Umów wizytę

Tomasz Poboży

Kategoria: Ścięgna i entezopatie

Ból ścięgna lub jego przyczepu zwykle wymaga oceny w kontekście obciążenia, czasu trwania objawów i badania klinicznego. Materiały w tym dziale dotyczą przeciążeń, tendinopatii i entezopatii w różnych okolicach ciała oraz wyjaśniają, kiedy obrazowanie może pomóc i dlaczego sam wynik USG nie powinien decydować o leczeniu.

  • Ból startowy — dlaczego pierwsze kroki po odpoczynku są ważne?

    Ból, który jest najsilniejszy przy pierwszych krokach po wstaniu z łóżka albo po dłuższym siedzeniu, bywa nazywany bólem startowym. To użyteczny wzorzec objawów: podpowiada, jak tkanki reagują na odpoczynek i ponowne obciążenie. Nie wskazuje jednak automatycznie jednej choroby.

    Jak ortopeda interpretuje ból przy „pierwszym kroku”?

    Najważniejsza jest powtarzalność. Pacjent może zauważyć, że po nocy albo kilkudziesięciu minutach siedzenia pierwsze kilka–kilkanaście kroków boli bardziej, następnie dolegliwości częściowo słabną, a po dłuższym chodzeniu mogą ponownie narastać. Inny przebieg ma ból stały, nasilający się z każdym krokiem, a jeszcze inny nagły ból po urazie.

    Takie różnice pomagają uporządkować diagnostykę, ale nie zastępują badania. Znaczenie ma dokładne miejsce bólu, czas trwania sztywności, obrzęk, siła mięśni, zakres ruchu oraz reakcja na coraz większe obciążenie.

    Gdy boli pod piętą

    Ból przy pierwszych krokach po odpoczynku jest charakterystyczny dla bólu rozcięgna podeszwowego. Najczęściej lokalizuje się po podeszwowej, przyśrodkowej stronie pięty. Wytyczne dotyczące plantar fasciitis uwzględniają ten wzorzec w rozpoznaniu klinicznym, ale podkreślają również potrzebę różnicowania innych przyczyn bólu pięty.

    Nie każdy poranny ból pięty oznacza ten sam problem. Inaczej ocenia się ból po świeżym urazie, dolegliwości z drętwieniem lub pieczeniem, rozlany ból kości piętowej czy objawy towarzyszące chorobie zapalnej. Więcej: ból pięty rano — czy to rozcięgno podeszwowe?

    Gdy sztywnieje ścięgno Achillesa

    Poranna sztywność i ból po okresie bezruchu mogą występować także w tendinopatii środkowej części ścięgna Achillesa. Często dolegliwości zmieniają się wraz z chodzeniem lub treningiem, dlatego liczy się nie tylko sam początek ruchu, lecz również reakcja ścięgna w trakcie aktywności i następnego dnia.

    Nagły trzask, utrata siły odbicia i trudność ze staniem na palcach nie pasują jednak do zwykłego obrazu stopniowo rozwijającej się tendinopatii i wymagają szybkiej oceny pod kątem zerwania. Więcej: ból ścięgna Achillesa rano — przeciążenie, tendinopatia czy zerwanie?

    Dlaczego nie wystarczy sama nazwa objawu?

    „Rozchodzenie” bólu nie dowodzi, że problem jest błahy, podobnie jak nasilenie po odpoczynku nie oznacza automatycznie uszkodzenia wymagającego zabiegu. Podobny opis może dotyczyć różnych tkanek i okolic. Obrazowanie również nie zawsze rozstrzyga sprawę: wynik USG, RTG lub rezonansu trzeba połączyć z miejscem bólu i badaniem funkcji.

    Przed konsultacją warto zanotować:

    • po jak długim odpoczynku pojawia się ból;
    • ile kroków lub minut potrzeba, aby objawy osłabły;
    • czy ból wraca po dłuższym marszu albo treningu;
    • gdzie można wskazać najbardziej bolesny punkt jednym palcem;
    • czy występują obrzęk, ucieplenie, drętwienie albo osłabienie;
    • jak dolegliwości zachowują się następnego dnia po większym obciążeniu.

    Kiedy potrzebna jest szybsza ocena?

    Nie należy tłumaczyć „bólem startowym” nagłej utraty funkcji po urazie, niemożności obciążenia kończyny, widocznej deformacji, szybko narastającego obrzęku, gorącego i zaczerwienionego stawu z gorączką ani nowych zaburzeń czucia lub siły. Szybszej diagnostyki wymaga też ból stały w spoczynku lub w nocy, zwłaszcza gdy narasta i nie ma typowej zależności od ruchu.

    Najważniejszy jest cały przebieg objawów

    Moment pojawienia się bólu jest jedną z części wywiadu. W połączeniu z lokalizacją, reakcją na obciążenie i badaniem pomaga odróżnić kilka możliwych źródeł dolegliwości oraz zdecydować, czy potrzebne jest obrazowanie. Sam wzorzec pierwszych kroków nie powinien prowadzić do samodzielnego rozpoznania ani wyboru wkładek, zastrzyku czy zabiegu.

    Piśmiennictwo

    1. Koc TA Jr, Bise CG, Neville C, Carreira D, Martin RL, McDonough CM. Heel Pain — Plantar Fasciitis: Revision 2023. J Orthop Sports Phys Ther. 2023;53(12):CPG1–CPG39. DOI: 10.2519/jospt.2023.0303.
    2. Chimenti RL, Neville C, Houck J, Cuddeford T, Carreira D, Martin RL. Achilles Pain, Stiffness, and Muscle Power Deficits: Midportion Achilles Tendinopathy Revision — 2024. J Orthop Sports Phys Ther. 2024;54(12):CPG1–CPG32. DOI: 10.2519/jospt.2024.0302.

    English version: Starting Pain — Why Do the First Steps After Rest Matter?

    Opracowanie: Tomasz Poboży - ortopeda.

  • Ból z tyłu kolana — kiedy problemem jest ścięgno półbłoniaste?

    Ból po tylno-przyśrodkowej stronie kolana może pochodzić z dalszego odcinka ścięgna mięśnia półbłoniastego, ale podobne dolegliwości dają także torbiel Bakera, uszkodzenie łąkotki, zwyrodnienie stawu i problemy naczyniowe. Rozpoznanie opiera się na dokładnym miejscu bólu, badaniu funkcji kolana oraz — gdy jest potrzebne — USG lub rezonansie.

    Gdzie znajduje się ścięgno półbłoniaste?

    Mięsień półbłoniasty należy do grupy mięśni kulszowo-goleniowych. Jego ścięgno biegnie po tylno-przyśrodkowej stronie kolana i przyczepia się do górnej części kości piszczelowej. Uczestniczy w zginaniu kolana i kontroli kończyny podczas chodzenia, biegu, hamowania oraz pracy na pochyłym podłożu.

    W tej okolicy znajdują się również kaletki, tylna część łąkotki przyśrodkowej, więzadła i naczynia. Dlatego określenie „ból z tyłu kolana” nie jest jeszcze rozpoznaniem.

    Jak zwykle objawia się tendinopatia?

    • ból z tyłu i po przyśrodkowej stronie kolana, możliwy do wskazania jednym palcem;
    • tkliwość wzdłuż dalszego ścięgna lub przy jego przyczepie do piszczeli;
    • nasilenie przy bieganiu, podchodzeniu, przyspieszaniu albo głębokim zgięciu kolana;
    • ból przy napinaniu mięśni kulszowo-goleniowych lub rozciąganiu ich pod obciążeniem;
    • czasem sztywność po bezruchu, która zmniejsza się po rozruszaniu, lecz wraca po większym wysiłku.

    Objawy przewlekłej tendinopatii zwykle narastają stopniowo. Nagły trzask, krwiak i wyraźna utrata siły bardziej przemawiają za ostrym naderwaniem lub zerwaniem i wymagają osobnej oceny.

    Co jeszcze może boleć z tyłu kolana?

    Torbiel Bakera

    Torbiel Bakera jest zbiornikiem płynu połączonym ze stawem. Może dawać uczucie rozpierania lub wyczuwalnego uwypuklenia w dole podkolanowym. Często jest następstwem problemu wewnątrz kolana, a nie odrębną chorobą. Więcej: Torbiel Bakera — kiedy wystarczy obserwacja?

