Przejdź do treściOpadająca stopa nie jest osobną chorobą, lecz objawem osłabienia mięśni unoszących stopę i palce. Jedną z najczęstszych przyczyn jest ucisk albo uszkodzenie nerwu strzałkowego wspólnego w okolicy głowy kości strzałkowej, tuż poniżej kolana. Podobny objaw może jednak pochodzić z kręgosłupa lędźwiowego, nerwu kulszowego, splotu lędźwiowo-krzyżowego, a rzadziej z chorób ośrodkowego układu nerwowego lub mięśni.
Dlatego nowa trudność w unoszeniu przodu stopy wymaga ustalenia przyczyny, a nie tylko założenia ortezy. Im szybciej wiadomo, gdzie doszło do uszkodzenia i czy nadal trwa ucisk nerwu, tym łatwiej zaplanować właściwe leczenie.
Jak wygląda opadająca stopa?
Najbardziej typowy objaw to trudność w unoszeniu przodu stopy podczas chodzenia. Palce mogą zaczepiać o podłoże, stopa może „klapać” przy stawianiu kroku, a pacjent odruchowo unosi kolano wyżej, żeby nie zahaczać palcami o ziemię. Taki sposób chodzenia nazywa się chodem brodzącym.
Przy uszkodzeniu nerwu strzałkowego mogą dołączać się drętwienie lub mrowienie po bocznej stronie goleni i na grzbiecie stopy. Nasilenie jest bardzo różne — od niewielkiego osłabienia unoszenia dużego palca do całkowitej niemożności uniesienia stopy.
Dlaczego nerw strzałkowy jest szczególnie narażony?
Nerw strzałkowy wspólny przebiega bardzo powierzchownie w okolicy szyjki kości strzałkowej. W tym miejscu jest słabo osłonięty przez tkanki miękkie, dlatego może zostać uciśnięty przez długotrwałą pozycję, opatrunek, ortezę albo obrzęk.
- długotrwałe zakładanie nogi na nogę,
- częste kucanie lub klęczenie,
- znaczna i szybka utrata masy ciała,
- uraz okolicy kolana lub głowy kości strzałkowej,
- zwichnięcie kolana,
- ucisk przez gips, stabilizator lub inne zaopatrzenie,
- torbiel lub inna zmiana uciskająca nerw,
- rzadziej — powikłanie po operacji w obrębie kończyny.
Nie każda opadająca stopa ma jednak przyczynę na wysokości kolana. Bardzo podobny obraz może dawać ucisk korzenia L5 w kręgosłupie lędźwiowym.
Nerw strzałkowy czy kręgosłup?
To jedno z najważniejszych pytań diagnostycznych. Zarówno neuropatia nerwu strzałkowego, jak i uszkodzenie korzenia L5 mogą osłabiać unoszenie stopy oraz dużego palca. Sam fakt, że pacjent „nie może podnieść stopy”, nie wystarcza więc do ustalenia miejsca uszkodzenia.
W badaniu klinicznym pomocne jest sprawdzenie kilku grup mięśni. Przy izolowanym uszkodzeniu nerwu strzałkowego zwykle osłabione są unoszenie stopy, prostowanie palców i ruch stopy na zewnątrz, natomiast ruch stopy do wewnątrz może pozostać zachowany. Jeśli osłabione jest również odwracanie stopy do wewnątrz, trzeba brać pod uwagę bardziej proksymalną przyczynę, w tym radikulopatię L5.
Ból promieniujący z odcinka lędźwiowego do pośladka i kończyny także zwiększa prawdopodobieństwo przyczyny korzeniowej. Z kolei miejscowa tkliwość lub mrowienie wywoływane uciskiem okolicy głowy kości strzałkowej mogą przemawiać za problemem nerwu obwodowego. Te cechy nie zastępują jednak pełnego badania neurologicznego.
Jakie badania są potrzebne?
Co ortopeda ocenia w badaniu klinicznym?
Najpierw trzeba ocenić siłę poszczególnych mięśni, czucie, odruchy i sposób chodzenia. Ważne jest również ustalenie, czy osłabienie pojawiło się nagle, czy narastało stopniowo, oraz czy poprzedzał je uraz, długotrwały ucisk, operacja albo ból kręgosłupa.
EMG i badanie przewodnictwa nerwowego
Badanie elektrodiagnostyczne pomaga określić miejsce i charakter uszkodzenia nerwu oraz odróżnić neuropatię strzałkową od części zmian korzeniowych i bardziej rozległych uszkodzeń nerwowych. Może również dostarczyć informacji o stopniu uszkodzenia włókien nerwowych i rokowaniu.
USG nerwu
USG pozwala obejrzeć nerw strzałkowy wzdłuż jego przebiegu, szczególnie w okolicy głowy i szyjki kości strzałkowej. Można ocenić pogrubienie nerwu, zmianę jego struktury, miejscowy ucisk, torbiel, guz albo niektóre następstwa urazu. Nowsze badania pokazują, że ultrasonografia może uzupełniać informacje z EMG, zwłaszcza gdy trzeba odpowiedzieć na pytanie o mechaniczną przyczynę ucisku.
