Osteopenia przed endoprotezoplastyką — większe ryzyko reoperacji

English version: Osteopenia before joint replacement and increased reoperation risk

Nowa kohorta 3302 pacjentów po pierwotnej endoprotezoplastyce biodra lub kolana pokazuje stopniowy wzrost odsetka reoperacji wraz ze spadkiem gęstości mineralnej kości — już na etapie osteopenii, a nie dopiero jawnej osteoporozy. To interesujący sygnał dla kwalifikacji przedoperacyjnej, ale badanie obserwacyjne nie dowodzi, że rutynowe wykonywanie densytometrii ani leczenie osteopenii samo w sobie zmniejszy liczbę powikłań.

Dlaczego ta praca jest ciekawa?

Osteoporoza jest dobrze znanym czynnikiem ryzyka problemów po endoprotezoplastyce, szczególnie złamań okołoprotezowych. Znacznie mniej oczywiste jest znaczenie osteopenii — bardzo częstego stanu pośredniego, który w praktyce bywa traktowany jako wynik „jeszcze nie osteoporotyczny”. Praca opublikowana online 24 sierpnia 2026 r. w The Journal of Arthroplasty stawia pytanie, czy taki podział nie jest zbyt uproszczony z punktu widzenia ryzyka operacyjnego.

Autorzy nie analizowali wyłącznie złamań. Głównym punktem końcowym była reoperacja w ciągu 2 lat, a dodatkowo oceniano między innymi złamania okołoprotezowe, zakażenie okołoprotezowe, ponowne przyjęcie do szpitala i śmiertelność. Dzięki temu badanie dotyczy szerszego problemu: czy obniżona gęstość mineralna kości może być markerem gorszego rokowania po pierwotnej endoprotezoplastyce.

Pytanie badawcze i metodologia

Było to retrospektywne badanie jednoośrodkowe obejmujące kolejnych pacjentów operowanych w latach 2015–2023, u których w ciągu roku przed pierwotną endoprotezoplastyką biodra lub kolana wykonano densytometrię DXA. Do analizy włączono 3302 pacjentów: 1111 po całkowitej endoprotezoplastyce biodra i 2191 po całkowitej endoprotezoplastyce kolana.

Pacjentów podzielono według najniższego T-score: wartość powyżej −1,0 oznaczała prawidłową gęstość mineralną kości, od −1,0 do −2,5 — osteopenię, a poniżej −2,5 — osteoporozę. Dla biodra i kolana wykonano oddzielne wieloczynnikowe analizy regresji logistycznej. W publicznie dostępnym abstrakcie nie podano pełnych wartości ilorazów szans, dlatego interpretację należy opierać na raportowanych częstościach zdarzeń i informacji o istotności modeli skorygowanych.

Najważniejsze wyniki

• Po endoprotezoplastyce biodra reoperacja w ciągu 2 lat wystąpiła u 0,4% pacjentów z prawidłową gęstością kości, 4,4% z osteopenią i 6,8% z osteoporozą.
• Po endoprotezoplastyce kolana wartości te wynosiły odpowiednio 0,3%, 1,7% i 3,5%.
• Dla obu rodzajów operacji różnice między trzema grupami były istotne statystycznie (p<0,001).
• Po uwzględnieniu współzmiennych zarówno osteopenia, jak i osteoporoza pozostawały związane z większym prawdopodobieństwem reoperacji w porównaniu z prawidłową gęstością kości.
• Podobny stopniowy wzrost ryzyka obserwowano w analizach dodatkowych dotyczących złamań okołoprotezowych, zakażeń okołoprotezowych, ponownych hospitalizacji i śmiertelności.

Jak ortopeda może interpretować te wyniki?

Najciekawszy wniosek nie dotyczy samej osteoporozy, lecz osteopenii. Wyniki sugerują, że ryzyko nie zmienia się nagle dopiero po przekroczeniu granicy T-score −2,5, ale może rosnąć stopniowo wraz z pogarszaniem się jakości kości. Z punktu widzenia operatora warto więc myśleć o gęstości mineralnej kości jako o zmiennej ciągłej i elemencie całego profilu ryzyka, a nie wyłącznie o binarnym rozpoznaniu osteoporozy.

Nie oznacza to jednak, że każdy pacjent kwalifikowany do endoprotezy powinien automatycznie mieć wykonywaną DXA. Badana populacja obejmowała wyłącznie osoby, które takie badanie miały w ciągu roku przed operacją, co samo w sobie może oznaczać selekcję grupy o określonym profilu wieku, chorób współistniejących lub podejrzenia zaburzeń jakości kości.

Warto też odróżnić ogólnoustrojową gęstość kości od miejscowej przebudowy kości wokół implantu. Na stronie omawiano wcześniej randomizowane badanie dotyczące zachowania okołoprotezowej masy kostnej przy różnych trzpieniach biodrowych. To inne pytanie badawcze: obecna praca ocenia stan kości przed operacją jako potencjalny marker ryzyka po THA i TKA.

Ograniczenia

• Badanie jest retrospektywne i jednoośrodkowe, więc wykazuje związek, a nie zależność przyczynową.
• Do analizy weszli tylko pacjenci z wykonaną przedoperacyjnie densytometrią, co zwiększa ryzyko błędu doboru.
• Nawet po korekcie statystycznej nie można wykluczyć wpływu wieku, kruchości, chorób współistniejących, niedożywienia, leków czy innych czynników jednocześnie związanych z niską BMD i powikłaniami.
• Publiczny abstrakt nie pozwala ocenić szczegółowo wszystkich zmiennych użytych w modelach ani wielkości skorygowanych ilorazów szans.
• Badanie nie oceniało, czy rozpoznanie i leczenie osteopenii lub osteoporozy przed operacją zmniejsza ryzyko reoperacji.

Co może zmienić w praktyce — i czego badanie nie dowodzi?

Praca wzmacnia argument, aby przy kwalifikacji do endoprotezoplastyki zwracać uwagę na zdrowie kości także wtedy, gdy pacjent nie spełnia formalnego kryterium osteoporozy. U osoby starszej, po złamaniach niskoenergetycznych, z długotrwałą steroidoterapią lub innymi czynnikami ryzyka wynik w zakresie osteopenii nie powinien być traktowany jako całkowicie obojętny klinicznie.

Badanie nie dowodzi natomiast, że należy opóźniać endoprotezoplastykę przy osteopenii, że istnieje konkretny T-score wyznaczający przeciwwskazanie do operacji ani że farmakologiczne leczenie przed zabiegiem obniży ryzyko powikłań. Do odpowiedzi na te pytania potrzebne są badania prospektywne, najlepiej oceniające strategię przesiewu i interwencji, a nie sam związek między BMD a zdarzeniami pooperacyjnymi.

Piśmiennictwo

1. Chen WC, Shen PH, Wu CC, Pan RY, Lin LC, Wang SH. Graded Association Between Preoperative Bone Mineral Density and Two-Year Postoperative Complications After Primary Total Hip and Knee Arthroplasty. J Arthroplasty. Published online August 24, 2026. DOI: 10.1016/j.arth.2026.08.032. PMID 42637029.

← Nowinki i materiały dla lekarzy

Opracowanie: Tomasz Poboży - ortopeda.