Czy można klękać po endoprotezie kolana?

English version

Tak — po prawidłowo wygojonej endoprotezoplastyce kolana klękanie zazwyczaj nie uszkadza implantu. Dla wielu pacjentów pozostaje jednak nieprzyjemne lub trudne z powodu tkliwości blizny, drętwienia skóry, bólu przy ucisku, sztywności albo zwyczajnego lęku przed obciążeniem operowanego kolana. Nie należy klękać na świeżej, niewygojonej ranie, a moment powrotu do tej czynności powinien uwzględniać przebieg gojenia i indywidualne zalecenia po operacji.

Czy klękanie może zniszczyć endoprotezę?

Najczęstsza obawa brzmi: „czy nacisk kolanem na podłoże może poluzować albo uszkodzić endoprotezę?”. Dostępne dane nie wskazują, aby samo klękanie po wygojeniu było szkodliwe dla prawidłowo funkcjonującej endoprotezy. American Academy of Orthopaedic Surgeons podaje wprost, że klękanie po całkowitej endoprotezoplastyce może być niekomfortowe, ale nie jest uznawane za czynność szkodliwą dla implantu.

To nie oznacza jednak, że każdy pacjent będzie mógł klęczeć swobodnie. W przeglądzie dotyczącym funkcji po całkowitej endoprotezoplastyce kolana 60–80% pacjentów zgłaszało pewną trudność z klękaniem lub jego unikanie. Co ważne, samo odczucie „nie mogę klęknąć” nie zawsze odpowiada rzeczywistej możliwości wykonania tej czynności.

Dlaczego po operacji klękanie bywa trudne?

Przyczyn może być kilka i nie wszystkie wynikają z samej endoprotezy.

• Tkliwość blizny — bezpośredni ucisk na przednią część kolana może długo pozostawać nieprzyjemny.
• Drętwienie skóry — przecięcie drobnych gałązek czuciowych podczas dostępu operacyjnego może powodować obszar zmniejszonego czucia po bocznej stronie blizny. Z czasem zwykle staje się on mniej dokuczliwy, ale nie zawsze zanika całkowicie.
• Ból przy ucisku — nawet dobrze funkcjonujące kolano może być wrażliwe na twarde podłoże.
• Ograniczenie ruchu — głębokie klękanie wymaga odpowiedniego zgięcia, choć badania pokazują, że zakres ruchu nie tłumaczy całej różnicy między osobami, które klęczą, i tymi, które tego unikają.
• Lęk przed uszkodzeniem implantu — część pacjentów nie próbuje klękać, ponieważ obawia się, że jest to zabronione.
• Inne problemy narządu ruchu — drugie kolano, biodro, kręgosłup, osłabienie mięśni lub trudność z ponownym wstawaniem z podłogi mogą ograniczać tę czynność bardziej niż samo operowane kolano.

Kiedy można zacząć próbować?

Nie ma jednej daty właściwej dla wszystkich pacjentów. Najważniejszym warunkiem jest pełne wygojenie rany. Nie należy uciskać świeżej blizny, miejsca z sączeniem, strupem, narastającym zaczerwienieniem lub wyraźną tkliwością. Niektóre ośrodki zalecają odczekanie kilku miesięcy, inne pozwalają rozpocząć delikatne próby wcześniej po prawidłowym wygojeniu. Różnice wynikają m.in. z techniki operacji, przebiegu gojenia i indywidualnego planu rehabilitacji.

Podobnie jak przy odstawianiu kul po endoprotezie, lepiej kierować się funkcją i bezpieczeństwem niż samym kalendarzem. Pacjent powinien mieć stabilny chód, dostateczną siłę i możliwość bezpiecznego zejścia do niskiej pozycji oraz ponownego wstania.

Jak bezpiecznie wracać do klękania?

Pierwsze próby najlepiej wykonywać w kontrolowanych warunkach, przy stabilnym oparciu dla rąk. Pomaga miękka mata, gruba podkładka lub poduszka, która zmniejsza punktowy nacisk na przednią część kolana. Nie ma potrzeby od razu przechodzić do głębokiego klęku lub długiego pozostawania na kolanach.

Rozsądna progresja polega na krótkim kontakcie kolana z miękkim podłożem, następnie stopniowym zwiększaniu czasu i obciążenia, o ile nie pojawia się narastający ból lub obrzęk. Jeżeli największym problemem jest nie samo klęczenie, lecz zejście na podłogę i wstawanie, warto przećwiczyć te czynności z fizjoterapeutą. Badania pokazują, że instruktaż i ćwiczenie konkretnej czynności mogą poprawiać realną zdolność do klękania.

Czy trzeba mieć bardzo duże zgięcie kolana?