    Łąkotka i chrząstka

    Uszkodzenie tylnego rogu łąkotki przyśrodkowej lub zmiany zwyrodnieniowe mogą powodować ból przy głębokim przysiadzie, skręcaniu i wstawaniu. Blokowanie kolana, powtarzający się wysięk lub wyraźnie ograniczony wyprost kierują diagnostykę także do wnętrza stawu.

    Inne ścięgna i mięśnie

    Ból może pochodzić z mięśnia brzuchatego łydki, podkolanowego, przyczepów innych mięśni kulszowo-goleniowych albo występować po ich ostrym urazie. Artykuł o świeżym urazie tej grupy mięśni znajduje się tutaj: Naderwanie mięśni kulszowo-goleniowych — kiedy potrzebne jest MRI?

    Zakrzepica żył głębokich

    Jednostronny obrzęk łydki, jej ucieplenie, ból i nagłe zwiększenie obwodu nie powinny być przypisywane „przeciążeniu ścięgna” bez oceny. Zakrzepicę rozpoznaje się innym badaniem USG niż standardowe USG ortopedyczne, a podejrzenie wymaga pilnej diagnostyki.

    Jak wygląda badanie?

    Badanie kliniczne obejmuje dokładną lokalizację tkliwości, zakres ruchu, obecność wysięku, stabilność kolana, testy łąkotkowe oraz ocenę siły mięśni. Sprawdza się, czy ból można odtworzyć przez opór przy zginaniu kolana i ruchy obciążające mięśnie kulszowo-goleniowe.

    W badaniu 667 osób z bólem kończyn dolnych, współautorstwa Tomasza Pobożego, zmiany w obrębie przyczepu mięśnia półbłoniastego stwierdzono ultrasonograficznie u 19 pacjentów. Nie jest to częstość w całej populacji — badano osoby kierowane na USG — ale wynik pokazuje, że ta struktura jest rzeczywistym i możliwym do uwidocznienia źródłem bólu.

    Kiedy pomaga USG?

    USG może pokazać pogrubienie i niejednorodność ścięgna, zmiany przyczepu, płyn w sąsiedniej kaletce oraz torbiel Bakera. Pozwala zestawić obraz z dokładnym miejscem bólu i porównać obie strony. Wynik trzeba jednak interpretować razem z badaniem, ponieważ nie każda zmiana widoczna w ścięgnie odpowiada za dolegliwości.

    USG narządu ruchu nie zastępuje badania dopplerowskiego żył przy podejrzeniu zakrzepicy. Nie ocenia również tak szeroko struktur wewnątrz stawu jak rezonans.

    Kiedy potrzebny jest rezonans?

    MRI warto rozważyć, gdy źródło bólu pozostaje niejasne, podejrzewa się uszkodzenie łąkotki, chrząstki, kości lub głębszych tkanek albo gdy objawy nie poprawiają się mimo prawidłowo prowadzonego leczenia. Rezonans nie jest obowiązkowym pierwszym badaniem każdej tendinopatii.

    Jak wygląda leczenie?

    Leczenie zwykle zaczyna się bez operacji. Najważniejsze jest dobranie obciążenia, które nie podtrzymuje objawów, a jednocześnie pozwala stopniowo odbudować zdolność ścięgna do pracy.

    • czasowe ograniczenie ruchów najsilniej prowokujących ból, bez całkowitego zaprzestania aktywności;
    • stopniowe ćwiczenia siłowe mięśni kulszowo-goleniowych oraz całej kończyny;
    • praca nad kontrolą biodra, kolana i tułowia;
    • stopniowy powrót do biegania, podbiegów i zmian tempa;
    • leczenie bólu dobrane do chorób współistniejących i przyjmowanych leków.

    Postęp ocenia się na podstawie funkcji i reakcji w kolejnej dobie. Niewielki, krótkotrwały ból podczas ćwiczeń bywa dopuszczalny, lecz wyraźne nasilenie utrzymujące się następnego dnia oznacza zwykle, że dawka obciążenia była zbyt duża.

    Czy iniekcja albo operacja są potrzebne?

    Dowody dotyczące iniekcji przy tym konkretnym problemie są skąpe. Jeżeli ból pochodzi z kaletki, a nie z samego ścięgna, można w wybranych przypadkach rozważyć celowany zabieg pod kontrolą USG. Nie należy jednak wykonywać iniekcji do ścięgna na podstawie samego opisu obrazu. Najpierw trzeba potwierdzić źródło bólu i wykorzystać właściwie prowadzoną rehabilitację.

    Operacja jest potrzebna wyjątkowo — przy przewlekłych dolegliwościach, prawidłowo potwierdzonym rozpoznaniu i nieskuteczności długiego leczenia zachowawczego. Literatura dotycząca leczenia operacyjnego opiera się głównie na małych seriach przypadków.

    Objawy alarmowe

    • nagły obrzęk łydki, ucieplenie i ból, szczególnie po operacji, unieruchomieniu lub długiej podróży;
    • duszność, ból w klatce piersiowej albo krwioplucie;
    • nagły trzask, duży krwiak i utrata siły po urazie;
    • gorące, zaczerwienione kolano z gorączką lub pogorszeniem stanu ogólnego;
    • zablokowanie kolana albo niemożność jego wyprostowania;
    • stopa zimna, blada lub sina, narastające drętwienie albo osłabienie.

    Najważniejszy wniosek — co może z niego wynieść ortopeda?

    Ścięgno mięśnia półbłoniastego jest jedną z możliwych przyczyn bólu z tyłu kolana, zwłaszcza gdy tkliwość znajduje się po stronie przyśrodkowej i objawy nasilają się przy pracy mięśni kulszowo-goleniowych. Nie należy jednak rozpoznawać tendinopatii wyłącznie na podstawie miejsca bólu. Kluczowe jest odróżnienie jej od problemów wewnątrz stawu, torbieli Bakera i przyczyn naczyniowych.

    Piśmiennictwo

    • Poboży T, Janowski K, Domański P, Michalak K, Poboży K, Domańska-Poboża J, Konarski W, Chuść I, Kielar M. The Hidden Burden of Entheseal Pathology in Lower-Limb Pain: A Real-World Ultrasound Study of 667 Adults. Mayo Clin Proc Innov Qual Outcomes. 2026;10(4):100734. DOI: 10.1016/j.mayocpiqo.2026.100734.
    • Bylund WE, de Weber K. Semimembranosus tendinopathy: one cause of chronic posteromedial knee pain. Sports Health. 2010;2(5):380–384. DOI: 10.1177/1941738109357302.

    Treść ma charakter edukacyjny. Rozpoznanie przyczyny bólu tylnej części kolana wymaga zestawienia objawów z badaniem klinicznym i odpowiednio dobranym obrazowaniem.

    English version

    Opracowanie: Tomasz Poboży - ortopeda.

  • Ból z przodu barku — czy to ścięgno bicepsa?

    Ból z przodu barku może pochodzić ze ścięgna głowy długiej mięśnia dwugłowego ramienia, ale nie da się tego rozpoznać wyłącznie po miejscu bólu. Ścięgno bicepsa często choruje razem ze stożkiem rotatorów, obrąbkiem lub strukturami stabilizującymi je w bruździe międzyguzkowej. Dlatego znaczenie ma połączenie objawów, badania klinicznego i właściwie dobranego obrazowania.

    Gdzie przebiega ścięgno bicepsa w barku?

    Mięsień dwugłowy ramienia ma dwa przyczepy w okolicy barku. Głowa długa rozpoczyna się przy górnej części panewki i obrąbka, przechodzi wewnątrz stawu, a następnie wychodzi do bruzdy międzyguzkowej kości ramiennej. W tym przejściu stabilizują ją m.in. włókna ścięgien podłopatkowego i nadgrzebieniowego oraz więzadła.

    To tłumaczy, dlaczego izolowana „tendinopatia bicepsa” nie jest jedyną możliwością. Ból może pochodzić z samego ścięgna i jego pochewki, ale także z uszkodzenia stożka rotatorów, obrąbka typu SLAP, niestabilności ścięgna albo zmian w stawie barkowym.

    Jakie objawy pasują do problemu ścięgna głowy długiej?

