Przejdź do treściNie ma jednej odpowiedzi, że endoproteza biodra cementowana jest „lepsza” albo że bezcementowa jest „nowocześniejsza”. Sposób mocowania dobiera się do konkretnego pacjenta — przede wszystkim do jakości kości, ryzyka złamania okołoprotezowego, anatomii kości udowej, wieku i chorób współistniejących, a także do konstrukcji implantu i doświadczenia zespołu operacyjnego.
W praktyce najważniejsza decyzja często dotyczy trzpienia udowego. Może on zostać osadzony z użyciem cementu kostnego albo bez cementu, na zasadzie stabilnego „press-fit”, a następnie biologicznego wrastania kości w porowatą powierzchnię implantu. Możliwe są też rozwiązania hybrydowe — na przykład bezcementowa panewka i cementowany trzpień.
Czym różni się mocowanie cementowane od bezcementowego?
Trzpień cementowany
W technice cementowanej pomiędzy kością a trzpieniem znajduje się cement kostny, najczęściej polimetakrylan metylu (PMMA). W potocznym języku bywa nazywany „klejem”, ale jest to uproszczenie. Cement wypełnia przestrzeń pomiędzy implantem a przygotowaną kością i tworzy stabilne mechaniczne zakotwiczenie trzpienia.
Istotną cechą jest uzyskanie stabilnego mocowania od razu podczas operacji, bez konieczności oczekiwania na biologiczne wrośnięcie kości w powierzchnię trzpienia.
Trzpień bezcementowy
Trzpień bezcementowy jest dobierany i osadzany tak, aby uzyskać odpowiednią pierwotną stabilność mechaniczną w kości. Jego powierzchnia jest zaprojektowana w sposób ułatwiający późniejsze połączenie biologiczne z kością. Długotrwała stabilność zależy więc nie tylko od początkowego dopasowania, ale również od prawidłowego procesu integracji implantu z kością.
Dlatego bardzo ważne są jakość i geometria kości udowej. Trzpień, który jest dobrym wyborem u pacjenta z mocną kością, nie musi być najlepszym wyborem przy cienkiej warstwie korowej i osteoporozie.
Czy cementowana endoproteza jest tylko dla osób starszych?
Nie. Wiek jest ważny, ale nie powinien być jedynym kryterium. Aktualne wytyczne AAOS dotyczące endoprotezoplastyki biodra z powodu choroby zwyrodnieniowej podkreślają, że decyzję o cementowanym lub bezcementowym mocowaniu należy indywidualizować. Jednocześnie u starszych pacjentów cementowany trzpień może być rozważany ze względu na niższe ryzyko złamania okołoprotezowego.
AAOS zwraca szczególną uwagę na pacjentów z większym ryzykiem złamania, między innymi osoby z osteoporozą i starsze kobiety. To nie znaczy, że każda osoba w określonym wieku powinna otrzymać ten sam implant. Sama metryka jest tylko jednym z przybliżonych wskaźników jakości kości.
Dlaczego przy słabszej kości częściej rozważa się cement?
Podczas osadzania trzpienia bezcementowego konieczne jest uzyskanie odpowiedniej stabilności poprzez dopasowanie implantu do kanału kości udowej. Jeżeli kość jest krucha, zbyt duże naprężenia mogą zwiększać ryzyko pęknięcia kości podczas operacji lub złamania okołoprotezowego we wczesnym okresie po zabiegu.
W dużej analizie American Joint Replacement Registry obejmującej 279 052 pierwotne endoprotezoplastyki biodra u osób w wieku co najmniej 65 lat mocowanie bezcementowe było związane z większym ryzykiem złamania okołoprotezowego niż mocowanie cementowane. Po uwzględnieniu wieku, płci i konkurencyjnego ryzyka zgonu HR wynosił 7,70. Badanie miało jednak charakter rejestrowy i obserwacyjny, więc nie oznacza, że cement jest przyczynowo lepszy dla każdego pacjenta powyżej 65. roku życia.
To ważne rozróżnienie: dane rejestrowe pomagają wskazać grupy ryzyka, ale o wyborze implantu decyduje anatomia konkretnej kości i pełny obraz kliniczny.
