Czy obecnie robot wspiera chirurga? Czy chirurg robota?

Robot w sali operacyjnej. Co zyskuje pacjent?

Nowoczesna technologia przyciąga uwagę. Pacjent ma jednak bardzo konkretne pytania: czy po operacji będzie mniej bolało, czy łatwiej będzie chodzić i czy nowe kolano pozwoli swobodniej żyć?

Robotyczne wspomaganie operacji i samodzielne operowanie przez robota to dwa różne etapy rozwoju. W badaniu RACER-Knee zabieg wykonywał chirurg, korzystając z pomocy ramienia robotycznego. Nie badano autonomicznego robota ani operowania bez lekarza.

Właśnie dlatego warto osobno rozmawiać o dzisiejszych korzyściach dla pacjenta i o przyszłych możliwościach technologii.

Co właściwie porównano w RACER-Knee?

Do badania opublikowanego w The Lancet włączono 339 osób z zaawansowaną chorobą zwyrodnieniową kolana. Operacje przeprowadzało 33 chirurgów w 10 brytyjskich szpitalach.

Pacjentów przydzielano losowo: 168 do całkowitej endoprotezoplastyki kolana z pomocą robota, a 171 do zabiegu przy użyciu tradycyjnego instrumentarium. Pacjenci i osoby oceniające wyniki nie wiedzieli, którą metodę zastosowano.

Najważniejszym ocenianym wynikiem był Forgotten Joint Score (FJS) po 12 miesiącach od losowego przydziału. Ta skala opisuje, na ile pacjent przestaje zauważać operowany staw w codziennych czynnościach. Wyższy wynik oznacza korzystniejszą ocenę.

Co pokazały wyniki?

Średni FJS wyniósł 49,2 punktu z robotem i 50,2 punktu przy technice konwencjonalnej. Skorygowana różnica wyniosła −1,5 punktu; 95-procentowy przedział ufności: od −7,5 do 4,5 (p=0,62). Badanie zaplanowano z założeniem wykrycia różnicy 12 punktów w FJS.

Nie wykazano więc klinicznie istotnej przewagi robotyki w głównym ocenianym wyniku. Dane FJS po roku były dostępne dla 312 uczestników: 154 i 158 w poszczególnych grupach.

Profile bezpieczeństwa były podobne. W każdej grupie u 16 uczestników wystąpiło poważne zdarzenie niepożądane. To wynik tego badania, a nie gwarancja identycznego ryzyka każdego powikłania.

Według komunikatu zespołu University of Warwick zabieg z robotem trwał średnio o 10,5 minuty dłużej i był około 950 funtów droższy. W pierwszym roku nie okazał się opłacalny przy stosowanych progach brytyjskiego NHS. Nie są to ceny zabiegów w Polsce.

Czy to zamyka dyskusję o robotyce?

Badanie dotyczyło jednego systemu, konkretnej grupy pacjentów i wyniku ocenianego po roku. Wykluczono m.in. zapalne choroby stawów, przebyte złamania i przypadki wymagające bardziej złożonych implantów.

Nie można na tej podstawie ogłosić, że wszystkie systemy robotyczne są zbędne ani że obie metody są identyczne pod każdym względem. Zespół zapowiedział dalszą obserwację uczestników przez 10 lat — m.in. po to, aby sprawdzić późniejsze różnice i potrzebę kolejnych operacji.

Moja perspektywa: moim zdaniem obecna robotyka chirurgiczna jest potrzebnym etapem przejściowym na drodze do coraz większej autonomii urządzeń. Dlatego zastanawiam się, czy dziś bardziej robot pomaga chirurgowi, czy chirurg pomaga rozwijać przyszłe możliwości robota.

To moja interpretacja kierunku rozwoju technologii, a nie wniosek badania RACER-Knee.

Operacja autonomiczna: za 5, 10 czy 30 lat?

Wyobrażam sobie przyszłość, w której sztuczna inteligencja kieruje robotem wykonującym operację bez bezpośredniego udziału chirurga. Czy i kiedy stanie się to możliwe — oraz w jakim zakresie — pozostaje otwartym pytaniem.

Humanoid na ostatniej planszy jest artystyczną wizją przyszłości. Nie przedstawia urządzenia badanego w RACER-Knee ani dostępnego sposobu leczenia.

Na dziś warto zapytać operatora: jakiej konkretnej korzyści można oczekiwać w moim przypadku, jakie są ograniczenia metody i jak będzie wyglądał powrót do sprawności? Samo słowo „robotyczna” nie zastępuje tych odpowiedzi.

Przyszły potencjał warto rozwijać. Dzisiejsze korzyści trzeba rzetelnie oceniać.