    • ból z przodu barku, czasem schodzący w dół przedniej części ramienia;
    • nasilenie przy unoszeniu ręki, pracy ponad głową, rzucaniu lub podnoszeniu przedmiotu;
    • ból przy sięganiu ręką do tyłu, na przykład do pasa bezpieczeństwa lub podczas zakładania kurtki;
    • tkliwość w okolicy bruzdy międzyguzkowej;
    • niekiedy bolesne przeskakiwanie lub trzask z przodu barku.

    Żaden z tych objawów nie jest swoisty. Podobny obraz może dawać uszkodzenie stożka rotatorów, bark zamrożony, zmiany w stawie barkowo-obojczykowym albo ból promieniujący z szyi. Test Speeda, test Yergasona czy ucisk nad bruzdą mogą wzmacniać podejrzenie, ale pojedynczy dodatni test nie stanowi rozpoznania.

    Nagły trzask i „kulka” na ramieniu — czy to zerwanie?

    Nagłemu zerwaniu bliższego odcinka ścięgna może towarzyszyć trzask, zasinienie i przemieszczenie brzuśca mięśnia, tworzące charakterystyczne uwypuklenie niżej na ramieniu. Ból bywa początkowo znaczny, a później może się zmniejszać. U części osób pozostaje osłabienie podczas odwracania przedramienia dłonią ku górze, skurcze mięśnia lub problem kosmetyczny.

    Taki wygląd nie zawsze oznacza konieczność operacji, zwłaszcza gdy zerwanie dotyczy głowy długiej i funkcja ręki jest dobra. Decyzja zależy jednak od wieku, aktywności, dominującej ręki, wymagań zawodowych i współistniejących uszkodzeń.

    Jak ortopeda prowadzi diagnostykę?

    Badanie kliniczne

    Najpierw ocenia się zakres ruchu czynnego i biernego, siłę stożka rotatorów, stabilność barku, szyję oraz czucie i siłę całej kończyny. Ważne jest ustalenie, czy ból rozpoczął się po jednym urazie, czy narastał przy powtarzalnym obciążaniu. Przeskakiwanie ścięgna może sugerować uszkodzenie struktur utrzymujących je w bruździe, szczególnie w sąsiedztwie ścięgna podłopatkowego.

    RTG

    RTG nie pokazuje dobrze samego ścięgna, ale może ujawnić zwapnienia, chorobę zwyrodnieniową, zmiany kostne po urazie albo inne przyczyny bólu. U dorosłej osoby z dłużej trwającym bólem barku często jest rozsądnym badaniem wyjściowym.

    USG

    USG dobrze pokazuje odcinek ścięgna leżący w bruździe, płyn w pochewce, pogrubienie, częściowe lub całkowite zerwanie oraz przemieszczanie się ścięgna podczas ruchu. Badanie dynamiczne pomaga ocenić niestabilność. Można jednocześnie obejrzeć stożek rotatorów i kaletkę.

    Ultrasonografia ma jednak granice: wewnątrzstawowy odcinek ścięgna i jego przyczep do górnego obrąbka są trudniejsze do pełnej oceny. Prawidłowy obraz w bruździe nie wyklucza zmiany położonej głębiej w stawie. Więcej o możliwościach tej metody znajduje się w materiale USG obrąbka barku 360°.

    Rezonans

    MRI pozwala ocenić ścięgno wraz ze stożkiem rotatorów, chrząstką, kością i innymi strukturami stawu. Przy podejrzeniu uszkodzenia górnego obrąbka w wybranych sytuacjach rozważa się artrografię MR. Rezonans nie jest jednak potrzebny każdej osobie z bólem przedniej części barku — powinien odpowiadać na konkretne pytanie kliniczne.

    Jak leczy się ból związany ze ścięgnem bicepsa?

    Leczenie bez operacji

    W większości przeciążeniowych dolegliwości leczenie rozpoczyna się zachowawczo. Nie chodzi zwykle o całkowite unieruchomienie barku, lecz o czasowe ograniczenie ruchów wyraźnie prowokujących ból i stopniowy powrót do obciążenia. Program usprawniania może obejmować poprawę ruchomości, kontrolę łopatki, ćwiczenia stożka rotatorów i stopniowane wzmacnianie bicepsa.

    Leki przeciwbólowe lub przeciwzapalne dobiera się do chorób współistniejących i innych przyjmowanych leków. Chłodzenie może zmniejszyć krótkotrwałe dolegliwości po przeciążeniu. Jeżeli rozważa się iniekcję, powinna ona wynikać z konkretnego rozpoznania. W wybranych sytuacjach lek podaje się do pochewki ścięgna pod kontrolą USG, unikając wkłucia w samą substancję ścięgna. Sama dokładność wkłucia nie gwarantuje trwałego efektu — szerzej wyjaśnia to artykuł o iniekcjach pod kontrolą USG.

    Kiedy rozważa się operację?

    Zabieg rozważa się przede wszystkim wtedy, gdy prawidłowo prowadzone leczenie zachowawcze nie przywraca akceptowalnej funkcji, występuje istotne uszkodzenie lub niestabilność ścięgna albo planowana jest operacja współistniejącego uszkodzenia stożka lub obrąbka. Najczęstsze możliwości to tenotomia, czyli przecięcie uszkodzonego ścięgna, oraz tenodeza — odłączenie go od przyczepu w stawie i umocowanie do kości ramiennej. Naprawę SLAP stosuje się tylko w odpowiednio dobranych przypadkach.

    Nie ma jednej operacji najlepszej dla każdego. Przy wyborze uwzględnia się wiek, aktywność, wygląd mięśnia po zabiegu, ryzyko skurczów, rodzaj pracy i pozostałe uszkodzenia barku.

    Kiedy potrzebna jest szybsza ocena?

    • po urazie nie można unieść ręki albo pojawiło się wyraźne osłabienie;
    • bark jest zdeformowany, bardzo obrzęknięty lub szybko narasta zasinienie;
    • występuje drętwienie, osłabienie dłoni, bladość albo ochłodzenie kończyny;
    • ból jest silny także w spoczynku i towarzyszą mu gorączka, zaczerwienienie lub pogorszenie stanu ogólnego;
    • ból barku łączy się z dusznością, uciskiem w klatce piersiowej lub nagłym osłabieniem.

    Najważniejsze wnioski

    Ból z przodu barku może pochodzić ze ścięgna głowy długiej bicepsa, ale często współistnieją inne problemy. USG jest szczególnie przydatne do dynamicznej oceny ścięgna w bruździe, natomiast MRI lepiej pokazuje struktury wewnątrzstawowe. U większości pacjentów leczenie zaczyna się od modyfikacji obciążenia i ukierunkowanego usprawniania; decyzja o iniekcji lub operacji wymaga ustalenia rzeczywistego źródła bólu.

    Piśmiennictwo

    1. Poboży T i wsp. Clock-Face Sonography of the Glenoid Labrum: A Pictorial Technical Protocol for Patients Ineligible for MRI/MR Arthrography. Diagnostics. 2025;15(23):3031. DOI: 10.3390/diagnostics15233031. Publikacja dotyczy m.in. oceny górnego obrąbka i okolicy przyczepu bicepsa; nie jest badaniem skuteczności leczenia tendinopatii.
    2. Lalehzarian SP, Agarwalla A, Liu JN. Management of proximal biceps tendon pathology. World Journal of Orthopedics. 2022;13(1):36–57. DOI: 10.5312/wjo.v13.i1.36. Pełny tekst.
    3. American Academy of Orthopaedic Surgeons. Biceps Tendinitis. Materiał przygotowany lub zrecenzowany przez członka American Shoulder and Elbow Surgeons.

    English version →

    Opracowanie: Tomasz Poboży - ortopeda.

  • Ból po zewnętrznej stronie kostki — czy to ścięgna strzałkowe?

    Ból po zewnętrznej stronie kostki, zwłaszcza za kostką boczną lub nieco poniżej niej, może pochodzić ze ścięgien mięśni strzałkowych. Często nasila się podczas chodzenia po nierównym podłożu, biegania, stawania na palcach albo po skręceniu stawu skokowego. Podobne objawy mogą jednak dawać więzadła, chrząstka stawu, kości i nerw łydkowy, dlatego samego miejsca bólu nie należy traktować jako rozpoznania.

    Czym są ścięgna strzałkowe?

    Ścięgna mięśnia strzałkowego długiego i krótkiego biegną razem za kostką boczną. Pomagają stabilizować stopę i staw skokowy, szczególnie podczas obciążania kończyny na nierównym podłożu. Są utrzymywane w swoim rowku przez troczek. Problem może dotyczyć przeciążenia ścięgna, jego podłużnego pęknięcia, zapalenia pochewki albo przeskakiwania ścięgien poza prawidłowe położenie.

