USG obrąbka barku 360° — na czym polega protokół „clock-face”?

Omówienie publikacji: Poboży T. i wsp. Clock-Face Sonography of the Glenoid Labrum: A Pictorial Technical Protocol for Patients Ineligible for MRI/MR Arthrography, Diagnostics, 2025. DOI: 10.3390/diagnostics15233031.

Dlaczego obrąbek stawu ramiennego jest trudny do oceny?

Obrąbek stawowy otacza panewkę łopatki i pełni ważną rolę w stabilizacji barku. Uszkodzenia obrąbka mogą towarzyszyć zwichnięciom, niestabilności, przeciążeniom sportowym oraz zmianom w okolicy przyczepu ścięgna głowy długiej mięśnia dwugłowego. Standardem w szczegółowej ocenie pozostaje rezonans magnetyczny, a szczególnie artrografia MR, jednak nie każdy pacjent może lub chce takie badanie wykonać.

Autorzy pracy zaproponowali ustandaryzowany protokół USG pozwalający obejrzeć obrąbek dookoła całej panewki i opisywać jego położenie tak jak podczas artroskopii — według tarczy zegara.

Na czym polega metoda „clock-face”?

Panewkę traktuje się jak tarczę zegara. Poszczególne fragmenty obrąbka opisuje się godzinami, a ortopeda przesuwa głowicę wokół barku tak, aby uzyskać kolejne okna obrazowania. Dzięki temu można w sposób powtarzalny przejść od części tylnej, przez dolną i przednią, aż po górny odcinek obrąbka.

W zależności od lokalizacji stosuje się standardową głowicę liniową, obrazowanie trapezoidalne, a w trudniejszych miejscach także głowicę convex. Ma to znaczenie szczególnie przy górnych i przednich fragmentach obrąbka, gdzie obraz mogą zasłaniać wyrostek kruczy i wyrostek barkowy.

Co wykazano w badaniu?

Pełne badanie 360° udało się wykonać we wszystkich 36 ocenianych barkach. Najlepszą jakość obrazu uzyskiwano zwykle w odcinkach tylnych i dolnych, natomiast okolice 1–4 oraz 11–12 godziny częściej wymagały modyfikacji ustawienia głowicy lub zastosowania innego trybu obrazowania.

• U osób bez objawów obrąbek miał ciągły, regularny zarys.
• W barkach objawowych obserwowano m.in. hipoechogeniczne szczeliny, nieregularne brzegi, częściowe odwarstwienie i spłaszczenie obrąbka.
• Zmiany najczęściej dotyczyły części przedniej i górnej.
• Badanie dynamiczne zwiększało wartość diagnostyczną, ponieważ niektóre nieprawidłowości ujawniały się dopiero podczas ruchu.
• W niestabilności można było obserwować przemieszczanie obrąbka, a w okolicy przyczepu bicepsa — ruchome zmiany sugerujące patologię typu SLAP.

Dla kogo taka metoda może być szczególnie przydatna?

USG nie zastępuje artrografii MR w planowaniu operacji, ale może być bardzo użyteczne, gdy rezonans jest przeciwwskazany, trudno dostępny lub niepraktyczny. Dotyczy to między innymi pacjentów z niektórymi implantami, klaustrofobią, przeciwwskazaniami do kontrastu, a także sytuacji, w których potrzebna jest szybka ocena w gabinecie lub kontrola pooperacyjna.

Największa zaleta: połączenie obrazu z ruchem

Rezonans daje bardzo dokładny obraz statyczny, natomiast USG umożliwia obserwację struktur w czasie ruchu. W przypadku barku, którego problemy często ujawniają się właśnie podczas ruchu, jest to istotna przewaga funkcjonalna. Można jednocześnie ocenić miejsce bólu, zachowanie obrąbka i reakcję tkanek na konkretne ustawienie kończyny.

Ograniczenia

Publikacja ma charakter techniczny i metodologiczny. Nie była badaniem porównującym czułość i swoistość USG z artrografią MR ani z artroskopią. Badanie obrąbka jest także silnie zależne od doświadczenia operatora, jakości sprzętu, zakresu ruchu pacjenta i prawidłowego ustawienia głowicy.

Podsumowanie

Protokół „clock-face” porządkuje ultrasonograficzną ocenę obrąbka barku i pozwala opisać go w tym samym układzie orientacyjnym, którym posługują się chirurdzy podczas artroskopii. Jego znaczenie jest szczególne u pacjentów, u których MRI lub MR-artrografia nie mogą być wykonane, a także wtedy, gdy potrzebna jest dynamiczna ocena w czasie rzeczywistym.

Pełny tekst publikacji: DOI 10.3390/diagnostics15233031.

Opracowanie: Tomasz Poboży - ortopeda.