Artroskopowe uwolnienie przykurczu barku — protokół rehabilitacji

Dla kogo?

Dla osoby dorosłej po artroskopowym uwolnieniu przykurczu barku, zwłaszcza w przebiegu barku zamrożonego, przy typowym przebiegu pooperacyjnym. To nie jest program leczenia nieoperacyjnego ani automatycznie protokół po naprawie stożka rotatorów. Potrzebne są informacje o zakresie uwolnienia, ruchomości uzyskanej podczas operacji i procedurach dodatkowych.

Utrzymać to, co odzyskano

W odróżnieniu od naprawy ścięgna celem izolowanego uwolnienia jest zniesienie ograniczenia ruchu. Nie wprowadzamy więc rutynowo wielotygodniowego unieruchomienia ani limitów rotacji przeniesionych z innych operacji. Wcześnie pracujemy nad zgięciem, odwiedzeniem oraz obiema rotacjami, z uwzględnieniem reakcji barku i zaleceń operatora.

Intensywność i kontrola bólu

Podstawą jest kilka krótkich sesji w ciągu dnia oraz regularna współpraca z fizjoterapeutą. Siłę rozciągania i dawkę ćwiczeń dobieramy do tolerancji. Narastający, ostry lub utrzymujący się ból nie jest sygnałem, że należy mocniej przełamywać opór. Leczenie bólu powinno umożliwiać zalecony ruch.^{1, 2}

Gdy wykonano coś więcej niż uwolnienie

Jednoczesna naprawa stożka rotatorów, podłopatkowego, tenodeza bicepsa lub stabilizacja wprowadza własne ograniczenia ruchu albo obciążania. Stosujemy je od początku, a nie dopiero w ostatnim etapie zaznaczonym na planszy. Nie przyspieszamy rehabilitacji naprawionej struktury tylko dlatego, że równocześnie uwolniono torebkę.²

Etap I — doba operacji do 14. dnia

Cele: rozpoczęcie ruchu bez zbędnej zwłoki, kontrola bólu, nauka ćwiczeń domowych i zachowanie zakresu uzyskanego po uwolnieniu.

Ćwiczenia rozpoczynamy w dniu operacji lub następnego dnia, po ocenie stanu pacjenta. Prowadzimy ruch bierny, czynny wspomagany i czynny w tolerowanym zakresie. Program obejmuje zgięcie, odwiedzenie, rotację zewnętrzną i wewnętrzną; nie ogranicza się do samych wahadeł. Od początku zachowujemy również ruch dłoni, nadgarstka i łokcia.^{2, 3}

Temblak służy tylko krótko do podparcia i poprawy komfortu, nie jako wielotygodniowe unieruchomienie. Przy utrzymującym się działaniu blokady nerwowej kończyna wymaga ochrony i nadzorowanego postępowania. Zmniejszone czucie bólu nie upoważnia do samodzielnego forsowania ruchu.¹

Pacjent wykonuje kilka krótkich sesji dziennie zgodnie z instrukcją fizjoterapeuty. Nie czeka z całym programem do następnej wizyty. Gdy ból uniemożliwia ćwiczenia, potrzebna jest szybka korekta leczenia i dawki, zamiast wielodniowej przerwy.

Przejście dalej: pacjent potrafi odtworzyć ćwiczenia, toleruje zalecony ruch, a rana i stan ogólny nie budzą zastrzeżeń. Sprawdzamy, czy zakres jest utrzymywany również pomiędzy sesjami.

Etap II — około 2.–6. tygodnia

Kontynuujemy intensywną, regularną pracę nad każdym kierunkiem, szczególnie tym, który przed operacją był najbardziej ograniczony. Rozwijamy ruch czynny oraz mobilność łopatki i tkanek miękkich. Program domowy nadal wykonujemy kilka razy dziennie.

Ważna jest jakość: unoszenie ramienia nie powinno być zastępowane coraz większym odchyleniem tułowia. Zwracamy uwagę zarówno na ruch bierny, jak i czynny oraz praktyczne czynności. Nie dopuszczamy do narastania sztywności bez ponownej oceny.

Przejście dalej: utrzymanie lub poprawa ruchomości, dobra kontrola czynnego ruchu i tolerancja dotychczasowej dawki. Sam koniec 6. tygodnia nie jest powodem rezygnacji z ćwiczeń zakresu.

Etap III — około 6.–12. tygodnia

Utrzymujemy pełny lub maksymalnie odzyskany funkcjonalny zakres ruchu. Rozwijamy ćwiczenia czynne i oporowe, siłę stożka rotatorów, kontrolę łopatki i czucie położenia kończyny. Wzmacnianie nie zastępuje dalszej pracy nad zakresem.

Zaczynamy od obciążeń możliwych do wykonania bez utraty techniki. Zwiększamy jeden element naraz: opór, powtórzenia lub trudność zadania. Celem jest sprawniejsze używanie kończyny, a nie jak największy ciężar. Harmonogram opisuje główny cel fazy i nie oznacza, że wszystkie formy aktywacji mięśni muszą czekać do 6. tygodnia.

Przejście dalej: stabilnie utrzymywany zakres, dobra kontrola ruchu i tolerancja stopniowo zwiększanego obciążenia bez istotnego pogorszenia po sesji.

Etap IV — od około 3. miesiąca

Kontynuujemy wzmacnianie i zadania potrzebne w pracy, sporcie oraz codziennej aktywności, również nad głową. Powrót do większych obciążeń zależy od funkcji, tolerancji i zakresu wykonanego zabiegu. Trzeci miesiąc nie jest gwarantowanym terminem pełnego powrotu ani zakazem wcześniejszych, lżejszych czynności.

Kryteria: zakres wystarczający do konkretnego zadania, odpowiednia siła i kontrola oraz brak wyraźnej utraty ruchu po aktywności. U części pacjentów poprawa nadal postępuje przez kolejne miesiące; utrzymywanie się ograniczenia wymaga oceny przyczyny, nie tylko zwiększania siły rozciągania.⁴