    Jakie objawy są typowe?

    • ból i tkliwość za kostką boczną albo wzdłuż zewnętrznej krawędzi stopy,
    • nasilenie bólu podczas chodzenia po nierównym terenie, biegania lub ruchu stopy na zewnątrz,
    • obrzęk wzdłuż przebiegu ścięgien,
    • uczucie przeskakiwania lub słyszalne „kliknięcie” za kostką,
    • nawracające poczucie niestabilności po wcześniejszych skręceniach.

    Nagłe przeskoczenie po urazie może oznaczać uszkodzenie troczka i podwichanie ścięgien. Z kolei przewlekły ból bez jednego wyraźnego urazu częściej wynika z przeciążenia, budowy stopy, powtarzających się skręceń albo przewlekłego uszkodzenia ścięgna.

    Co jeszcze może boleć w tym miejscu?

    W różnicowaniu bierze się pod uwagę uszkodzenie więzadeł bocznych po skręceniu, złamanie kostki lub podstawy piątej kości śródstopia, zmianę chrzęstno-kostną kości skokowej, konflikt w stawie skokowym, podrażnienie nerwu łydkowego oraz ból pochodzący z dalszych stawów stopy. Dlatego po urazie pierwszym badaniem obrazowym często jest RTG, a nie USG.

    Skręcona kostka — kiedy potrzebne jest RTG, USG lub rezonans? →

    Jak ortopeda prowadzi diagnostykę?

    Badanie kliniczne

    Znaczenie mają dokładne miejsce tkliwości, siła mięśni, stabilność stawu skokowego, ustawienie stopy i odtworzenie bólu przy ruchu przeciw oporowi. Przy podejrzeniu przeskakiwania ścięgien ocenia się je również podczas ruchu.

    RTG

    Po świeżym urazie radiogram pomaga wykluczyć złamanie. Może też pokazać cechy budowy kostnej zwiększające ryzyko konfliktu lub przewlekłego przeciążenia, ale samych ścięgien zwykle nie ocenia wystarczająco.

    USG

    USG pokazuje ciągłość i strukturę ścięgien, płyn w pochewce oraz ich zachowanie podczas ruchu. Dynamiczna ocena jest szczególnie przydatna przy podejrzeniu przeskakiwania lub podwichania ścięgien za kostką. Prawidłowy wynik nie wyklucza jednak każdej drobnej patologii.

    Rezonans magnetyczny

    MRI pomaga określić rozległość uszkodzenia i ocenić jednocześnie chrząstkę, więzadła, szpik kostny oraz inne głębiej położone struktury. Wybór między USG a rezonansem zależy od pytania klinicznego; badania te mogą się uzupełniać.

    Jak leczy się problemy ścięgien strzałkowych?

    Przy przeciążeniu lub stabilnym, częściowym uszkodzeniu leczenie zwykle zaczyna się bez operacji. Obejmuje czasowe ograniczenie czynności prowokujących ból, stopniowane ćwiczenia wzmacniające i poprawiające kontrolę stawu skokowego, korektę obuwia, a czasem wkładkę lub krótkie unieruchomienie. Powrót do biegania powinien zależeć od siły, stabilności i reakcji ścięgna na obciążenie, a nie tylko od upływu określonej liczby dni.

    Leki przeciwbólowe lub przeciwzapalne mogą być stosowane u odpowiednio dobranych osób, ale nie naprawiają uszkodzonego ścięgna. Iniekcje do pochewki ścięgna rozważa się wybiórczo; powinny być prowadzone pod kontrolą obrazu, a podawania steroidu do samego ścięgna należy unikać. Dowody dotyczące iniekcji w tej okolicy są ograniczone.

    Iniekcja pod kontrolą USG — kiedy warto? →

    Kiedy potrzebna jest operacja?

    Operację rozważa się przede wszystkim przy pełnym lub rozległym uszkodzeniu ścięgna, nawracającym podwichaniu, utrzymującym się osłabieniu albo bólu, który nie ustępuje mimo właściwie przeprowadzonego leczenia nieoperacyjnego. Zakres zabiegu zależy od tego, czy problemem jest samo ścięgno, troczek, rowek za kostką czy współistniejąca niestabilność stawu.

    Objawy alarmowe

    Pilniejszej oceny wymagają: niemożność obciążenia stopy po urazie, wyraźna deformacja, szybko narastający obrzęk, zaburzenia czucia lub krążenia, otwarta rana, gorączka z zaczerwienieniem okolicy oraz nagły trzask połączony z wyraźnym osłabieniem stopy. Po takim urazie nie warto odkładać diagnostyki tylko dlatego, że można wykonać kilka kroków.

    Piśmiennictwo

    • van Dijk PAD, Miller D, Calder J, i wsp. The ESSKA-AFAS international consensus statement on peroneal tendon pathologies. Knee Surg Sports Traumatol Arthrosc. 2018;26(10):3096–3107. DOI: 10.1007/s00167-018-4971-x.
    • Ghandour S, Mercer RW, Strahan JA, i wsp. Diagnostic accuracy of MRI and US for peroneal tendon tears: a systematic review and meta-analysis. Eur Radiol. 2025. DOI: 10.1007/s00330-025-11472-w. PubMed.
    • Dombek MF, Lamm BM, Saltrick K, Mendicino RW, Catanzariti AR. Peroneal tendon tears: a retrospective review. J Foot Ankle Surg. 2003;42(5):250–258.

    Informacje mają charakter edukacyjny i nie zastępują indywidualnej konsultacji medycznej.

    English version

    Opracowanie: Tomasz Poboży - ortopeda.

  • Gęsia stopka — ból po wewnętrznej stronie kolana

    Ból kilka centymetrów poniżej przyśrodkowej szpary stawu kolanowego, nasilający się przy chodzeniu po schodach, wstawaniu lub dłuższym wysiłku, może pochodzić z okolicy tzw. gęsiej stopki. Nie każdy ból po wewnętrznej stronie kolana jest jednak „gęsią stopką” — podobne dolegliwości mogą dawać łąkotka, więzadło poboczne przyśrodkowe lub choroba zwyrodnieniowa.

    Czym jest gęsia stopka?

    Gęsia stopka to wspólny obszar przyczepu trzech ścięgien po przyśrodkowej stronie bliższej części piszczeli: mięśnia krawieckiego, smukłego i półścięgnistego. Pomiędzy ścięgnami a głębiej położonymi tkankami znajduje się kaletka. Dolegliwości mogą wynikać z przeciążenia ścięgien, podrażnienia kaletki lub współistnienia obu problemów, dlatego określenie „zapalenie kaletki gęsiej stopki” nie zawsze opisuje cały obraz.

    Jak zwykle boli gęsia stopka?

    • ból jest zlokalizowany po przyśrodkowej stronie piszczeli, zwykle około 4–5 cm poniżej szpary stawu,
    • miejsce jest tkliwe przy ucisku jednym palcem,
    • dolegliwości mogą nasilać schody, wstawanie z krzesła, dłuższy marsz, bieganie lub klękanie,
    • czasem ból współistnieje ze zwyrodnieniem kolana i wtedy źródeł dolegliwości może być więcej niż jedno.

    Jeżeli najbardziej boli dokładnie w szparze stawu, występuje mechaniczne blokowanie albo dolegliwości zaczęły się po skręceniu kolana, trzeba brać pod uwagę także uszkodzenie łąkotki. Więcej o tym problemie: Uszkodzona łąkotka — czy zawsze potrzebna jest operacja?

    Jak ortopeda rozpoznaje problem gęsiej stopki?

    Podstawą jest wywiad i dokładne badanie kolana. Lokalizacja bólu ma duże znaczenie, ponieważ dolegliwości gęsiej stopki mogą naśladować ból przyśrodkowej łąkotki. W badaniu ocenia się także zakres ruchu, stabilność więzadeł, oś kończyny, siłę mięśni oraz inne miejsca mogące odpowiadać za ból.

    Czy potrzebne jest USG?

