Przejdź do treściDLA LEKARZY I FIZJOTERAPEUTÓW
Endoprotezoplastyka jednoprzedziałowa kolana — protokół rehabilitacji po UKA
Profesjonalny, kryterialno-czasowy protokół dla niepowikłanej pierwotnej endoprotezoplastyki jednoprzedziałowej przyśrodkowej lub bocznej. Typowe terminy podano jako przedziały; pierwszeństwo mają opis operacji, zalecenia operatora, gojenie i funkcja.
Obciążanie i używanie kończyny
Obciążanie według wypisu; po niepowikłanej UKA stopniowy chód z pomocą. Kule odstawiaj według kontroli kolana i jakości chodu, nie wyłącznie daty.
Pełne zalecenie ↓Orteza lub unieruchomienie
Orteza i CPM nie są rutynowym elementem niepowikłanej UKA. Jeśli zastosowano dodatkową ochronę, przestrzegaj indywidualnego planu.
Pełne zalecenie ↓Dozwolony ruch
Priorytetem jest odzyskanie wyprostu i funkcjonalnego zgięcia. Cele etapów są orientacyjne; nie forsuj zakresu kosztem bólu i obrzęku.
Pełne zalecenie ↓Zgoda na ruch, obciążanie i odstawienie ortezy to odrębne decyzje. Dodatkowe naprawy mogą wymagać dłuższej ochrony.
Przebieg rehabilitacji w skrócie
O przejściu dalej decydują gojenie i kryteria funkcjonalne, nie sam kalendarz.
Plansze rehabilitacji
Ćwiczenia — zobacz z bliska
Czytaj pełne plansze razem z opisem wybranego etapu. Ćwiczenie pokazane dla późniejszej fazy nie jest dozwolone od początku.
Otwórz odpowiednią pełną planszę i powiększ wybrany fragment. Podgląd zachowuje wszystkie etapy i podpisy.
Instrukcje ćwiczeń i ich progresję znajdziesz w opisach etapów wskazanych powyżej.
Zakres zastosowania i ochrona — co ustala ortopeda?
Mocowanie i rodzaj wkładki
Najważniejszy wniosek
Przy stabilnym, niepowikłanym UKA nie tworzymy czterech osobnych kalendarzy rehabilitacji. Cementowana i bezcementowa wersja mogą zwykle korzystać z tego samego obciążania według tolerancji i tego samego programu ruchowo-siłowego. Wkładka stała i mobilna również nie wymagają rutynowo innego tempa ćwiczeń. Różnicę tworzy rzeczywisty przebieg zabiegu, nie sama nazwa implantu.2–5
| Wariant | Domyślne postępowanie | Kiedy zmienić plan |
|---|---|---|
| Cementowana | Wczesne uruchomienie i obciążanie według tolerancji. | Pęknięcie, słaba kość, zabieg dodatkowy, niestabilność lub inne zlecenie. |
| Bezcementowa | Tak samo, jeżeli uzyskano stabilne osadzenie. Nie odciążamy rutynowo wyłącznie z powodu osteointegracji. | Niepewny press-fit, śródoperacyjne pęknięcie, niska jakość kości lub obawa operatora. |
| Wkładka stała | Standardowa progresja zakresu, siły i chodu. | Ograniczenia wynikają z tkanek, gojenia i stabilności, nie z samej wkładki. |
| Wkładka mobilna | Ten sam standardowy harmonogram; wcześnie bez gwałtownego skrętu na obciążonej stopie i bez forsownego głębokiego zgięcia z rotacją. | Nagły przeskok, blokowanie, utrata ruchu lub ostry ból — ocena pod kątem zwichnięcia wkładki. |
Zapis bezpieczeństwa: przed rozpoczęciem należy znać stronę operowaną, przedział, typ implantu, dozwolone obciążanie, ewentualne uszkodzenie kości i procedury dodatkowe.
Kule, chód i schody
Nie ma jednego obowiązkowego dnia odstawienia kul. Z dwóch pomocy przechodzimy do jednej po stronie przeciwnej, a następnie do chodu bez pomocy, gdy:
- obciążanie jest dozwolone i kolano nie ugina się niekontrolowanie;
- czynny wyprost i kontrola czworogłowego są wystarczające;
- pacjent bezpiecznie wstaje, zatrzymuje się, zawraca i pokonuje potrzebny dystans;
- po kilku przejściach nie narasta utykanie ani przechylanie tułowia;
- mniejsze wsparcie nie pogarsza wyraźnie bólu, obrzęku i funkcji do następnego dnia.
