Częściowe uszkodzenia stożka rotatorów — nowy konsensus

Nowy formalny konsensus ESSKA-ESA porządkuje diagnostykę częściowych uszkodzeń tylno-górnej części stożka rotatorów. Najbardziej praktyczny wniosek: takiego uszkodzenia nie warto sprowadzać do jednego procentu grubości ścięgna ani jednej klasyfikacji. Opis powinien uwzględniać lokalizację, głębokość i zajęte ścięgno, a także rozróżniać uszkodzenia ostre od przewlekłych. Jednocześnie dokument bardzo wyraźnie pokazuje, gdzie nadal brakuje mocnych danych — zwłaszcza dotyczących naturalnej progresji i najlepszego badania obrazowego.

Dlaczego ta praca jest ciekawa?

Częściowe uszkodzenia stożka rotatorów są częstym problemem diagnostycznym, ale ich obraz kliniczny i znaczenie bywają niejednoznaczne. W praktyce łatwo nadać zbyt duże znaczenie jednemu pomiarowi głębokości uszkodzenia w USG lub MRI, mimo że decyzje kliniczne zależą także od lokalizacji, mechanizmu urazu, zajętego ścięgna, objawów i wymagań funkcjonalnych pacjenta.

Opublikowany 7 września 2026 r. konsensus European Society of Sports Traumatology, Knee Surgery and Arthroscopy oraz European Shoulder Associates jest próbą uporządkowania właśnie tej części problemu: definicji, klasyfikacji, etiologii, naturalnego przebiegu i diagnostyki częściowych uszkodzeń tylno-górnej części stożka.

Pytanie i metodologia

Grupa sterująca opracowała 33 pytania kliniczne. Następnie przeprowadzono standaryzowane wyszukiwanie piśmiennictwa i ocenę dowodów. Dla poszczególnych pytań przygotowano stanowiska z oceną siły rekomendacji od A do D, a niezależna grupa ekspertów oceniała je do uzyskania silnego konsensusu.

To ważne metodologicznie: dokument nie jest przeglądem narracyjnym ani zbiorem luźnych opinii ekspertów, ale formalnym konsensusem opartym na z góry określonej metodzie ESSKA. Jednocześnie jego wartość zależy od jakości dostępnych badań źródłowych — a ta w wielu obszarach pozostaje ograniczona.

Najważniejsze ustalenia

• Nie wystarcza jedna klasyfikacja. Rekomendacje o najwyższej sile wspierają łączenie kilku sposobów opisu, tak aby scharakteryzować lokalizację, głębokość i zajęcie poszczególnych ścięgien.
• Trzeba odróżnić uszkodzenie ostre od przewlekłego. To również uzyskało rekomendację wysokiej jakości i ma bezpośrednie znaczenie dla interpretacji obrazu oraz dalszego postępowania.
• U sportowców wykonujących ruchy nad głową i w sportach kontaktowych częściej występują uszkodzenia od strony stawowej. Dla tego wniosku poziom dowodów był niższy niż dla podstawowych zaleceń klasyfikacyjnych.
• Nie wykazano związku częściowych uszkodzeń tylno-górnego stożka ze zwapniającym zapaleniem ścięgien.
• Naturalny przebieg pozostaje trudny do przewidzenia. Dowody dotyczące ryzyka i tempa progresji oceniono słabiej.
• Nie ma jednego idealnego badania obrazowego. Konsensus podkreśla ograniczenia obecnych metod w pełnym charakteryzowaniu tych uszkodzeń.

Jak ortopeda może interpretować te wyniki?

Najbardziej użyteczne przesłanie dotyczy sposobu myślenia o opisie. Informacja „uszkodzenie 50% grubości ścięgna” sama w sobie nie opisuje całego problemu. Dwa uszkodzenia o podobnej głębokości mogą mieć inną lokalizację, inny mechanizm powstania, obejmować inne części stożka i występować u pacjentów o zupełnie różnych wymaganiach funkcjonalnych.

Drugi praktyczny wniosek dotyczy obrazowania. Zarówno USG, jak i rezonans magnetyczny mogą być bardzo użyteczne, ale konsensus nie daje podstaw do traktowania pojedynczego badania jako nieomylnej mapy uszkodzenia. Wynik obrazowania powinien być interpretowany razem z wywiadem i badaniem klinicznym. To szczególnie istotne przy zmianach częściowych, gdzie granica między tendinopatią, rozwarstwieniem i rzeczywistym ubytkiem włókien może być trudniejsza do jednoznacznego określenia niż przy dużym uszkodzeniu pełnej grubości.

Ograniczenia

• To formalny konsensus, a nie randomizowane badanie porównujące strategie leczenia.
• Część rekomendacji opiera się na dowodach niższej jakości, co dobrze widać w obszarze naturalnej progresji i wyboru optymalnego badania obrazowego.
• Dokument dotyczy częściowych uszkodzeń tylno-górnej części stożka, więc jego wniosków nie należy automatycznie przenosić na wszystkie typy uszkodzeń stożka rotatorów.
• Ta pierwsza część konsensusu koncentruje się na definicjach, klasyfikacji, etiologii, naturalnym przebiegu i diagnostyce; nie jest gotowym algorytmem kwalifikacji do operacji.
• Autorzy określają poziom dowodów publikacji jako „Level I, formal consensus”. Nie należy tego utożsamiać z poziomem dowodów uzyskiwanym w dobrze przeprowadzonym badaniu randomizowanym dotyczącym skuteczności leczenia.

Co może zmienić w praktyce — i czego konsensus nie dowodzi?

Dokument może przede wszystkim poprawić jakość komunikacji między radiologiem, ultrasonografistą i chirurgiem barku. W opisie częściowego uszkodzenia warto podawać więcej niż samą jego „procentową” głębokość: lokalizację, zakres, zajęte ścięgno oraz kontekst ostrego lub przewlekłego powstania zmiany.

Konsensus nie dowodzi natomiast, że określony procent uszkodzenia automatycznie oznacza konieczność operacji, że jedna metoda obrazowania jest zawsze lepsza od pozostałych ani że da się wiarygodnie przewidzieć progresję u konkretnego pacjenta. W tych obszarach nadal potrzebne są lepsze badania prospektywne.

Źródło

Kany J, Ruiz Iban MA, Rosso C, et al. The 2026 ESSKA-ESA formal consensus on partial-thickness posterosuperior rotator cuff tears (Part 1): Definitions, classifications, etiologies, natural history and diagnosis. Knee Surgery, Sports Traumatology, Arthroscopy. Published online 7 September 2026. DOI: 10.1002/ksa.70587. PMID: 42704696.

Powiązane materiały

Dla pacjentów: Uszkodzenie stożka rotatorów — kiedy potrzebna jest operacja?. Dla lekarzy i fizjoterapeutów: Nowinki, piśmiennictwo i EBM.

English version: Partial-Thickness Rotator Cuff Tears — New ESSKA-ESA Consensus

Opracowanie: Tomasz Poboży - ortopeda.