Kiedy mocowanie bezcementowe może być dobrym wyborem?
Bezcementowy trzpień jest często rozważany u pacjentów z dobrą jakością kości i anatomią pozwalającą na bezpieczne uzyskanie stabilnego press-fit. Biologiczne wrastanie kości może zapewniać trwałe mocowanie, dlatego metoda ta jest szeroko stosowana w pierwotnej endoprotezoplastyce biodra.
Nie należy jednak upraszczać decyzji do reguły „młody — bez cementu, starszy — cement”. Dwóch pacjentów w tym samym wieku może mieć zupełnie inną jakość kości, kształt kanału kości udowej i ryzyko złamania.
Co to jest endoproteza hybrydowa?
Określenie „cementowana” lub „bezcementowa” bywa używane dla całej endoprotezy, choć poszczególne jej elementy mogą być mocowane inaczej. W rozwiązaniu hybrydowym panewka jest zwykle osadzana bezcementowo, natomiast trzpień udowy — z użyciem cementu.
Dlatego podczas rozmowy przed operacją warto zapytać nie tylko „jaka endoproteza?”, ale również jak będzie mocowana panewka i jak będzie mocowany trzpień.
Czy cementowana endoproteza jest mniej trwała?
Nie można tego stwierdzić w taki prosty sposób. Obie strategie mocowania mają wieloletnią historię i mogą dawać bardzo dobre wyniki. Trwałość endoprotezy zależy od wielu elementów: właściwego wskazania do operacji, konstrukcji konkretnego implantu, ustawienia komponentów, jakości kości, obciążeń, infekcji, zwichnięcia, zużycia powierzchni trących i innych czynników.
Wytyczne AAOS pokazują, że literatura porównująca cementowane i bezcementowe trzpienie nie daje jednej przewagi we wszystkich punktach końcowych. Najbardziej konsekwentnym argumentem za cementowanym trzpieniem u starszych osób jest ograniczenie ryzyka złamania okołoprotezowego, a nie twierdzenie, że jeden typ „wytrzymuje dłużej” u każdego pacjenta.
A co z ryzykiem związanym z cementem?
Podczas cementowania i wprowadzania implantu mogą wystąpić przejściowe zaburzenia krążeniowo-oddechowe określane jako bone cement implantation syndrome (BCIS), obejmujące między innymi spadek ciśnienia i utlenowania krwi. Zjawisko ma znaczenie szczególnie u pacjentów o dużym ryzyku anestezjologicznym, dlatego zespół operacyjny i anestezjologiczny uwzględnia je w planowaniu zabiegu.
Jednocześnie nowsze przeglądy zwracają uwagę, że podobne zaburzenia mogą występować również podczas endoprotezoplastyki bezcementowej i że nie ma wystarczających danych, aby cały mechanizm BCIS przypisać wyłącznie samemu cementowi. Jest to więc realny element oceny ryzyka, ale nie argument pozwalający automatycznie uznać technikę bezcementową za bezpieczniejszą dla każdego chorego.
Jak chirurg ocenia, który sposób mocowania wybrać?
Decyzja jest zwykle podejmowana na podstawie kilku informacji jednocześnie:
- wieku i ogólnego ryzyka złamania,
- jakości kości i podejrzenia osteoporozy,
- kształtu i szerokości kanału kości udowej widocznego w RTG,
- rozpoznania będącego wskazaniem do operacji — na przykład zwyrodnienie stawu i złamanie szyjki kości udowej to inne sytuacje kliniczne,
- wcześniejszych operacji lub deformacji kości,
- chorób ogólnych i ryzyka anestezjologicznego,
- konstrukcji dostępnych implantów oraz doświadczenia chirurga z daną techniką.
Nie każdy pacjent wymaga przed endoprotezoplastyką densytometrii DXA wyłącznie w celu wyboru trzpienia. Badanie w kierunku osteoporozy wykonuje się wtedy, gdy istnieją ku temu wskazania wynikające z wieku, wywiadu, przebytych złamań i czynników ryzyka. RTG pozostaje podstawowym badaniem planistycznym przed typową pierwotną endoprotezoplastyką.
