Przejdź do treściDLA LEKARZY I FIZJOTERAPEUTÓW
Endoproteza anatomiczna barku — protokół rehabilitacji
Dwie plansze przedstawiają etapy rehabilitacji, zasady ochrony i przykłady ćwiczeń. Pod nimi znajdują się rozwijane szczegóły, komentarz dla lekarza i fizjoterapeuty oraz piśmiennictwo.
Obciążanie i używanie kończyny
W fazie ochrony bez dźwigania, pchania i podporu. Wzmacnianie po dopuszczeniu, w tym schemacie od około 12. tygodnia; chroń naprawiony podłopatkowy.
Pełne zalecenie ↓Orteza lub unieruchomienie
Temblak zwykle 4–6 tygodni, także w nocy. Zdejmowanie do higieny i zaleconych ćwiczeń z podparciem kończyny.
Pełne zalecenie ↓Dozwolony ruch
Początkowo ruch bierny: unoszenie zwykle 90–120°, ER przy tułowiu 20–30° lub tylko neutralna. Obowiązuje bezpieczny limit zapisany przez operatora.
Pełne zalecenie ↓Zgoda na ruch, obciążanie i odstawienie ortezy to odrębne decyzje. Dodatkowe naprawy mogą wymagać dłuższej ochrony.
Przebieg rehabilitacji w skrócie
O przejściu dalej decydują gojenie i kryteria funkcjonalne, nie sam kalendarz.
Plansze rehabilitacji
Ćwiczenia — zobacz z bliska
Czytaj pełne plansze razem z opisem wybranego etapu. Ćwiczenie pokazane dla późniejszej fazy nie jest dozwolone od początku.
Otwórz odpowiednią pełną planszę i powiększ wybrany fragment. Podgląd zachowuje wszystkie etapy i podpisy.
6. Jak ćwiczyć i dobierać dawkę
- Ruch bierny: 5–10 spokojnych powtórzeń, 3–5 krótkich sesji dziennie. Przykład: przedramię na ręczniku, tułów cofa się od stołu, a operowane ramię pozostaje rozluźnione.
- Ruch czynny: zaczynaj od krótkich serii, kończ zanim pojawi się utrwalone kompensowanie barkiem lub tułowiem.
- Opór: stosuj dopiero w odpowiednim etapie; nie zwiększaj jednocześnie zakresu, liczby powtórzeń i ciężaru.
Niewielkie, przemijające ciągnięcie jest dopuszczalne. Ostry ból, narastanie bólu nocnego albo wyraźnie gorszy stan następnego dnia oznaczają potrzebę zmniejszenia dawki i konsultacji. Nie ćwicz przez ból i nie pokonuj oporu siłą.[2,4,5]
Zakres zastosowania i ochrona
1. Zakres protokołu i ochrona naprawionych tkanek
Protokół dotyczy pierwotnej anatomicznej endoprotezoplastyki barku z powodu zwyrodnienia, przy sprawnym stożku rotatorów, po wymianie głowy lub obu powierzchni. Cementowanie i długość trzpienia zwykle nie zmieniają programu.
Decydują stan tkanek, naprawa podłopatkowego, tenodeza bicepsa i stabilność. Rewizje, złamania, dodatkowa naprawa stożka i „ream-and-run” wymagają odrębnych ustaleń. Protokół nie dotyczy endoprotezy odwróconej. Pierwszeństwo mają zalecenia, które określił operujący ortopeda.[1,2]
3. Obręcz barkowa — łopatka, stawy SC i AC
Łagodne ćwiczenia obręczy można wprowadzić wcześnie. Przesuwaniu łopatki po klatce piersiowej towarzyszy współruch stawów mostkowo-obojczykowego (SC) i barkowo-obojczykowego (AC). Nie są to ruchy całkowicie izolujące operowany staw ramienny.[7]
- Ustawienie łopatek: usiądź prosto, podeprzyj łokieć i przedramię. Delikatnie zbliż łopatki, bez mocnego ściągania w dół i bez cofania łokci. Utrzymaj 3–5 sekund, rozluźnij.