    Nie zawsze. Przy typowym obrazie klinicznym rozpoznanie może być możliwe bez dodatkowego badania. USG jest przydatne, gdy trzeba sprawdzić ścięgna, kaletkę i sąsiednie tkanki, odróżnić zmianę płynową od innych struktur albo zaplanować precyzyjną iniekcję. Trzeba przy tym pamiętać, że brak wyraźnego płynu w kaletce nie wyklucza dolegliwości z tej okolicy, a sam nieprawidłowy obraz nie dowodzi, że to jedyne źródło bólu.

    Szersze omówienie możliwości i ograniczeń ultrasonografii: USG kolana — co pokazuje i kiedy rezonans?

    Kiedy potrzebne jest RTG lub rezonans?

    RTG jest często ważniejsze niż USG, gdy podejrzewa się chorobę zwyrodnieniową lub inną przyczynę kostno-stawową. Rezonans magnetyczny rozważa się wtedy, gdy objawy sugerują problem wewnątrzstawowy, uraz łąkotki lub więzadeł, a badanie kliniczne i prostsze obrazowanie nie dają odpowiedzi.

    Jak wygląda leczenie?

    Najczęściej zaczyna się od leczenia zachowawczego. Celem nie jest całkowite „oszczędzanie” nogi przez wiele tygodni, lecz takie zmniejszenie i przebudowanie obciążenia, aby tkanki mogły odzyskać tolerancję na wysiłek.

    • czasowo ogranicza się czynności wyraźnie prowokujące ból,
    • stopniowo wprowadza się ćwiczenia poprawiające siłę i kontrolę kończyny,
    • jeśli współistnieje choroba zwyrodnieniowa kolana, leczenie powinno uwzględniać także problem stawu,
    • leki przeciwbólowe lub przeciwzapalne można stosować wyłącznie z uwzględnieniem przeciwwskazań i innych chorób pacjenta.

    Czy zastrzyk może pomóc?

    U części osób z utrzymującymi się dolegliwościami można rozważyć iniekcję do bolesnej okolicy lub kaletki. Randomizowane badania pokazują krótkoterminową poprawę po iniekcji kortykosteroidu, a badanie porównujące podanie pod kontrolą USG z iniekcją według punktów anatomicznych wykazało większą redukcję bólu w grupie USG. Są to jednak niewielkie badania i nie oznaczają, że zastrzyk powinien być leczeniem pierwszego wyboru u każdego pacjenta.

    Przy planowaniu zabiegu warto rozumieć różnicę między samym „trafieniem igłą” a właściwą kwalifikacją do iniekcji. Więcej: Iniekcja pod kontrolą USG — kiedy warto i czy jest dokładniejsza?

    Co z PRP, falą uderzeniową i innymi metodami?

    Badano między innymi PRP, falę uderzeniową, dekstrozę i inne metody iniekcyjne. Wyniki pojedynczych prób są niejednorodne, protokoły różnią się między badaniami, a okresy obserwacji są często krótkie. Na tej podstawie nie można uznać jednej z tych metod za uniwersalnie najlepszą. Najważniejsze pozostaje prawidłowe rozpoznanie źródła bólu i leczenie współistniejących problemów kolana.

    Kiedy ból po wewnętrznej stronie kolana wymaga pilnej oceny?

    • kolano szybko puchnie, jest wyraźnie gorące i zaczerwienione, szczególnie z gorączką,
    • po urazie nie można obciążyć kończyny albo pojawiła się deformacja,
    • występuje prawdziwe zablokowanie kolana i nie można go wyprostować,
    • narasta jednostronny obrzęk łydki, zwłaszcza z dusznością lub bólem w klatce piersiowej,
    • ból jest silny, stale narasta lub towarzyszą mu objawy ogólne.

    Najważniejsze: lokalizacja bólu nie jest jeszcze rozpoznaniem

    Gęsia stopka jest jednym z częstych pozastawowych źródeł bólu po przyśrodkowej stronie kolana, ale może współistnieć z chorobą zwyrodnieniową, problemem łąkotki lub inną patologią. Dlatego leczenie powinno wynikać z badania klinicznego, a USG, RTG lub MRI dobiera się do konkretnego pytania.

    Piśmiennictwo

    1. Poboży T, Janowski K, Domański P, Michalak K, Poboży K, Domańska-Poboża J, Konarski W, Chuść I, Kielar M. The Hidden Burden of Entheseal Pathology in Lower-Limb Pain: A Real-World Ultrasound Study of 667 Adults. Mayo Clinic Proceedings: Innovations, Quality & Outcomes. 2026;10(4):100734. DOI: 10.1016/j.mayocpiqo.2026.100734. Badanie dotyczyło szerszej grupy entezopatii i tendinopatii kończyny dolnej, nie wyłącznie gęsiej stopki.
    2. Hasan M, Berkovich Y, Khatib M, et al. Knee Bursae: A Comprehensive Review of Clinical Evaluation, Imaging Differentiation, and the Expanding Role of Biologic Therapies. Cartilage. 2025. DOI: 10.1177/19476035251362434.
    3. Zavarei S, Khalifeh Soltani S, Raissi G, et al. Efficacy of ultrasonography-guided compared to surface landmark-based corticosteroid injection for people with chronic pes anserine tendinitis or bursitis: a randomised controlled trial. International Journal of Therapy and Rehabilitation. 2023;30(4):1–10. DOI: 10.12968/ijtr.2021.0140.
    4. Babaei-Ghazani A, Eftekharsadat B, Soleymanzadeh H, ZoghAli M. Ultrasound-Guided Pes Anserine Bursitis Injection Choices: Prolotherapy or Oxygen-Ozone or Corticosteroid: A Randomized Multicenter Clinical Trial. American Journal of Physical Medicine & Rehabilitation. 2024;103(4):310–317. PMID: 37752656.

    English version: Pes Anserine Pain — A Cause of Medial Knee Pain

    Opracowanie: Tomasz Poboży - ortopeda.

  • Ból po wewnętrznej stronie kostki — kiedy problemem jest ścięgno piszczelowe tylne?

    Ból po wewnętrznej stronie kostki, szczególnie za kostką przyśrodkową i dalej w kierunku łuku stopy, może pochodzić ze ścięgna mięśnia piszczelowego tylnego. Typowe są dolegliwości przy dłuższym chodzeniu, staniu i wspięciu na palce, czasem także obrzęk. Nie każdy taki ból oznacza jednak uszkodzenie ścięgna — podobne objawy mogą dawać uraz więzadeł, zmiany w stawach, przeciążenie innych ścięgien albo problem neurologiczny.

    Gdzie przebiega ścięgno piszczelowe tylne i za co odpowiada?

    Mięsień piszczelowy tylny znajduje się głęboko z tyłu podudzia. Jego ścięgno biegnie za kostką przyśrodkową, a następnie przyczepia się przede wszystkim po przyśrodkowej stronie stopy. Podczas chodzenia pomaga stabilizować stopę, podtrzymywać jej łuk i kontrolować ustawienie tyłostopia.

    Jeżeli ścięgno jest przeciążone, zwyrodniałe albo uszkodzone, początkowo może pojawiać się tylko miejscowy ból i obrzęk. U części pacjentów przewlekła niewydolność ścięgna współuczestniczy w rozwoju stopniowo postępującej deformacji stopy. Obecnie używa się dla niej określenia postępująca deformacja zapadającej się stopy (progressive collapsing foot deformity, PCFD). Jest to jednak problem bardziej złożony niż samo „zerwane ścięgno” — znaczenie mają także więzadła, ustawienie kości i stawów oraz cały układ stabilizujący stopę.

    Jakie objawy pasują do problemu ścięgna piszczelowego tylnego?

    • ból za i poniżej kostki przyśrodkowej, czasem schodzący w kierunku łuku stopy,
    • obrzęk lub tkliwość wzdłuż przebiegu ścięgna,
    • nasilanie bólu podczas dłuższego chodzenia, stania, wchodzenia po schodach lub wspięcia na palce,
    • uczucie osłabienia stopy podczas odbicia,
    • trudność z wykonaniem wspięcia na palce na jednej nodze,
    • stopniowe obniżanie łuku stopy i większe ustawienie pięty na zewnątrz,
    • w bardziej zaawansowanym stadium — wrażenie, że przód stopy „ucieka” na zewnątrz i stopa robi się szersza.

    W początkowym okresie kształt stopy może być zupełnie prawidłowy. Dlatego nie warto czekać na widoczne płaskostopie, jeżeli ból wzdłuż ścięgna utrzymuje się mimo ograniczenia przeciążenia.