Czy rodzaj mocowania decyduje o tym, kiedy można chodzić po operacji?
Nie samodzielnie. Po wielu współczesnych pierwotnych endoprotezoplastykach pacjent jest uruchamiany wcześnie, ale zakres obciążania zależy od całego przebiegu operacji, stabilności implantu, jakości kości, ewentualnych powikłań i indywidualnego protokołu operatora. Nie należy więc zakładać, że cementowana endoproteza zawsze oznacza pełne obciążanie, a bezcementowa zawsze wymaga długiego chodzenia o kulach bez obciążania.
Co warto zapytać przed operacją?
- Jaki typ mocowania trzpienia jest planowany i dlaczego?
- Czy jakość mojej kości zwiększa ryzyko złamania okołoprotezowego?
- Czy plan jest bezcementowy, cementowany czy hybrydowy?
- Czy w moim przypadku istnieją czynniki, które mogą zmienić plan podczas operacji?
- Jak będzie wyglądało obciążanie kończyny i rehabilitacja po zabiegu?
Szersze informacje o kwalifikacji do operacji znajdziesz na stronie Endoproteza biodra w Warszawie — kwalifikacja i leczenie operacyjne. Inne materiały edukacyjne są zebrane w sekcji Wiedza dla pacjentów, a aktualne miejsca konsultacji na stronie Gdzie przyjmuję.
Na jakie pytania odpowiada ortopeda?
Czy bezcementowa endoproteza jest bardziej nowoczesna?
Nie. To dwie współczesne strategie mocowania, każda z własnymi zaletami i ryzykiem. O jakości leczenia nie świadczy sam fakt użycia lub nieużycia cementu, lecz właściwy dobór rozwiązania do pacjenta i prawidłowe wykonanie operacji.
Czy przy osteoporozie zawsze musi być trzpień cementowany?
Nie jest to bezwzględna reguła. Osteoporoza i słaba jakość kości zwiększają jednak znaczenie ryzyka złamania okołoprotezowego, dlatego cementowany trzpień częściej staje się w tej sytuacji poważną opcją. Ostateczna decyzja zależy od anatomii, obrazu RTG i oceny operatora.
Czy plan mocowania może zmienić się podczas zabiegu?
Tak. Planowanie przedoperacyjne jest bardzo ważne, ale ostateczna jakość kości i stabilność uzyskiwana w czasie operacji mogą spowodować zmianę strategii. Dobrze przygotowany zespół powinien mieć możliwość zastosowania rozwiązania odpowiedniego do sytuacji stwierdzonej śródoperacyjnie.
Czy pacjent powinien sam wybrać cementowaną albo bezcementową endoprotezę?
Pacjent powinien rozumieć plan, korzyści i ryzyka oraz uczestniczyć w decyzji o leczeniu. Sam wybór technicznego sposobu mocowania wymaga jednak oceny obrazów RTG, jakości kości, anatomii i czynników operacyjnych, dlatego nie powinien opierać się wyłącznie na nazwie implantu, reklamie lub wieku.
Źródła
- American Academy of Orthopaedic Surgeons. Management of Osteoarthritis of the Hip — Evidence-Based Clinical Practice Guideline. 2023.
- American Academy of Orthopaedic Surgeons. AAOS Updates Clinical Practice Guideline for the Management of Osteoarthritis of the Hip. 2024.
- Kelly MC i wsp. Cemented Femoral Fixation in Total Hip Arthroplasty Reduces the Risk of Periprosthetic Femur Fracture in Patients 65 Years and Older: An Analysis From the American Joint Replacement Registry. Journal of Arthroplasty. 2023. DOI 10.1016/j.arth.2023.04.039.
- Barakat N, Browne JA. Is Bone Cement Implantation Syndrome Actually Caused by Cement? A Systematic Review of the Literature Using the Bradford-Hill Criteria. Journal of Arthroplasty. 2025. DOI 10.1016/j.arth.2025.01.039.
- Bone cement implantation syndrome: a scoping review. British Journal of Anaesthesia. 2025. DOI 10.1016/j.bja.2025.05.041.
Opracowanie: Tomasz Poboży - ortopeda.