- Małe unoszenie obręczy: z kończyną podpartą nieznacznie unieś barki, następnie spokojnie je rozluźnij. Nie krąż ramionami.
Wykonuj 5–10 powtórzeń, 3 razy dziennie, bez oporu i bólu z przodu barku. Podczas ćwiczeń unoszenia ramienia pozwól łopatce poruszać się naturalnie; nie utrzymuj jej sztywno „w dół i do tyłu”.[4,5]
Etapy i kryteria progresji
2. Pierwsze 0–6 tygodni — ochrona i ruch bierny
Temblak stosuj zwykle przez 4–6 tygodni, także w nocy; zdejmuj do higieny i zaleconych ćwiczeń. Stopniowe odstawianie uzgodnij z operatorem.
- Ruch bierny: rozluźnione ramię prowadzi druga ręka, terapeuta lub ruch tułowia przy podparciu przedramienia.
- Unoszenie w płaszczyźnie łopatki zwykle do 90–120°; rotacja zewnętrzna przy tułowiu często do 20–30°, niekiedy tylko do 0°. Obowiązuje limit zapisany po operacji, bez wymuszania wartości docelowej.
- Nie unoś ramienia czynnie, nie sięgaj za plecy, nie cofaj łokcia za tułów i nie odpychaj się operowaną ręką.
- Ćwicz palce, nadgarstek i łokieć. Po tenodezie zakres ruchu łokcia uzgodnij z operatorem; bez ćwiczeń bicepsa z obciążeniem.
Nie rozpoczynaj rotacji wewnętrznej przeciw oporowi ani samodzielnych izometrii podłopatkowego.[1–3]
4. Tygodnie 6–12 — od ruchu wspomaganego do czynnego
Po kontroli stopniowo zwiększaj ruchomość i odstawiaj temblak. Przejdź od ruchu wspomaganego do samodzielnego: początkowo w leżeniu, z ugiętym łokciem, następnie w pozycji półsiedzącej i stojącej.
- Dbaj o płynny ruch bez gwałtownego podciągania barku i odchylania tułowia.
- Rotację zewnętrzną rozszerzaj zgodnie z tolerancją naprawy, bez forsowania.
- Sięganie za plecy wprowadzaj dopiero po zgodzie prowadzącego, łagodnie, początkowo do okolicy krzyżowej; bez ciągnięcia ręcznikiem.
- W tym schemacie nie stosuj jeszcze gum, ciężarków, pompek ani deski.
Progresję umożliwiają wygojona rana, zmniejszający się ból i dobra kontrola ruchu — sam upływ tygodni nie wystarcza.[1–3]
5. Od 12. tygodnia — wzmacnianie i powrót do aktywności
Po potwierdzeniu gojenia wprowadź mały opór: ćwiczenia rotatorów przy tułowiu, mięśnia naramiennego i stabilizatorów łopatki. Rozpocznij od 1–2 serii po 10 powtórzeń, 2–3 dni w tygodniu. To dawka początkowa, dostosowywana przez fizjoterapeutę.
Najpierw zwiększaj jakość i tolerancję ruchu, później obciążenie. W ćwiczeniu przyciągania gumy zatrzymuj łokieć przy tułowiu. Cięższa praca i sport zwykle wymagają kilku miesięcy; powrót do większych obciążeń często rozważa się około 6. miesiąca. Duże ciężary, obciążenia udarowe i powtarzalna praca nad głową wymagają indywidualnej decyzji.[1,3]
Codzienne czynności
Podpieraj przedramię podczas odpoczynku, snu i higieny; stosuj temblak według zlecenia. Operowaną kończynę wkładaj do rękawa jako pierwszą i wyjmuj jako ostatnią. W okresie ochrony nie wstawaj przez odepchnięcie się operowaną ręką. Praca przy komputerze wymaga podparcia, przerw i przestrzegania limitów ruchu. Samochód: po odstawieniu temblaka, dopuszczeniu ruchu czynnego zapewniającego bezpieczny manewr awaryjny i bez leków zaburzających sprawność. Ciężka praca i sport wymagają progresji właściwej dla zabiegu oraz oceny.
