Przejdź do treściŚwieże badanie randomizowane z podwójnym zaślepieniem nie wykazało, aby niezdenaturowany kolagen typu II, krystaliczny siarczan glukozaminy ani diacereina dawały istotną przewagę nad placebo u chorych z łagodną lub umiarkowaną gonartrozą. To wartościowy wynik przede wszystkim dlatego, że porównano trzy często dyskutowane interwencje w jednym, czteroramiennym badaniu z placebo, a obserwację zakończyło ponad 96% uczestników.
Dlaczego ta praca jest ciekawa?
Preparaty doustne określane jako wolno działające w chorobie zwyrodnieniowej stawów są nadal często stosowane mimo niejednoznacznych danych o ich skuteczności. Szczególnie dużo kontrowersji dotyczy glukozaminy, ale podobne pytania dotyczą niezdenaturowanego kolagenu typu II oraz diacereiny. Badanie Narkbunnam i wsp., opublikowane elektronicznie 9 września 2026 r. w JB & JS Open Access, sprawdzało wszystkie trzy strategie według tego samego protokołu i wobec wspólnego placebo.
Pytanie i metodologia
Do czteroramiennego badania randomizowanego z podwójnym zaślepieniem włączono 216 dorosłych z Tajlandii z objawową chorobą zwyrodnieniową kolana w 2. lub 3. stopniu według Kellgrena-Lawrence’a. Uczestnicy otrzymywali przez 24 tygodnie:
- niezdenaturowany kolagen typu II — 40 mg raz dziennie,
- krystaliczny siarczan glukozaminy o jakości farmaceutycznej — 500 mg trzy razy dziennie,
- diacereinę — 50 mg raz lub dwa razy dziennie,
- albo placebo.
Głównym punktem końcowym był całkowity wynik WOMAC po 24 tygodniach. Obserwację przedłużono do 36 tygodni. Analizę prowadzono zgodnie z zasadą zamiaru leczenia, a brakujące dane uwzględniono metodami imputacji i modelami dla powtarzanych pomiarów.
Badanie ukończyło 208 z 216 uczestników, czyli 96,3%. Średni wiek wynosił 61,7 roku, 90,9% badanych stanowiły kobiety, a 73,6% miało zmiany radiologiczne w 2. stopniu według Kellgrena-Lawrence’a.
Wyniki
Po 24 tygodniach żadna z trzech aktywnych terapii nie wykazała przewagi nad placebo w głównym punkcie końcowym. Różnica w całkowitym WOMAC względem placebo wynosiła:
- kolagen typu II: −4,7 punktu (95% CI od −18,6 do 9,1),
- glukozamina: −8,1 punktu (95% CI od −21,8 do 5,7),
- diacereina: −12,3 punktu (95% CI od −25,9 do 1,3).
Wszystkie przedziały ufności obejmowały zero. Żaden wynik nie wykazał jednoznacznej różnicy przekraczającej próg uznany w badaniu za minimalnie istotny klinicznie. Po 36 tygodniach obraz pozostawał podobny: różnice względem placebo wynosiły odpowiednio −1,8, −4,8 i −1,3 punktu.
Nie stwierdzono również istotnych różnic między grupami w ocenach bólu, szerokości szpary stawowej ani testach sprawności. Działania niepożądane były łagodne i podobne między grupami; nie odnotowano ciężkich zdarzeń niepożądanych.
Jak ortopeda może interpretować te wyniki?
Najważniejsze jest nie samo „p > 0,05”, lecz wielkość i stabilność efektu. Wszystkie trzy interwencje miały punktowe oszacowania w kierunku poprawy, ale nie były one wystarczająco precyzyjne ani duże, aby wykazać wiarygodną przewagę nad placebo. Brakowało też spójnego sygnału w wynikach wtórnych.
W praktyce wynik ten osłabia argument za rutynowym stosowaniem któregoś z tych preparatów jako samodzielnego leczenia z oczekiwaniem wyraźnej poprawy bólu i funkcji. Może być szczególnie przydatny podczas rozmowy z pacjentem o realnej wielkości oczekiwanej korzyści, kosztach leczenia i alternatywach o lepiej ustalonej skuteczności.
Ograniczenia
Badanie przeprowadzono w populacji tajskiej, z bardzo dużą przewagą kobiet i z dominacją 2. stopnia zmian radiologicznych. Nie wiadomo więc, czy identyczny wynik uzyskano by w populacji o innym profilu demograficznym lub przy bardziej zaawansowanej chorobie.
Obserwacja do 36 tygodni jest wystarczająca do oceny krótkoterminowej odpowiedzi objawowej, ale zbyt krótka do wiarygodnego wnioskowania o wieloletnim wpływie strukturalnym. Badanie nie było też projektowane do wykrywania rzadkich działań niepożądanych.
Co może zmienić w praktyce — i czego badanie nie dowodzi?
Praca daje mocny argument przeciw traktowaniu niezdenaturowanego kolagenu typu II, krystalicznego siarczanu glukozaminy lub diacereiny jako rutynowej monoterapii zapewniającej istotną poprawę w gonartrozie. Nie jest jednak dowodem, że żadna osoba nie może odczuć poprawy ani że wynik można automatycznie przenieść na każdy dostępny preparat, inną dawkę, leczenie skojarzone albo pacjentów z innym stopniem choroby.
Badanie nie pokazuje także, że te interwencje wpływają — dodatnio lub ujemnie — na odległe ryzyko endoprotezoplastyki. Do takiego wniosku potrzebna byłaby znacznie dłuższa obserwacja i inny projekt badania.
Źródło
- Narkbunnam R, Awirotananon K, Chareancholvanich K, Achawakulthep C, Adulkasem N, Chatmaitri S, Hirunyachoke P, Pornrattanamaneewong C. A Comparison of Clinical Outcomes Among Undenatured Collagen Type II, Glucosamine Sulfate, and Diacerein on Osteoarthritic Knee Treatment: A Randomized Clinical Trial. JB & JS Open Access. 2026;11(3). DOI: 10.2106/JBJS.OA.26.00225. PMID: 42698930.
Opracowanie: Tomasz Poboży - ortopeda.