Zespolenie wyrostka łokciowego — protokół rehabilitacji

Ustal typ złamania, stabilność zespolenia, stan tricepsa i rany oraz dodatkowe naprawy. Operujący ortopeda powinien określić dozwolony zakres zgięcia i wyprostu, sposób wykonywania wyprostu oraz potrzebę ortezy.

Ruch czynny nie oznacza ćwiczenia oporowego. Jeśli nie ma zgody na czynny wyprost, stosuj wyprost wspomagany lub bierny w dozwolonym zakresie, bez napinania tricepsa. Nie wprowadzaj automatycznie zakazu czynnego wyprostu na 6 tygodni u każdego pacjenta. ^[1],[2],[3]

A. Popręg Webera: najczęściej proste złamanie poprzeczne. Stabilne zespolenie pozwala na wczesne uruchamianie, ale wymaga ochrony przed obciążaniem. Kontroluj bolesność nad drutami, ich uwypuklanie pod skórą i stan rany. Bolesnego przeskakiwania lub bloku ruchu nie należy przełamywać. ^[1]

B. Płytka LCP: stosowana także przy rozkawałkowaniu, bardziej złożonym przebiegu szczeliny i słabej jakości kości. Wczesny ruch jest pożądany, gdy stabilność na to pozwala. Ubytek kostny, mały fragment bliższy lub dodatkowe rekonstrukcje mogą wymagać wolniejszej progresji. Sama płytka nie uzasadnia wcześniejszych podpór. ^[2],[3]

W obu wariantach: plan zależy od stabilności i gojenia, a nie wyłącznie od nazwy implantu. Bez forsowania zgięcia i bez wyprostu przeciw oporowi przed zgodą operatora.

Kontrole: pierwsza zwykle około 10.–14. dnia: rana, skóra nad implantem, czucie, ruchomość i instruktaż. Kolejne wizyty oraz RTG według operatora; we wczesnym okresie AO zaleca kontrolę co 10–20 dni. Przed zwiększeniem obciążeń konieczna jest ocena gojenia. ^[1],[2],[3]

• Większy zakres: prawidłowe gojenie rany, tolerowany ruch, bez narastania bólu i obrzęku.
• Opór: potwierdzone gojenie, utrzymane ustawienie odłamów i zespolenia, sprawny aparat wyprostny oraz zgoda operatora.
• Większy wysiłek: zrost, odpowiednia siła, kontrola i zakres potrzebny do danej aktywności.

Cel: ograniczyć obrzęk, chronić ranę i rozpocząć odzyskiwanie ruchomości.

• Temblak lub szyna: zwykle krótkotrwale dla komfortu i ochrony tkanek. Czas noszenia i zdejmowanie do ćwiczeń ustala operator; niestabilność lub problem z raną mogą wydłużyć ochronę. ^[1],[2],[3]
• Ułożenie: podpieraj przedramię i ramię, nie uciskając wyrostka. Poruszaj palcami i nadgarstkiem; przy obrzęku unoś dłoń.
• Zgięcie: łagodne, wspomagane, bez dociskania. Duże zgięcie napina tkanki nad tylną powierzchnią łokcia — nie rozciągaj rany na siłę.
• Wyprost: początkowo z pomocą drugiej kończyny lub fizjoterapeuty, w odciążeniu. Czynny wyprost wprowadzaj zgodnie z potwierdzoną stabilnością i zaleceniami.
• Rotacja: spokojne nawracanie i odwracanie podpartego przedramienia, jeśli dodatkowe uszkodzenia tego nie ograniczają.

Krótko i regularnie: kilka krótkich sesji dziennie, w dawce dobranej przez fizjoterapeutę. Bez dźwigania, pchania, ciągnięcia i podpierania ciężaru ciała.

Cel: stopniowo poprawiać zgięcie i wyprost, zachowując rotację przedramienia.

• Ćwicz z fizjoterapeutą i w domu. Regularnie mierz zakres, zwłaszcza deficyt wyprostu.
• Ruch wspomagany przechodzi w czynny, jeśli operator na to pozwala. Zwiększaj zakres bez szarpania i silnego biernego rozciągania.
• Bez oporu dla tricepsa: żadnych gum, ciężarków ani mocnych napięć izometrycznych prostowników. Nie wykonuj pompek, podporów, wstawania z fotela na operowanej kończynie ani obciążania jej na kulach lub balkoniku.
• Nie opieraj tylnej powierzchni łokcia na twardym blacie; chroń skórę nad implantem.

Brak postępu lub pogorszenie: ponowna ocena zamiast zwiększania siły ćwiczeń. Bolesny blok, narastający ból nad zespoleniem lub nowy deficyt czynnego wyprostu wymagają konsultacji.

Cel: utrzymać ruchomość i bezpiecznie rozpocząć wzmacnianie.

AO zaleca ochronę przed obciążaniem zwykle przez 6–8 tygodni. Upływ czasu nie wystarcza: przed oporem potrzebna jest ocena kliniczna i RTG oraz zgoda operatora. Przy rozkawałkowaniu lub wolnym gojeniu ten etap rozpoczyna się później. ^[1],[2],[3]

• Zaczynaj od małego oporu i krótkich serii. Obciążenie tricepsa wprowadzaj szczególnie stopniowo.
• Zwiększaj jedną zmienną naraz: opór, liczbę powtórzeń albo czas. Nasilenie bólu lub obrzęku po sesji oznacza potrzebę zmniejszenia dawki.
• Podpory, pompki i duże obciążenia dopiero po potwierdzeniu zrostu i odzyskaniu odpowiedniej kontroli kończyny.

Nie ma jednej bezpiecznej masy w kilogramach dla wszystkich zespoleń. Limit ustala operator na podstawie gojenia i jakości kości.

Cel: odzyskać siłę i wytrzymałość odpowiednią do pracy i sportu.

• Po zroście zwiększaj obciążenia funkcjonalne: stopniowo przechodź od lekkich zadań do wymagających siły.
• Ciężka praca, sporty kontaktowe i aktywności z ryzykiem upadku wymagają indywidualnej zgody oraz sprawnego aparatu wyprostnego.
• Powrót do prowadzenia samochodu wymaga bezpiecznej kontroli pojazdu, bez ograniczającej szyny i leków pogarszających sprawność.

Poprawa może trwać wiele miesięcy. Niewielki deficyt wyprostu może pozostać; utrzymujące się ograniczenie należy ocenić. Drażniący implant można rozważyć do usunięcia po pewnym zroście — nie jest to zabieg rutynowy. ^[4]