Przejdź do treściDLA LEKARZY I FIZJOTERAPEUTÓW
Osteotomie w okolicy kolana — protokół rehabilitacji
Po osteotomii trzeba połączyć odzyskiwanie ruchu i siły z ochroną gojącej się kości. O tempie obciążania decydują rodzaj korekcji, stabilność zespolenia i kontrolne badania, a nie sama obecność płytki.
Obciążanie i używanie kończyny
HTO i DFO mają różne ścieżki. Wczesne obciążanie dotyczy wybranych stabilnych HTO; po DFO często dłuższa ochrona i kontrola zrostu przed progresją.
Pełne zalecenie ↓Orteza lub unieruchomienie
Orteza, blokada i odstawianie zależą od typu osteotomii, mocowania i dodatkowych napraw. Nie narzucaj jednego schematu wszystkim.
Pełne zalecenie ↓Dozwolony ruch
Zakres ruchu ustal osobno od obciążania. Łąkotka, chrząstka lub dodatkowa stabilizacja mogą wymagać własnych ograniczeń.
Pełne zalecenie ↓Zgoda na ruch, obciążanie i odstawienie ortezy to odrębne decyzje. Dodatkowe naprawy mogą wymagać dłuższej ochrony.
Przebieg rehabilitacji w skrócie
O przejściu dalej decydują gojenie i kryteria funkcjonalne, nie sam kalendarz.
Plansze rehabilitacji
Ćwiczenia — zobacz z bliska
Czytaj pełne plansze razem z opisem wybranego etapu. Ćwiczenie pokazane dla późniejszej fazy nie jest dozwolone od początku.
Otwórz odpowiednią pełną planszę i powiększ wybrany fragment. Podgląd zachowuje wszystkie etapy i podpisy.
5. Jak wykonywać ćwiczenia
- 1. Ruchy stopy: przy podpartej nodze, 10–20 powtórzeń w krótkich seriach.
- 2. Napięcie uda: łagodny skurcz na 5 sekund, 8–10 powtórzeń, bez bólu w miejscu osteotomii.
- 3. Zgięcie wspomagane: terapeuta prowadzi podpartą kończynę, 5–10 powtórzeń w dopuszczonym zakresie.
- 4. Płytki przysiad: po zgodzie na odpowiednie obciążanie, przy poręczy, z równym ustawieniem kolan i stóp; początkowo 1 seria po 8 powtórzeń. Ból kostny oznacza przerwanie ćwiczenia.
Ilustracje pokazują technikę, nie dozwolony kąt ani datę rozpoczęcia. Ćwiczenie 4 należy do etapu po uzyskaniu zgody na obciążanie. Podane dawki to propozycje początkowe do indywidualnego doboru, nie wyniki badań porównujących dawkowanie.
Zakres zastosowania i ochrona — co ustala ortopeda?
1. Dwa warianty i decyzja o obciążaniu
- HTO: po stabilnej osteotomii otwierającej z płytką blokowaną wybrane przypadki mogą wcześnie osiągać pełne obciążanie. Wymaga to wyraźnego zalecenia operatora. Nie przenoś wyników tych badań automatycznie na inne konstrukcje.
- DFO: często potrzebuje chronionego obciążania przez około 6 tygodni, a następnie stopniowego zwiększania po kontroli. Nie stosuj automatycznie przyspieszonego schematu HTO.
- Ustal typ i wielkość klina, integralność zawiasu kostnego, jakość kości, przeszczep oraz dodatkowe naprawy. Pęknięcie zawiasu, duża korekcja lub gorsza stabilność mogą wydłużyć ochronę.
Etapy i kryteria progresji
2. Tygodnie 0–2 — ochrona i mobilizacja
Dwie kule; konkretny limit obciążania powinien znajdować się w wypisie. Jeśli go brakuje, uzyskaj zalecenie przed zwiększeniem obciążenia. Ćwicz stopy, łagodnie napinaj udo i pośladki, odzyskuj wyprost i stopniowo zgięcie w tolerowanym zakresie. Ograniczenie ruchu i orteza zależą od zabiegu, zwłaszcza napraw towarzyszących.
Zapobiegaj długiemu bezruchowi, ale unikaj skrętów, długiego stania i obciążeń powodujących ból w miejscu osteotomii. Kontroluj ranę, czucie i ukrwienie stopy.
3. Tygodnie 2–6 — zachowanie ruchu i mięśni
Kontynuuj ustalony wariant obciążania. Stopniowo odzyskuj zakres, kontrolę mięśnia czworogłowego i siłę biodra. Unoszenie prostej nogi jest dopuszczalne tylko bez deficytu czynnego wyprostu i bez przeciwwskazań związanych z dodatkowymi naprawami. Rower bez oporu włącz po zgodzie i po uzyskaniu potrzebnego zakresu.