W wielu ścieżkach ośrodkowych chód bez pomocy pojawia się w ciągu 1–3 tygodni, ale u części pacjentów wsparcie jest potrzebne dłużej. Bezpieczeństwo ma pierwszeństwo przed terminem.
Ocena postępów i interwencje wspomagające
Na każdej kontroli zapisujemy: ranę, ból w spoczynku i ruchu, obrzęk lub wysięk, czynny i bierny zakres, deficyt czynnego wyprostu, siłę, jakość chodu, transfery, schody oraz reakcję do następnego dnia. W późniejszym okresie przydatne są Timed Up and Go, 30-second chair stand i test marszu dobrany do pacjenta.
Orientacyjne zakresy nie służą do siłowego przełamywania oporu. Jeżeli zakres lub funkcja nie rosną przez kolejne kontrole, maleją albo pacjent nadal ma istotny deficyt wyprostu, potrzebna jest analiza bólu, wysięku, rany, techniki ćwiczeń i możliwej przyczyny mechanicznej oraz wcześniejszy kontakt z operatorem.
NMES można rozważyć przy wyraźnym zahamowaniu czworogłowego lub deficycie czynnego wyprostu; jest to ekstrapolacja z wytycznych TKA, a nie odrębne silne zalecenie UKA. CPM i orteza nie są rutynowym elementem niepowikłanego UKA.1
Etapy i kryteria progresji
Etapy rehabilitacji
Etap I · dzień 0.–3.
Uruchomienie w dniu zabiegu lub w ciągu 24 godzin, gdy stan ogólny pozwala. Zwykle obciążanie według tolerancji z balkonikiem lub dwiema kulami. Wyprost, ślizgi pięty, napięcia czworogłowego, pompki stóp i transfery. Już w 1.–2. dobie uczymy bezpiecznego pokonywania schodów krokiem dostawnym, zwykle z poręczą i jedną kulą. Chodzenie nie zastępuje farmakologicznej profilaktyki przeciwzakrzepowej.
Przejście dalej: bezpieczne wstawanie i chód na potrzebnym dystansie, brak niekontrolowanego uginania kolana, plan kontroli bólu, obrzęku i rany.
Etap II · 1.–2. tydzień
Priorytetem jest odzyskiwanie pełnego wyprostu. Zgięcie bywa w tym okresie około 80–100°, ale nie stanowi testu zaliczeniowego. Krótkie, częste spacery, aktywacja czworogłowego, unoszenie wyprostowanej nogi bez deficytu, siad–wstań i nauka chodu.
Etap III · 2.–6. tydzień
Zgięcie często osiąga około 100–120° w 4.–6. tygodniu; zakres sprzed operacji i obrzęk wpływają na wynik. Rower, gdy pacjent wykonuje pełny obrót bez kompensacji — zwykle około 3.–6. tygodnia. Dodajemy płytki przysiad, niski stopień, równowagę, biodro i łydkę.
Etap IV · 6.–12. tydzień
Progresywny opór, wydolność i zadania pacjenta. Celem są chód bez utykania, wejście i zejście po schodach naprzemiennie w zwykłym rytmie oraz zwiększanie dystansu bez reaktywnego wysięku. Basen dopiero po pełnym wygojeniu rany.
Etap V · 3.–6. miesiąc i później
Preferujemy aktywności o małym obciążeniu udarowym. Powrót do bardziej wymagającego sportu zależy od wcześniejszych umiejętności, siły, funkcji, przebiegu leczenia i wspólnej oceny ryzyka.6–7
Zasada reakcji 24-godzinnej: jeżeli następnego dnia wyraźnie rosną wysięk, ból, utykanie lub maleje uzyskany zakres, zmniejszamy dawkę i szukamy przyczyny.
Codzienne czynności i kontrole
Codzienne czynności dostosowujemy do dozwolonego obciążania i ruchu po danym zabiegu. Chód bez pomocy wymaga kontroli kończyny, a prowadzenie samochodu — sprawnego operowania pojazdem i braku leków zaburzających sprawność. Szczegółowe zalecenia poniżej opisują kryteria i wyjątki.
Schody, wytrzymałość, praca i wzmacnianie.