Większy zakres zgięcia ułatwia niektóre pozycje, ale nie jest jedynym warunkiem. Część pacjentów z dobrym zakresem ruchu nadal nie klęka z powodu tkliwości lub obawy, a inni potrafią wykonać funkcjonalny klęk mimo umiarkowanego zgięcia. Dlatego ocena samego kąta zgięcia nie odpowiada na pytanie, czy pacjent będzie mógł wygodnie klęczeć.

Czy rodzaj endoprotezy albo operacji ma znaczenie?

Badano wpływ rodzaju cięcia, konstrukcji implantu i wymiany powierzchni stawowej rzepki, ale wyniki nie dają prostego przepisu pozwalającego przewidzieć zdolność do klękania. Metaanaliza 36 badań wskazywała na pewne zależności między techniką operacji a klękaniem, jednak autorzy podkreślili potrzebę lepszych badań randomizowanych. Nie ma więc podstaw, aby dobierać endoprotezę wyłącznie pod kątem tej jednej czynności.

Jeżeli pacjent przed operacją musi regularnie klękać w pracy, podczas uprawiania hobby, w ogrodzie lub z powodów religijnych, warto powiedzieć o tym podczas kwalifikacji. Takie oczekiwanie powinno być elementem rozmowy o realistycznym wyniku operacji.

Klękanie po endoprotezie częściowej

Po endoprotezie jednoprzedziałowej również można mieć trudność z klękaniem, ale dostępne badania sugerują, że odpowiedni instruktaż może wyraźnie poprawić tę funkcję. Nie należy jednak przenosić wyników dotyczących endoprotezy częściowej bezpośrednio na wszystkie przypadki całkowitej endoprotezoplastyki — zakres operacji i biomechanika są inne.

Kiedy nie próbować klękać i skontaktować się z lekarzem?

Klękanie należy odłożyć, jeśli rana nie jest w pełni wygojona albo występują objawy sugerujące powikłanie. Pilniejszej oceny wymagają zwłaszcza:

• sączenie lub rozejście rany,
• narastające zaczerwienienie i wyraźne ocieplenie okolicy operowanej,
• gorączka połączona z pogorszeniem stanu kolana,
• nagły lub szybko narastający ból i obrzęk,
• uczucie nowej niestabilności albo wyraźne pogorszenie funkcji,
• ból i obrzęk łydki, a szczególnie duszność lub ból w klatce piersiowej — takie objawy wymagają pilnej pomocy medycznej.

Więcej o sygnałach ostrzegawczych można przeczytać w artykule o objawach zakażenia endoprotezy.

Klękanie to tylko jeden element powrotu do sprawności

Pacjenci po endoprotezoplastyce często pytają również o prowadzenie samochodu, pracę i sport. Powrót do każdej z tych czynności wymaga nieco innych zdolności. Osoba, która bez problemu chodzi kilka kilometrów, nie musi jeszcze dobrze tolerować ucisku blizny podczas klękania. Z kolei trudność w klękaniu nie oznacza automatycznie, że endoproteza działa nieprawidłowo.

Przy planowaniu dalszej aktywności pomocne mogą być materiały o sporcie po endoprotezie biodra lub kolana oraz o powrocie do pracy po operacji.

Najważniejsze wnioski — co może z nich wynieść ortopeda?

Po prawidłowo wygojonej całkowitej endoprotezoplastyce kolana klękanie samo w sobie nie jest uznawane za czynność szkodliwą dla implantu. Problemem częściej pozostają tkliwość, drętwienie, ból przy ucisku, sztywność lub obawa przed uszkodzeniem protezy. Powrót do klękania powinien być stopniowy, na początku na miękkim podłożu i dopiero po wygojeniu rany. Jeżeli pojawia się narastający ból, obrzęk, problem z raną lub inne niepokojące objawy, trzeba najpierw wyjaśnić ich przyczynę.

Piśmiennictwo

• Wylde V, Artz N, Howells N, Blom AW. Kneeling ability after total knee replacement. EFORT Open Rev. 2019;4(7):460–467. DOI: 10.1302/2058-5241.4.180085.
• Nadeem S, Mundi R, Chaudhry H. Surgery-related predictors of kneeling ability following total knee arthroplasty: a systematic review and meta-analysis. Knee Surg Relat Res. 2021;33:36. DOI: 10.1186/s43019-021-00117-z.
• Wallace SJS, Berger RA. Most Patients Can Kneel After Total Knee Arthroplasty. J Arthroplasty. 2019;34(5):898–900. DOI: 10.1016/j.arth.2019.01.047.
• American Academy of Orthopaedic Surgeons. Total Knee Replacement. OrthoInfo. Dostęp: 10.09.2026.

Opracowanie: Tomasz Poboży - ortopeda.