Nie traktuj płytki jako zgody na skoki, głębokie przysiady ani trening jednej nogi pod dużym obciążeniem. Utrzymujący się lub narastający ból w miejscu cięcia kości wymaga oceny.
4. Od 6. tygodnia — zrost, siła i powrót
Kontrola kliniczna i RTG, często około 6. tygodnia, określają dalszą progresję. Jeśli gojenie jest prawidłowe, zwiększaj obciążanie i odstawiaj kule przy prawidłowym chodzie. Po DFO przejście do pełnego obciążania bywa rozłożone do około 8.–12. tygodnia lub dłużej. Niewystarczający zrost wstrzymuje progresję niezależnie od kalendarza.
Następnie rozwijaj płytki przysiad, wejście na stopień, równowagę i siłę. Bieganie, skoki oraz sport wymagają potwierdzonego zrostu, braku bólu kostnego i wysięku, funkcjonalnego zakresu oraz odpowiedniej siły i kontroli. Powrót do aktywności sportowej zwykle zajmuje wiele miesięcy; aktywności udarowe często 6–12 miesięcy, czasem dłużej. Decyzja uwzględnia chrząstkę i cel osteotomii.
Źródła: [3]
Codzienne czynności i kontrole
Codzienne czynności dostosowujemy do dozwolonego obciążania i ruchu po danym zabiegu. Chód bez pomocy wymaga kontroli kończyny, a prowadzenie samochodu — sprawnego operowania pojazdem i braku leków zaburzających sprawność. Szczegółowe zalecenia poniżej opisują kryteria i wyjątki.
6. Czynności codzienne i kontrole
Chodzenie o kulach i schody przećwicz z fizjoterapeutą, zachowując zalecony limit obciążenia. Do czasu bezpiecznego chodu korzystaj z poręczy i pomocy drugiej osoby. Unikaj obrotu na stopie operowanej kończyny; zmieniaj kierunek małymi krokami.
W pracy siedzącej rób przerwy na zmianę pozycji. Do prowadzenia samochodu wróć dopiero, gdy bezpiecznie wykonasz awaryjne hamowanie, bez ograniczającej ortezy i leków pogarszających sprawność. Kontrola rany zwykle przypada około 10.–14. dnia; dalsze wizyty według operatora. Leki i profilaktykę zakrzepową stosuj zgodnie z wypisem.
Objawy alarmowe
7. Ból, obrzęk i objawy alarmowe
Po ćwiczeniach oceniaj kolano także następnego dnia. Większy wysięk, utykanie lub narastający ból oznaczają konieczność zmniejszenia dawki i ponownej oceny. Odpoczynek z uniesieniem kończyny i krótkie chłodzenie przez tkaninę mogą zmniejszyć dolegliwości; chroń skórę i ranę.
Pilny kontakt z lekarzem: gorączka, wyciek lub rozejście rany, narastające zaczerwienienie, ból i obrzęk łydki, nowe blokowanie kolana albo nagła utrata wyprostu. Nie masuj bolesnej, obrzękniętej łydki.
Natychmiastowa pomoc — 112: duszność, ból w klatce piersiowej, omdlenie, zimna lub blada stopa, szybko narastający silny ból z zaburzeniami czucia.
Piśmiennictwo
Piśmiennictwo
- Schröter S, Ateschrang A, Löwe W, et al. Early full weight-bearing versus 6-week partial weight-bearing after open wedge high tibial osteotomy leads to earlier improvement of the clinical results: a prospective, randomised evaluation. Knee Surgery, Sports Traumatology, Arthroscopy. 2017;25:325–332. doi:10.1007/s00167-015-3592-x
- Brinkman JM, Luites JWH, Wymenga AB, van Heerwaarden RJ. Early full weight bearing is safe in open-wedge high tibial osteotomy. Acta Orthopaedica. 2010;81(2):193–198. doi:10.3109/17453671003619003
- Hoorntje A, van Ginneken BT, Kuijer PPFM, et al. Eight respectively nine out of ten patients return to sport and work after distal femoral osteotomy. Knee Surgery, Sports Traumatology, Arthroscopy. 2019;27:2345–2353. doi:10.1007/s00167-018-5206-x
Komentarz kliniczny i zasady korzystania
8. Komentarz do protokołu
Badania dotyczące wczesnego obciążania po wybranych HTO nie ustalają wspólnego terminu dla wszystkich osteotomii. Ten materiał podaje ramy, a nie automatyczną zgodę na obciążanie. Zrost ocenia operator na podstawie objawów i obrazowania. Powrót do sportu nie musi oznaczać powrotu do tej samej intensywności; czasem celem jest trwała, dobrze tolerowana aktywność o mniejszym udarze.