZ, pomocy do chodzenia lub iniekcji. Jakość dowodów dla tych zaleceń jest niska lub bardzo niska, dlatego decyzja pozostaje indywidualna.

Endoproteza częściowa czy całkowita?

Jeśli choroba jest ograniczona do jednego przedziału kolana, u odpowiednio dobranych pacjentów można rozważać endoprotezoplastykę jednoprzedziałową. Gdy zmiany obejmują większą część stawu lub sytuacja kliniczna nie spełnia warunków leczenia częściowego, częściej rozważa się endoprotezoplastykę całkowitą. O wyborze decydują rozległość zmian, stabilność więzadeł, deformacja, zakres ruchu, aktywność i inne cechy konkretnego kolana.

Na jakie pytania odpowiada ortopeda?

Czy każde zwyrodnienie kolana kończy się endoprotezą?

Nie. Wiele osób przez długi czas dobrze funkcjonuje dzięki leczeniu nieoperacyjnemu. Operację rozważa się wtedy, gdy objawy i ograniczenie funkcji stają się istotne, a odpowiednio dobrane inne metody nie zapewniają wystarczającej poprawy.

Czy potrzebuję rezonansu przed decyzją o endoprotezie?

Zwykle nie. W typowej zaawansowanej chorobie zwyrodnieniowej podstawą są badanie kliniczne i odpowiednie zdjęcia RTG. MRI wykonuje się, gdy ma odpowiedzieć na dodatkowe pytanie diagnostyczne.

Czy duży obrzęk to tylko zwyrodnienie?

Niekoniecznie. Wysięk może pojawiać się w chorobie zwyrodnieniowej, ale także po urazie, w zapaleniu, dnie lub zakażeniu. Więcej: Spuchnięte kolano i „woda w kolanie”.

Piśmiennictwo i standardy

1. National Institute for Health and Care Excellence. Osteoarthritis in over 16s: diagnosis and management. NICE guideline NG226. NICE.
2. American Academy of Orthopaedic Surgeons. Management of Osteoarthritis of the Knee (Non-Arthroplasty), Third Edition. Published 31 August 2021. AAOS.
3. Hannon CP, Goodman SM, Austin MS, et al. 2023 ACR/AAHKS Clinical Practice Guideline for the Optimal Timing of Elective Hip or Knee Arthroplasty for Patients With Symptomatic Moderate-to-Severe Osteoarthritis or Advanced Symptomatic Osteonecrosis With Secondary Arthritis for Whom Nonoperative Therapy Is Ineffective. Arthritis Rheumatol. 2023;75:1877–1888. DOI: 10.1002/art.42630.

Materiał ma charakter edukacyjny i nie zastępuje indywidualnego badania oraz planu leczenia.