    Czy każdy ból po wewnętrznej stronie kostki oznacza to samo?

    Nie. Lokalizacja bólu pomaga zawęzić rozpoznanie, ale sama nie wystarcza. Po stronie przyśrodkowej kostki znajdują się także inne ścięgna, więzadło trójgraniaste, nerw piszczelowy i struktury stawowe. Po urazie trzeba ponadto wykluczyć złamanie lub uszkodzenie więzadeł.

    Jeżeli dolegliwości zaczęły się po skręceniu albo gwałtownym urazie, pomocny może być również materiał o tym, kiedy po skręceniu kostki potrzebne jest RTG, USG lub rezonans.

    Co sprawdza lekarz podczas badania?

    Badanie zaczyna się od oceny miejsca największej tkliwości i przebiegu ścięgna. Ważne jest także ustawienie stopy podczas stania i chodzenia. Lekarz może sprawdzić:

    • czy łuk stopy obniża się pod obciążeniem,
    • ustawienie pięty,
    • siłę odwracania stopy do wewnątrz,
    • możliwość wykonania wspięcia na palce na jednej nodze,
    • czy deformacja jest elastyczna i daje się skorygować,
    • zakres ruchu stawu skokowego i stawów stopy,
    • czy ból pochodzi rzeczywiście ze ścięgna, czy z sąsiedniej struktury.

    Wspięcie na palce na jednej nodze jest szczególnie użyteczne. Pacjent z istotną niewydolnością ścięgna może nie być w stanie wykonać go prawidłowo albo robi to z bólem i bez prawidłowego ustawienia pięty.

    USG, RTG czy rezonans?

    USG

    USG pozwala ocenić ścięgno na całej dostępnej długości, jego grubość i strukturę, obecność płynu w pochewce oraz częściowe lub pełne uszkodzenie. Zaletą jest możliwość obserwacji ścięgna podczas ruchu i porównania z drugą stroną. Badanie może też pomóc odróżnić problem ścięgna od zmian w sąsiednich tkankach.

    RTG w obciążeniu

    Zdjęcie RTG nie pokazuje samego ścięgna, ale jest ważne, jeśli stopa zaczyna zmieniać kształt. Zdjęcia wykonywane na stojąco pozwalają ocenić ustawienie kości, obniżenie łuku, odwiedzenie przodostopia i ewentualne zmiany zwyrodnieniowe.

    Rezonans magnetyczny

    Rezonans jest najbardziej dokładny, gdy trzeba ocenić rozległość uszkodzenia ścięgna i pozostałych tkanek miękkich, szczególnie przy podejrzeniu pęknięcia, niejasnym obrazie klinicznym lub planowaniu operacji. Przegląd systematyczny wykazał, że MRI ma większą trafność diagnostyczną niż USG i RTG w wykrywaniu uszkodzeń ścięgna piszczelowego tylnego. Nie oznacza to jednak, że każdy pacjent z bólem po wewnętrznej stronie kostki potrzebuje rezonansu jako pierwszego badania.

    Jak wygląda leczenie?

    Leczenie zależy od tego, czy mamy do czynienia z wczesnym przeciążeniem ścięgna bez deformacji, częściowym uszkodzeniem, czy już z postępującą zmianą ustawienia stopy.

    We wczesnym stadium

    • czasowe ograniczenie czynności wyraźnie nasilających ból,
    • dobrze stabilizujące obuwie,
    • wkładka lub orteza dobrana do kształtu stopy i stopnia niewydolności,
    • stopniowe ćwiczenia wzmacniające mięsień piszczelowy tylny i mięśnie łydki,
    • praca nad zakresem ruchu i kontrolą całej kończyny,
    • w okresie większego bólu — czasem krótkotrwałe odciążenie lub stabilizacja.

    Dane z przeglądów sugerują, że w początkowych stadiach połączenie ortezy z ćwiczeniami rozciągającymi i wzmacniającymi może dawać lepsze wyniki niż sama orteza i rozciąganie. Trzeba jednak pamiętać, że liczba badań wysokiej jakości jest niewielka.

    Nie ma jednej wkładki ani jednego zestawu ćwiczeń odpowiedniego dla wszystkich. Innego postępowania wymaga elastyczna stopa z miejscowym bólem ścięgna, a innego utrwalona deformacja z przeciążeniem wielu stawów.

    Kiedy ortopeda rozważa operację?

    Operację rozważa się przede wszystkim wtedy, gdy dolegliwości utrzymują się mimo prawidłowo prowadzonego leczenia zachowawczego, ścięgno jest istotnie uszkodzone albo deformacja stopy postępuje. Zakres zabiegu zależy od stadium. Może obejmować rekonstrukcję lub zastąpienie funkcji ścięgna, korekcję ustawienia kości, a przy zaawansowanych i sztywnych zmianach również procedury na stawach.

    Dlatego decyzja o operacji nie powinna opierać się wyłącznie na opisie MRI. Trzeba połączyć obraz kliniczny, elastyczność deformacji, ustawienie stopy w obciążeniu, stan chrząstki i oczekiwania pacjenta.

    Kiedy potrzebna jest pilna konsultacja?

    Większość przeciążeniowych problemów ścięgna nie wymaga pomocy w trybie nagłym. Pilniejszej oceny wymagają jednak sytuacje, w których:

    • ból pojawił się nagle po urazie i towarzyszyło mu wyraźne „strzelenie” lub nagła utrata siły,
    • nie można obciążyć stopy lub przejść kilku kroków,
    • pojawia się szybko narastający obrzęk, zaczerwienienie, gorączka albo rana,
    • stopa w krótkim czasie wyraźnie zmienia ustawienie,
    • występuje drętwienie, nowe osłabienie mięśni lub zaburzenie czucia,
    • obrzęk obejmuje także łydkę albo pojawia się duszność — wtedy trzeba wykluczyć przyczyny inne niż samo ścięgno.

    Czy warto zgłosić się wcześniej?

    Tak, jeżeli ból po wewnętrznej stronie kostki utrzymuje się przez kilka tygodni, nawraca po każdym większym obciążeniu albo pojawia się trudność ze wspięciem na palce. Wczesny etap jest zwykle łatwiejszy do leczenia zachowawczego niż sytuacja, w której doszło już do utrwalonej zmiany kształtu stopy.

    Piśmiennictwo

    1. Rehman M, Silva FD, Chhabra A. Diagnostic efficacy of posterior tibialis tendon dysfunction: a systematic review of literature. European Radiology. 2024;34(5):3513–3523. DOI: 10.1007/s00330-023-10364-1.
    2. Myerson MS, Thordarson DB, Johnson JE, et al. Classification and Nomenclature: Progressive Collapsing Foot Deformity. Foot & Ankle International. 2020;41(10):1271–1276. DOI: 10.1177/1071100720950722.
    3. Adukia V, Trivedi R, Houchen-Wolloff L, et al. Non-operative and operative management of posterior tibialis tendon dysfunction – A systematic review and meta-analysis. Journal of Arthroscopic Surgery and Sports Medicine. 2025;6:3–15. DOI: 10.25259/JASSM_43_2024.
    4. Khaliliyan H, Vosoughi AR, Bahramizadeh M, et al. Clinical and biomechanical outcomes of orthotic devices for progressive collapsing foot deformity: a systematic review and meta-analysis. Foot and Ankle Surgery. 2026;32(1):1–10. DOI: 10.1016/j.fas.2025.05.012.

    ← Więcej materiałów dla pacjentów

    Opracowanie: Tomasz Poboży - ortopeda.

  • Ból pod rzepką przy bieganiu i skakaniu – czy to „kolano skoczka”?

    Ból tuż pod rzepką, nasilający się podczas skakania, biegania, sprintu albo przysiadów, może odpowiadać tendinopatii więzadła rzepki, potocznie nazywanej „kolanem skoczka”. Nie każdy ból z przodu kolana ma jednak tę przyczynę. Podobne dolegliwości mogą pochodzić ze stawu rzepkowo-udowego, ciała tłuszczowego Hoffy, przyczepów kostnych albo — po nagłym urazie — z częściowego lub całkowitego uszkodzenia więzadła rzepki.

    Najważniejsze jest więc nie samo miejsce bólu, ale jego związek z obciążeniem, dokładna lokalizacja tkliwości i badanie kliniczne. W typowej tendinopatii leczenie zwykle zaczyna się od odpowiedniego dawkowania obciążeń i progresywnego treningu siłowego, a nie od całkowitego odpoczynku czy szybkiego „zabiegu na ścięgno”.

