Przejdź do treściDLA LEKARZY I FIZJOTERAPEUTÓW
Złamanie przezkrętarzowe kości udowej — zespolenie gwoździem Gamma — protokół rehabilitacji
Ochrona operowanych tkanek, ruch i stopniowy powrót do codziennej aktywności. Wybierz etap odpowiedni do wykonanego zabiegu i aktualnych zaleceń.
Obciążanie i używanie kończyny
Po stabilnym zespoleniu dąż do wczesnej pionizacji i chodu z pomocą. Dokładne obciążanie zależy od złamania, jakości repozycji i zlecenia.
Pełne zalecenie ↓Orteza lub unieruchomienie
Program nie wprowadza rutynowej ortezy biodra. Ewentualna dodatkowa ochrona wymaga konkretnego wskazania; unikaj nieuzasadnionego unieruchamiania.
Pełne zalecenie ↓Dozwolony ruch
Wcześnie dozwolone łagodne ruchy biodra, kolana i stopy. Bez bolesnego forsowania, skrętów na ustalonej stopie i oporu wyprzedzającego gojenie.
Pełne zalecenie ↓Zgoda na ruch, obciążanie i odstawienie ortezy to odrębne decyzje. Dodatkowe naprawy mogą wymagać dłuższej ochrony.
Przebieg rehabilitacji w skrócie
O przejściu dalej decydują gojenie i kryteria funkcjonalne, nie sam kalendarz.
Plansze rehabilitacji
Ćwiczenia — zobacz z bliska
Czytaj pełne plansze razem z opisem wybranego etapu. Ćwiczenie pokazane dla późniejszej fazy nie jest dozwolone od początku.
Otwórz odpowiednią pełną planszę i powiększ wybrany fragment. Podgląd zachowuje wszystkie etapy i podpisy.
Instrukcje ćwiczeń i ich progresję znajdziesz w opisach etapów wskazanych powyżej.
Zakres zastosowania i ochrona — co ustala ortopeda?
Etapy i kryteria progresji
Faza 1 · 0–2 tygodnie — mobilizacja i podstawowa samodzielność
Pionizacja zwykle od pierwszej doby po operacji, zależnie od stanu ogólnego. Chód z balkonikiem lub dwiema kulami. Obciążanie operowanej kończyny zwiększaj według tolerancji bólowej i zaleceń operatora, bez forsowania pełnego obciążenia. Ćwiczenia: ruchy stawu skokowego, izometria mięśnia czworogłowego i pośladków, zgięcie i wyprost kolana oraz delikatne czynne ruchy biodra. Nauka bezpiecznych transferów: wstawania, siadania, korzystania z toalety i wchodzenia do łóżka.
Faza 2 · 2–6 tygodni — zwiększanie obciążenia i aktywności
Stopniowo zwiększaj obciążanie kończyny i dystans marszu. Nadal korzystaj z pomocy do chodzenia, dopóki chód jest niepewny lub występuje wyraźne utykanie. Wprowadź ćwiczenia odwodzicieli i prostowników biodra z małym oporem, siad–wstawanie, ćwiczenia równowagi i stabilizacji tułowia. Zwiększaj codzienną aktywność w domu, nie kierując się wyłącznie kalendarzem.
Faza 3 · 6–12 tygodni — progresja siły i funkcji
Około 6. tygodnia zwykle wykonywana jest kontrola kliniczna, często z oceną radiologiczną. Przy stabilnym zespoleniu i prawidłowym gojeniu zwiększaj obciążanie i aktywność. Wzmacniaj mięśnie pośladkowe, uda i tułowia; wprowadzaj płytkie przysiady, step-up, dłuższy marsz, trening chodu i schodów. Pomoc do chodzenia ograniczaj dopiero wtedy, gdy chód pozostaje bezpieczny i stabilny.