Objawy alarmowe
7. Codzienność i objawy alarmowe
Do snu podeprzyj łokieć i przedramię poduszką. Przy ubieraniu wkładaj operowaną rękę w rękaw jako pierwszą. Ranę chroń według zaleceń wypisowych. Spaceruj; podczas wstawania nie odpychaj się operowaną kończyną.
Prowadzenie auta wymaga odstawienia temblaka, bezpiecznej kontroli kierownicy i braku wpływu leków ograniczających sprawność; termin ustal podczas kontroli.
Pilny kontakt z zespołem operującym: gorączka, wyciek lub narastające zaczerwienienie rany, nagły wzrost bólu, nowa deformacja albo utrata dotychczasowej funkcji. Natychmiastowa pomoc: duszność, ból w klatce piersiowej, nagłe zblednięcie lub ochłodzenie ręki.[2,5,6]
W zagrożeniu życia natychmiast wezwij pomoc: 112 w Polsce i Unii Europejskiej, a poza UE lokalny numer alarmowy. Numer 112 na planszach odnosi się do UE.
Dodatkowe uwagi o zakresie
Piśmiennictwo
9. Piśmiennictwo
- Kennedy JS, Garrigues GE, Pozzi F, et al. The American Society of Shoulder and Elbow Therapists’ consensus statement on rehabilitation for anatomic total shoulder arthroplasty. J Shoulder Elbow Surg. 2020;29(10):2149–2162. doi:10.1016/j.jse.2020.05.019. Źródło.
- Calderdale and Huddersfield NHS Foundation Trust. A Patient Guide to Shoulder Replacement. Post Op Physiotherapy Protocol: Anatomical Total Shoulder Replacement. Leaflet suor0076, version 4; review date May 2028. Źródło.
- Maddocks C, Lloyd Evans J. Rehabilitation Guide Following Anatomic Total Shoulder Replacement. The Robert Jones and Agnes Hunt Orthopaedic Hospital NHS Foundation Trust. February 2024. Źródło.
- Frimley Health NHS Foundation Trust. Total Shoulder Replacement — Exercises. Reference BB/065. Approved 30 April 2026. Źródło.
- Royal Devon and Exeter NHS Foundation Trust. Combined Shoulder Replacement. Patient information RDE 18 112 002. June 2021. Źródło.
- Gateshead Health NHS Foundation Trust. Shoulder Replacement Surgery. Patient information. 2025. Źródło.
- Bruttel H, Spranz DM, Wolf SI, Maier MW. Scapulohumeral rhythm in patients after total shoulder arthroplasty compared to age-matched healthy individuals. Gait Posture. 2020;82:38–44. doi:10.1016/j.gaitpost.2020.08.111. Źródło.
Komentarz kliniczny i zasady korzystania
8. Komentarz dla lekarza i fizjoterapeuty
Przed rozpoczęciem terapii ustal sposób zaopatrzenia podłopatkowego, śródoperacyjny bezpieczny zakres rotacji, procedurę dotyczącą bicepsa i ewentualne dodatkowe naprawy. Dążymy do współpracy stawu ramiennego i obręczy, bez zastępowania całego ruchu unoszeniem łopatki.
Ćwiczenia SC i AC opisujemy jako element ruchu obręczy. Nie zakładamy pełnego odciążenia endoprotezy ani nie zalecamy rutynowej agresywnej mobilizacji tych stawów. Uwzględnij ruchomość przedoperacyjną. Oceniaj ból, ruchomość i funkcję.[2,7]
Zasady korzystania
© 2026 Tomasz Poboży — ortopeda · pobozy.org · pobozy.com