    Co właściwie oznacza „kolano skoczka”?

    W języku medycznym lepiej mówić o tendinopatii więzadła rzepki. Współczesne definicje tendinopatii odnoszą się do utrzymującego się bólu i pogorszenia funkcji związanych z obciążaniem ścięgna. Dla więzadła rzepki najbardziej charakterystyczny jest ból zależny od obciążenia i tkliwość w okolicy dolnego bieguna rzepki.

    Dolegliwości często pojawiają się u osób uprawiających sporty z dużą liczbą skoków, lądowań, przyspieszeń i hamowań, ale problem nie dotyczy wyłącznie zawodowych sportowców. Może wystąpić również po gwałtownym zwiększeniu liczby treningów, intensywności biegania albo ćwiczeń siłowych.

    Jakie objawy pasują do tendinopatii więzadła rzepki?

    Typowy ból jest dość dobrze zlokalizowany — pacjent zwykle potrafi wskazać palcem okolicę bezpośrednio poniżej rzepki. Dolegliwości nasilają czynności wymagające szybkiego przekazywania dużej siły przez aparat wyprostny kolana: wyskok, lądowanie, sprint, zmiana kierunku, głęboki przysiad czy dynamiczne wejście po schodach.

    W bardziej przewlekłym problemie ból może pojawiać się wcześniej podczas treningu, ograniczać jego intensywność i utrzymywać się po wysiłku. Sama bolesność po wysiłku nie wystarcza jednak do rozpoznania. Ból rozlany wokół lub za rzepką, trzeszczenie czy dolegliwości podczas długiego siedzenia mogą bardziej pasować do bólu rzepkowo-udowego niż do tendinopatii.

    Kiedy potrzebne jest USG, a kiedy rezonans?

    Tendinopatia więzadła rzepki jest przede wszystkim rozpoznaniem klinicznym. Aktualna wielodyscyplinarna wytyczna dotycząca bólu przedniej części kolana podkreśla, że dodatkowa wartość badań obrazowych w typowej tendinopatii jest ograniczona. Obraz USG lub MRI nie powinien zastępować rozmowy z pacjentem i badania kolana.

    USG może być bardzo użyteczne, gdy obraz kliniczny jest niejednoznaczny, chcemy ocenić ciągłość włókien, grubość i strukturę więzadła albo różnicować inne patologie tkanek miękkich. Badanie pozwala również ocenić więzadło dynamicznie. Wytyczne sugerują szczególnie rozważyć dodatkowe obrazowanie, gdy rozpoznanie pozostaje niepewne lub gdy po około 12 tygodniach dobrze prowadzonego leczenia nie ma oczekiwanej poprawy.

    Rezonans nie jest rutynowo potrzebny każdej osobie z bólem pod rzepką. Ma większe znaczenie przy podejrzeniu większego uszkodzenia, nietypowym przebiegu, konieczności oceny innych struktur wewnątrz kolana lub przy planowaniu leczenia operacyjnego w rzadkich, opornych przypadkach.

    Więcej o możliwościach i ograniczeniach ultrasonografii można przeczytać na stronie USG narządu ruchu.

    Co jest podstawą leczenia?

    Podstawą jest progresywne obciążanie więzadła. Chodzi o takie zmniejszenie lub modyfikację aktywności, aby nie podtrzymywać nadmiernego przeciążenia, ale jednocześnie nie „wyłączać” całkowicie nogi na wiele tygodni. Następnie stopniowo odbudowuje się tolerancję na siłę i szybkość obciążania.

    Wytyczna holenderska zaleca czteroetapowe podejście: najpierw edukację i kontrolę obciążeń, następnie progresję siły, później ćwiczenia odtwarzające zdolność ścięgna do magazynowania i oddawania energii — w tym odpowiednio dobraną plyometrię — a na końcu utrzymanie siły po powrocie do aktywności.

    Nie ma przy tym jednego programu idealnego dla wszystkich. W opublikowanej w maju 2026 r. sieciowej metaanalizie randomizowanych badań żadna z ocenianych metod ćwiczeń nie wykazała wyraźnej przewagi nad treningiem heavy slow resistance (HSR). HSR pozostaje rozsądnym punktem odniesienia, ale różne strategie progresywnego obciążania mogą dawać podobne wyniki. Najważniejsze jest więc nie znalezienie „magicznego ćwiczenia”, lecz właściwa progresja, systematyczność i dopasowanie obciążenia do objawów i celu sportowego.

    Czy trzeba całkowicie przerwać bieganie lub sport?

    Niekoniecznie. Decyzja zależy od nasilenia objawów i tego, jak ścięgno reaguje na obciążenie w trakcie aktywności oraz następnego dnia. Czasem wystarczy czasowo ograniczyć skoki, sprinty albo liczbę treningów i zastąpić część obciążeń mniej prowokującą aktywnością. W innych przypadkach potrzebny jest wyraźniejszy okres redukcji obciążenia.

    Całkowity, długotrwały odpoczynek bez odbudowy siły zwykle nie rozwiązuje problemu: po powrocie do treningu więzadło ponownie spotyka się z obciążeniem, do którego nie zostało przygotowane.

    A fala uderzeniowa, opaska, leki lub zastrzyk?

    Dodatkowe metody nie powinny zastępować programu obciążania. W aktualnej wytycznej dowody dla takich interwencji jak fala uderzeniowa, taping, suche igłowanie czy inne procedury wspomagające oceniono jako ograniczone. Rozważanie dodatków ma większy sens wtedy, gdy po około 12 tygodniach rzetelnie prowadzonego treningu nie uzyskano klinicznie istotnej poprawy.

    Rutynowe leczenie iniekcyjne nie jest zalecane jako terapia pierwszego wyboru w tendinopatii więzadła rzepki. Szczególną ostrożność trzeba zachować wobec kortykosteroidów podawanych w okolicy ścięgna, ponieważ osłabienie tkanki ścięgnistej może zwiększać podatność na uszkodzenie. Jeśli rozważana jest jakakolwiek procedura zabiegowa, powinna wynikać z konkretnego rozpoznania i wcześniejszej odpowiedzi na leczenie, a nie z samego obrazu USG.

    Kiedy ortopeda rozważa operację?

    Rzadko. Wytyczne zalecają najpierw odpowiednio długie leczenie nieoperacyjne. Ocenę chirurgiczną rozważa się przede wszystkim wtedy, gdy mimo co najmniej kilku miesięcy dobrze prowadzonego leczenia utrzymują się istotne, ograniczające funkcję objawy, a rozpoznanie zostało ponownie zweryfikowane.

    Nie należy utożsamiać przewlekłej tendinopatii z ostrym zerwaniem więzadła rzepki. To dwa zupełnie różne problemy wymagające innego postępowania.

    Kiedy potrzebna jest pilniejsza konsultacja?

    Jeżeli podczas wyskoku, lądowania lub upadku pojawił się nagły trzask, szybko narastający obrzęk lub siniak, a przede wszystkim nie można aktywnie wyprostować kolana albo unieść wyprostowanej nogi, trzeba pilnie wykluczyć zerwanie aparatu wyprostnego. American Academy of Orthopaedic Surgeons podkreśla, że przy całkowitym zerwaniu więzadła rzepki pacjent może utracić zdolność prostowania kolana, a pełne zerwania zwykle wymagają leczenia operacyjnego.

    Szybszej oceny wymaga także bardzo gorący, zaczerwieniony i gwałtownie obrzęknięty staw, szczególnie jeśli towarzyszy temu gorączka lub złe samopoczucie. Taki obraz nie pasuje do typowej tendinopatii przeciążeniowej.

    Co warto zapamiętać?

    „Kolano skoczka” nie jest po prostu stanem zapalnym, który trzeba wyciszyć i przeczekać. Najczęściej jest to problem tolerancji więzadła na obciążenie. Dobre leczenie polega na potwierdzeniu, że ból rzeczywiście pochodzi z więzadła rzepki, rozsądnym zarządzaniu treningiem oraz systematycznej odbudowie siły i zdolności do przenoszenia szybkich obciążeń.