Samochód, praca i sport
| Czynność | Typowy przedział | Warunki |
|---|---|---|
| Prowadzenie samochodu | 2–6 tygodni | Bez opioidów i innych leków upośledzających sprawność; pewne przenoszenie stopy i skuteczne hamowanie awaryjne. Prawa noga zwykle później. |
| Praca biurowa | 2–6 tygodni | Możliwość zmiany pozycji, bezpieczny dojazd, tolerancja obrzęku. |
| Praca stojąca lub fizyczna | 6–12+ tygodni | Zakres zależy od dźwigania, podłoża, schodów i czasu pracy. |
| Sport rekreacyjny | 3–6 miesięcy | Najpierw niskoudarowy; wymagające dyscypliny po indywidualnej ocenie i wspólnej decyzji. |
Przedziały pokazują rozbieżności między publikacjami i ścieżkami ośrodkowymi. Nie są obietnicą wyniku ani zwolnieniem z oceny klinicznej.6–7
Objawy alarmowe
Sygnały alarmowe
Pilna ocena tego samego dnia: wyciek z rany, gorączka lub dreszcze, narastające zaczerwienienie, nowy ból i obrzęk łydki, nagła niemożność obciążenia, utrata czynnego wyprostu po urazie albo nowe zaburzenia siły lub czucia.
Wkładka mobilna: nagłe blokowanie, wyraźny przeskok, ostry ból i nagła utrata ruchu wymagają przerwania ćwiczeń i oceny pod kątem zwichnięcia wkładki.
Natychmiastowa pomoc ratunkowa: duszność, ból w klatce piersiowej, omdlenie albo nagłe zblednięcie i ochłodzenie stopy. W Polsce: 112.
Dodatkowe uwagi o zakresie
uruchomienie
Obciążanie według tolerancji, jeśli operator nie zleci inaczej.
kontrola
Wyprost, obrzęk, aktywacja czworogłowego i bezpieczny chód.
progresja
Ruch, rower, podstawowa siła i stopniowe odstawianie pomocy.
funkcja
aktywność
Powrót do uzgodnionej rekreacji według testów i tolerancji.
Obejrzyj lub posłuchaj
Czy zawsze potrzebna jest endoproteza kolana?
Tomasz Poboży o kwalifikacji do endoprotezoplastyki kolana. Materiał dotyczy wyboru leczenia; zalecenia pooperacyjne znajdziesz w protokole powyżej.
Piśmiennictwo
Piśmiennictwo
Synteza, nie kopia jednego protokołu. Literatura UKA nie odpowiada równie szczegółowo na każde pytanie rehabilitacyjne; ekstrapolacje z TKA są wyraźnie oznaczone.
- Bove AM i wsp. Clinical practice guideline for physical therapist management of total knee arthroplasty: revision 2026. Phys Ther. 2026;106(7):pzag058. DOI: 10.1093/ptj/pzag058. Zasady zastosowano do UKA wyłącznie w miejscach jawnie oznaczonych jako ekstrapolacja.
- Campi S i wsp. Five-year results of a randomised controlled trial comparing cemented and cementless Oxford unicompartmental knee replacement using radiostereometric analysis. Knee. 2021;28:383–390. DOI: 10.1016/j.knee.2020.09.003.
- Mohammad HR i wsp. Cementless unicompartmental knee replacement achieves better ten-year clinical outcomes than cemented: a systematic review. Knee Surg Sports Traumatol Arthrosc. 2021;29(10):3229–3245. DOI: 10.1007/s00167-020-06091-5.
- Abu Al-Rub Z i wsp. Survivorship of fixed vs mobile bearing unicompartmental knee replacement: A systematic review and meta-analysis of sixty-four studies and National Joint Registries. Knee. 2020;27(5):1635–1644. DOI: 10.1016/j.knee.2020.09.004.
- Albishi W i wsp. Unicompartmental knee replacement: controversies and technical considerations. Arthroplasty. 2024;6:21. DOI: 10.1186/s42836-024-00242-6.
- Radhakrishnan GT i wsp. Return to Sport After Unicompartmental Knee Arthroplasty: A Systematic Review and Meta-analysis. Orthop J Sports Med. 2022;10(3):23259671221079285. DOI: 10.1177/23259671221079285.
- Cerasoli T i wsp. Sport participation after unicompartmental knee arthroplasty: High return rates independent of implant design or technique, a systematic review and meta-analysis. J Exp Orthop. 2026;13(1):e70514. DOI: 10.1002/jeo2.70514.
Komentarz kliniczny i zasady korzystania
Komentarz kliniczny
UKA zwykle pozwala na szybszą wczesną poprawę niż TKA, ale nie jest „małym zabiegiem bez ryzyka”. Najbardziej użyteczny protokół nie ściga jednego wyniku zgięcia; łączy wyprost, wydolny czworogłowy, jakość chodu, reakcję wysiękową i cele konkretnego pacjenta.
Nie przedłużałbym odciążania jedynie dlatego, że implant jest bezcementowy, jeżeli osadzenie jest stabilne i operator nie zgłasza zastrzeżeń. Jednocześnie nie ignorowałbym gwałtownego blokowania przy wkładce mobilnej. Konkretny przypadek, konkretny pacjent, konkretny operator.