USG nie zastępuje jednak automatycznie badań elektrodiagnostycznych. Obie metody odpowiadają na trochę inne pytania: EMG ocenia funkcję nerwu i mięśni, a USG przede wszystkim jego budowę i otoczenie. Więcej o zastosowaniu ultrasonografii w ortopedii można przeczytać w materiale USG narządu ruchu — Warszawa.
Rezonans magnetyczny
MRI dobiera się do podejrzewanej przyczyny. Jeśli obraz kliniczny wskazuje na korzeń nerwowy, potrzebna może być ocena kręgosłupa lędźwiowego. Jeżeli podejrzewa się zmianę uciskającą nerw w okolicy kolana, badanie może objąć tę okolicę. Sam rezonans nie jest rutynowo konieczny u każdego pacjenta z neuropatią nerwu strzałkowego.
Jak wygląda leczenie?
Leczenie zależy od przyczyny i stopnia uszkodzenia. Jeżeli nerw został uciśnięty przez pozycję lub zewnętrzne zaopatrzenie, pierwszym krokiem jest usunięcie źródła ucisku. W części neuropatii o łagodnym przebiegu funkcja może stopniowo wracać wraz z regeneracją nerwu.
W okresie osłabienia ważne jest zabezpieczenie chodu. Orteza typu AFO może podtrzymywać stopę i zmniejszać ryzyko potknięć. Fizjoterapia pomaga utrzymać zakres ruchu w stawie skokowym, ograniczyć przykurcz łydki i bezpiecznie pracować nad siłą mięśniową w miarę powrotu unerwienia.
Jeżeli przyczyną jest torbiel, guz, istotny uraz albo utrzymujący się ucisk nerwu, może być potrzebne leczenie operacyjne. W przewlekłej, nieodwracalnej opadającej stopie czasem rozważa się zabiegi rekonstrukcyjne, w tym transfer ścięgna. Nie ma jednego terminu ani jednej operacji właściwej dla wszystkich pacjentów — decyzja zależy od przyczyny, czasu trwania objawów, wyników badania i stopnia zachowanej funkcji nerwu.
Kiedy trzeba działać pilnie?
- Nagłe opadnięcie stopy razem z osłabieniem ręki, opadaniem kącika ust, zaburzeniami mowy lub równowagi może być objawem udaru — wymaga natychmiastowej pomocy.
- Nowa opadająca stopa po poważnym urazie kolana, zwłaszcza po zwichnięciu, wymaga pilnej oceny nerwu i naczyń.
- Narastające osłabienie obu nóg, zaburzenia oddawania moczu lub stolca albo zaburzenia czucia w okolicy krocza wymagają pilnej diagnostyki kręgosłupa.
- Szybko pogłębiające się osłabienie, nawet bez silnego bólu, nie powinno być obserwowane przez wiele tygodni bez ustalenia przyczyny.
Co to znaczy dla pacjenta?
Najważniejsze jest ustalenie miejsca uszkodzenia. Opadająca stopa może wyglądać podobnie przy ucisku nerwu strzałkowego i przy problemie korzenia L5, ale dalsze leczenie jest inne. Badanie kliniczne, odpowiednio dobrane EMG, USG i czasem MRI pozwalają zwykle zawęzić przyczynę.
Jeśli pojawiła się nowa trudność w unoszeniu stopy lub palców, można zacząć od konsultacji ortopedycznej lub neurologicznej. Informacje o miejscach konsultacji znajdują się na stronie Gdzie przyjmuję, a pozostałe materiały edukacyjne w sekcji Wiedza dla pacjentów.
Piśmiennictwo
- Swiatek PR, Giakas AM, Narayanan R, Dalton J, Vaccaro AR. Examining the Anatomy, Pathophysiology, and Clinical Presentation of Lower Extremity Neurologic Deficits: A Spine Surgeon’s Guide to Foot Drop. J Am Acad Orthop Surg. 2025;33(18):e1060-e1071. DOI: 10.5435/JAAOS-D-24-00705.
- DeMartini SJ, Faust AM, Olafsen NP, Brogan DM, Dy CJ. Ultrasound as a Complementary Tool to Electrodiagnostics in the Evaluation of Compressive Neuropathy of the Common Fibular Nerve. HSS J. 2025;21(2):146-151. DOI: 10.1177/15563316241285898.
- Oosterbos C, Weerdt OD, Lembrechts M i wsp. Diagnostic accuracy of ultrasound and MR imaging in peroneal neuropathy: A prospective, single-center study. Muscle Nerve. 2024;70(3):360-370. DOI: 10.1002/mus.28187.
- Marciniak C, Armon C, Wilson J, Miller R. Practice parameter: utility of electrodiagnostic techniques in evaluating patients with suspected peroneal neuropathy: an evidence-based review. Muscle Nerve. 2005;31(4):520-527. DOI: 10.1002/mus.20308.
- Mayo Clinic. Foot drop — Symptoms and causes; Diagnosis and treatment. Materiał edukacyjny, dostęp 2026.
Opracowanie: Tomasz Poboży - ortopeda.