    Jeśli ból przedniej części kolana utrzymuje się, nawraca przy próbie powrotu do sportu albo rozpoznanie nie jest jasne, warto ocenić kolano klinicznie i dopiero wtedy dobrać potrzebne obrazowanie. Materiały dotyczące innych problemów narządu ruchu znajdują się w sekcji Wiedza dla pacjentów, a aktualne miejsca konsultacji są na stronie Gdzie przyjmuję.

    Źródła

    Ophey M, Koëter S, van Ooijen L, et al. Dutch multidisciplinary guideline on anterior knee pain: Patellofemoral pain and patellar tendinopathy. Knee Surgery, Sports Traumatology, Arthroscopy. 2025;33:457–469. DOI: 10.1002/ksa.12367.

    Liu Y, Li C, Yang F. Comparative effectiveness of exercise interventions for patellar tendinopathy: a systematic review and network meta-analysis of randomized controlled trials. BMC Sports Science, Medicine and Rehabilitation. 2026;18:296. DOI: 10.1186/s13102-026-01743-4. PubMed.

    American Academy of Orthopaedic Surgeons. Patellar Tendon Tear — OrthoInfo.

    Opracowanie: Tomasz Poboży - ortopeda.

  • Ból ścięgna Achillesa rano – tendinopatia, przeciążenie czy zerwanie?

    Ból i sztywność ścięgna Achillesa przy pierwszych krokach rano często są typowe dla tendinopatii. Dolegliwości mogą zmniejszać się po „rozchodzeniu”, a potem wracać po bieganiu, dłuższym marszu lub treningu. Inaczej wygląda nagły uraz z trzaskiem i wyraźną utratą siły — wtedy trzeba szybko wykluczyć zerwanie ścięgna.

    Najważniejsze jest rozróżnienie przeciążeniowej tendinopatii od urazu ostrego oraz ustalenie, czy problem dotyczy środkowej części ścięgna, czy jego przyczepu do kości piętowej. To wpływa na sposób ćwiczeń i dalsze leczenie.

    Dlaczego Achilles boli właśnie rano?

    W tendinopatii ścięgno staje się mniej tolerancyjne na obciążenie. Po okresie bez ruchu może pojawiać się charakterystyczna sztywność i ból podczas pierwszych kroków. Typowe są także ból podczas biegania, podskoków lub wspięcia na palce, tkliwość uciskowa i czasem pogrubienie ścięgna.

    W przewlekłej tendinopatii określenie „zapalenie Achillesa” bywa uproszczeniem. Problem nie musi oznaczać aktywnego zapalenia i dlatego samo „wyciszanie stanu zapalnego” nie jest podstawowym sposobem leczenia.

    Tendinopatia środkowej części czy przyczepu?

    • Tendinopatia środkowej części ścięgna — ból zwykle znajduje się kilka centymetrów powyżej pięty.
    • Tendinopatia przyczepowa — ból jest zlokalizowany przy samym przyczepie ścięgna do kości piętowej; mogą współistnieć zmiany kostne i drażnienie przez obuwie.

    To rozróżnienie jest ważne, ponieważ nie każdy wariant ćwiczenia odpowiedni dla środkowej części ścięgna nadaje się od razu do tendinopatii przyczepowej.

    Kiedy trzeba pilnie wykluczyć zerwanie Achillesa?

    Szybszej oceny wymaga przede wszystkim nagły uraz z uczuciem uderzenia lub „strzału” z tyłu łydki, wyraźna utrata siły odbicia, trudność we wspięciu na palce albo nagła zmiana chodu. Tak może wyglądać całkowite lub częściowe zerwanie ścięgna.

    Nie warto czekać także wtedy, gdy ból i obrzęk szybko narastają, okolica jest wyraźnie zaczerwieniona i gorąca, pojawia się gorączka albo pacjent nie może normalnie obciążyć kończyny.

    Czy do rozpoznania potrzebne jest USG?

    Nie zawsze. Aktualne wytyczne dotyczące tendinopatii środkowej części Achillesa podkreślają, że typowe rozpoznanie może opierać się na wywiadzie i badaniu klinicznym. Obrazowanie jest szczególnie przydatne, gdy rozpoznanie nie jest pewne, przebieg jest nietypowy, poprawa nie następuje zgodnie z oczekiwaniem albo trzeba wykluczyć częściowe zerwanie lub inną przyczynę bólu.

    USG pozwala ocenić ciągłość, grubość i strukturę ścięgna oraz tkanki wokół niego. Jest też badaniem dynamicznym i może być wykonane podczas konsultacji. MRI zazwyczaj nie jest potrzebny do rozpoznania typowej tendinopatii, ale może być pomocny w bardziej złożonych przypadkach i przy planowaniu leczenia operacyjnego.

    Więcej o USG narządu ruchu i jego ograniczeniach →

    Najważniejsze leczenie: stopniowe obciążanie ścięgna

    W aktualnych wytycznych JOSPT ćwiczenia obciążające ścięgno są leczeniem pierwszego wyboru w tendinopatii środkowej części Achillesa. Program powinien być progresywny i dostosowany do tolerancji bólu oraz aktualnej wydolności ścięgna. Nie chodzi już wyłącznie o jeden klasyczny zestaw ćwiczeń ekscentrycznych — stosuje się różne formy pracy mięśni łydki, a obciążenie zwiększa się wraz z poprawą funkcji.

    Wytyczne zalecają wykonywanie ćwiczeń obciążających co najmniej 3 razy w tygodniu, z intensywnością możliwie dużą, ale tolerowaną przez pacjenta. Równocześnie całkowity odpoczynek zwykle nie jest wskazany. Aktywność modyfikuje się tak, aby nie przekraczać tolerancji objawów.

    Czy trzeba przestać biegać?

    Nie zawsze. U części pacjentów wystarczy zmniejszenie objętości, intensywności lub liczby treningów i równoległe rozpoczęcie programu obciążania ścięgna. Przy dużej drażliwości czasowo zamienia się bieganie na aktywność o mniejszym obciążeniu, np. rower lub pływanie. Powrót do większych obciążeń powinien być stopniowy.

    Fala uderzeniowa, PRP i zastrzyki — co z nimi?

    Metody dodatkowe mogą być rozważane w wybranych przypadkach, ale nie powinny zastępować właściwego programu obciążania. AAOS podaje, że ESWT może poprawiać ból i funkcję u części pacjentów, jednak dane nie uzasadniają traktowania jej jako uniwersalnego leczenia dla każdego.

    PRP jest badane w tendinopatii Achillesa, ale skuteczność nie jest na tyle jednoznaczna, aby przedstawiać je jako pewną metodę. Z kolei wstrzykiwanie kortykosteroidu bezpośrednio do ścięgna Achillesa nie jest zalecane przez AAOS z powodu ryzyka osłabienia i zerwania ścięgna.

    Kiedy ortopeda rozważa operację?

    Większość pacjentów jest leczona bez operacji. Zabieg rozważa się dopiero wtedy, gdy prawidłowo prowadzona terapia zachowawcza przez odpowiednio długi czas nie daje poprawy, a objawy istotnie ograniczają funkcjonowanie. AAOS wskazuje, że operację zwykle bierze się pod uwagę po około 6 miesiącach nieskutecznego leczenia nieoperacyjnego.

    Najczęstsze pytania

    Czy pogrubione ścięgno w USG oznacza, że trzeba je leczyć zabiegiem?

    Nie. Obraz USG trzeba interpretować razem z objawami i badaniem klinicznym. Sam wygląd ścięgna nie jest wskazaniem do iniekcji ani operacji.

    Czy ból podczas ćwiczeń oznacza, że ścięgno się uszkadza?

    Nie każdy ból podczas kontrolowanego programu obciążania oznacza nowe uszkodzenie. Intensywność i objętość ćwiczeń powinny jednak być dopasowane do tolerancji objawów, dlatego program najlepiej ustalać indywidualnie.

    Jak długo trwa leczenie?

    Poprawa może wymagać wielu tygodni lub kilku miesięcy. Ścięgno adaptuje się do obciążenia wolniej niż mięsień, dlatego ważniejsza od szybkiego „wyciszenia” bólu jest trwała poprawa tolerancji obciążeń i siły łydki.

    Źródła

    Powiązane materiały: Ścięgna i entezopatie · Stopa i staw skokowy · Wiedza dla pacjentów · Gdzie przyjmuję.

    Materiał edukacyjny nie zastępuje indywidualnego badania i rozpoznania.

    Opracowanie: Tomasz Poboży - ortopeda.