Faza 4 · >12 tygodni — powrót do aktywności
Kontynuuj poprawę siły, równowagi i wydolności. Stopniowo ograniczaj i odstawiaj pomoce do chodzenia, jeżeli chód jest bezpieczny i stabilny. Celem jest możliwie pełna samodzielność i powrót do aktywności sprzed złamania, odpowiednio do wieku, stanu ogólnego, wcześniejszej sprawności i przebiegu gojenia.
Codzienne czynności i kontrole
Pomoce do chodzenia i codzienne czynności
- We wczesnym okresie zwykle balkonik lub dwie kule.
- Przejście na jedną kulę lub laskę dopiero przy stabilnym chodzie bez wyraźnego utykania.
- Czas stosowania pomocy zależy od bezpieczeństwa, jakości chodu, siły i równowagi — nie tylko od liczby tygodni.
- Ćwicz samodzielny ubiór, higienę i korzystanie z toalety; dostosuj otoczenie, wysokość krzeseł i usuń przeszkody zwiększające ryzyko upadku.
Profilaktyka kolejnych złamań
Po typowym niskoenergetycznym złamaniu bliższego końca kości udowej należy ocenić ryzyko osteoporozy i kolejnych upadków. Dalsze postępowanie może obejmować diagnostykę i leczenie osteoporozy, witaminę D i wapń zgodnie ze wskazaniami, modyfikację otoczenia oraz regularną aktywność fizyczną dostosowaną do możliwości pacjenta.
Objawy alarmowe
Objawy alarmowe — ponowna ocena lekarska
Nagłe zwiększenie bólu pachwiny, biodra lub uda; utrata możliwości obciążania po wcześniejszej poprawie; skrócenie lub rotacja kończyny; narastające zaczerwienienie, obrzęk, sączenie z rany lub gorączka; ból i obrzęk łydki; duszność lub ból w klatce piersiowej; nagłe pogorszenie funkcji lub stanu ogólnego wymagają pilnej ponownej oceny.
Dodatkowe zalecenia
BIODRO I MIEDNICA · DLA LEKARZY I FIZJOTERAPEUTÓW
Wczesna mobilizacja, stopniowe zwiększanie obciążania, odzyskiwanie bezpiecznego chodu i samodzielności po zespoleniu gwoździem Gamma (gwoździem śródszpikowym cefalomedullarnym).
Opracowanie: dr n. med. Tomasz Poboży - ortopeda · Aktualizacja: 03.10.2026
Zakres protokołu
Protokół dotyczy dorosłych po operacyjnym zespoleniu złamania przezkrętarzowego kości udowej gwoździem Gamma. Zakres obciążania i tempo progresji zależą od typu złamania, jakości kości, jakości repozycji, stabilności zespolenia, stanu ogólnego i indywidualnych zaleceń operatora.
Kluczowa zasada: po stabilnym zespoleniu wczesne obciążanie kończyny jest zwykle możliwe i pożądane. Jego zakres zwiększa się według tolerancji pacjenta, jakości chodu i zaleceń operatora. W niestabilnym złamaniu, przy niezadowalającej stabilności zespolenia, słabej jakości kości lub innych szczególnych okolicznościach operator może czasowo ograniczyć obciążanie.
Najważniejsze: celem jest możliwie wczesny, bezpieczny powrót do chodzenia i samodzielności bez nieuzasadnionego unieruchamiania, przy jednoczesnym respektowaniu stabilności zespolenia i indywidualnych ograniczeń pacjenta.
Piśmiennictwo
Piśmiennictwo i podstawa zaleceń
- American Academy of Orthopaedic Surgeons. Management of Hip Fractures in Older Adults. Clinical Practice Guideline. 2021.
- National Institute for Health and Care Excellence. Hip fracture: management. Clinical guideline CG124. Aktualizowane zalecenia.
- Warren J, Sundaram K, Anis H, et al. The association between weight-bearing status and early complications in hip fractures. Eur J Orthop Surg Traumatol. 2019;29:1419–1427.
Wytyczne wspierają wczesną mobilizację i, po odpowiednio stabilnym zespoleniu, wczesne obciążanie według tolerancji. Nie zastępują oceny konkretnego złamania i jakości zespolenia przez operatora.