Proteza dwuprzedziałowa kolana — czy pacjenci ruszają się więcej?

Zachowanie więzadeł i większej ilości własnej kości nie przełożyło się na większą codzienną aktywność po robotycznej protezie dwuprzedziałowej niż po całkowitej endoprotezie kolana. Tak wynika z wtórnej analizy randomizowanego badania, w której ruch mierzono akcelerometrem przez okres do dwóch lat. Wynik jest ciekawy, ale mała próba nie pozwala uznać obu metod za równoważne.

Dlaczego ta praca jest ciekawa?

Dwuprzedziałowa endoprotezoplastyka kolana polega na wszczepieniu dwóch oddzielnych protez jednoprzedziałowych w przedziale przyśrodkowym i bocznym. Pozwala zachować więzadła krzyżowe i część struktur usuwanych podczas klasycznej całkowitej endoprotezoplastyki. Z biomechanicznego punktu widzenia brzmi to atrakcyjnie, lecz dla pacjenta liczy się nie tylko kinematyka w laboratorium, ale także to, czy po operacji rzeczywiście więcej chodzi i podejmuje więcej aktywności w codziennym życiu.

Badanie opublikowano 10 września 2026 r. w Bone & Joint Research.

Pytanie i metodologia

Była to analiza drugorzędowych punktów końcowych badania TRUCK. Pacjentów losowo przydzielano do manualnej całkowitej endoprotezoplastyki kolana albo robotycznej endoprotezoplastyki dwuprzedziałowej. Do tej analizy włączono 69 osób z użytecznymi danymi z akcelerometru: 38 po całkowitej endoprotezie i 31 po protezie dwuprzedziałowej.

Trójosiowy akcelerometr umieszczano na operowanym udzie. Uczestnicy nosili go przez siedem dni, przy czym do analizy wymagano co najmniej trzech dni prawidłowego zapisu. Pomiary wykonywano przed operacją oraz po roku i dwóch latach.

• całkowity wydatek energetyczny związany z aktywnością;
• czas aktywności umiarkowanej i intensywnej;
• czas lekkiej aktywności;
• czas spędzany siedząco;
• zależność między aktywnością obiektywną a wynikami kwestionariuszy wypełnianych przez pacjentów.

Badanie dotyczyło wąsko dobranej grupy. Kwalifikowano chorych ze zmianami w przedziale przyśrodkowym i bocznym, zachowanymi więzadłami krzyżowymi i pobocznymi, bez dużej deformacji oraz bez zaawansowanej choroby przedziału rzepkowo-udowego.

Wyniki

Po operacji nie wykazano istotnych statystycznie różnic między grupami w żadnym z obiektywnych parametrów aktywności — ani po roku, ani po dwóch latach. Dotyczyło to całkowitego wydatku energetycznego, aktywności umiarkowanej i intensywnej, lekkiej aktywności oraz czasu siedzenia.

Po roku grupa z protezą dwuprzedziałową miała liczbowo nieco większą całkowitą aktywność i więcej ruchu o umiarkowanej lub dużej intensywności, ale różnica nie osiągnęła istotności i nie utrzymała się po dwóch latach.

Silniejszym czynnikiem związanym z aktywnością po operacji była aktywność przedoperacyjna. Wyższy wyjściowy wydatek energetyczny oraz większa ilość ruchu o umiarkowanej i dużej intensywności wiązały się z większą aktywnością po zabiegu.

Obie grupy uzyskały podobną poprawę w kwestionariuszach klinicznych. Związek wyników zgłaszanych przez pacjentów z obiektywnie mierzonym ruchem był jednak słaby i niespójny. Pacjent może więc oceniać ból i funkcję jako znacznie lepsze, a mimo to nie zwiększyć codziennej aktywności.

Jak ortopeda może interpretować te wyniki?

Zachowanie tkanek i bardziej fizjologiczna kinematyka nie gwarantują, że pacjent będzie więcej się ruszał poza gabinetem i laboratorium. Na zachowanie po operacji wpływają nawyki, wcześniejszy poziom aktywności, masa ciała, choroby współistniejące, cele pacjenta, środowisko i sposób prowadzenia rehabilitacji.

To także argument, aby nie traktować kwestionariuszy i akcelerometru jako zamiennych narzędzi. Kwestionariusz opisuje objawy oraz postrzeganą zdolność wykonania czynności. Akcelerometr pokazuje, ile ruchu pacjent rzeczywiście podejmuje. Oba wyniki odpowiadają na inne pytania.

Ograniczenia

• Aktywność była drugorzędowym punktem końcowym, a badanie nie miało mocy zaplanowanej do wykrycia różnic w tych parametrach.
• Próba była mała, a liczba prawidłowych zapisów malała w kolejnych pomiarach. Po dwóch latach dane akcelerometryczne miało 24 pacjentów po całkowitej endoprotezie i 15 po protezie dwuprzedziałowej.
• Do analizy wystarczały trzy dni zapisu, co może nie oddawać pełnej zmienności tygodniowej aktywności.
• Porównywano robotyczną protezę dwuprzedziałową z manualną całkowitą endoprotezą, dlatego wyniku nie można rozdzielić na sam wpływ zakresu wymiany stawu i technologii robotycznej.
• Wyniki dotyczą starannie wyselekcjonowanych pacjentów z zachowanymi więzadłami i określonym rozkładem zmian zwyrodnieniowych.

Co może zmienić w praktyce?

Przy kwalifikacji nie należy obiecywać większej codziennej aktywności wyłącznie dlatego, że zabieg zachowuje więzadła i więcej własnych struktur kolana. Warto natomiast już przed operacją rozmawiać o realnym celu ruchowym i planować po zabiegu nie tylko odzyskanie możliwości chodzenia, lecz także stopniową zmianę zachowań związanych z aktywnością.

Badanie wspiera również uzupełnianie klasycznych wyników klinicznych o pomiary rzeczywistej aktywności, zwłaszcza w pracach porównujących techniki mające poprawiać funkcję na wyższym poziomie.

Czego badanie nie dowodzi?

• Nie dowodzi równoważności obu operacji — brak istotnej różnicy w małej, niedostatecznie zasilonej analizie nie jest dowodem identycznego efektu.
• Nie podważa możliwych różnic w maksymalnej sprawności, kinematyce, szybkości chodu ani innych wynikach, których ta analiza nie była w stanie wiarygodnie ocenić.
• Nie uzasadnia rozszerzenia wskazań do protezy dwuprzedziałowej poza pacjentów spełniających kryteria badania.
• Nie pozwala oddzielić wpływu robota od wpływu zachowania więzadeł i mniejszego zakresu resekcji.

Źródło

Kanakala S i wsp. Effect of robotic arm-assisted bi-unicompartmental knee arthroplasty versus total knee arthroplasty on objectively measured physical activity: secondary outcomes of a randomized controlled trial. Bone Joint Res. 2026;15(9):1136–1146. DOI: 10.1302/2046-3758.159.BJR-2026-0018.R1. PubMed.

English version

Opracowanie: Tomasz Poboży - ortopeda.