Endoprotezoplastyka biodra — dojście przednie: protokół rehabilitacji

Dla kogo?

Po pierwotnej, planowej całkowitej endoprotezoplastyce biodra z dojścia bezpośredniego przedniego (DAA) u osoby dorosłej, przy typowym przebiegu pooperacyjnym. Schemat nie obejmuje automatycznie rewizji, protezy połowiczej, leczenia świeżego złamania, złamania śródoperacyjnego ani dodatkowej rekonstrukcji kości lub mięśni. Nie jest również protokołem dla każdego wariantu dojścia przednio-bocznego.

Ochrona po dojściu przednim

We wczesnym okresie unikamy forsowanego wyprostu biodra, zwłaszcza połączonego z rotacją zewnętrzną. Dotyczy to m.in. dalekiego cofania operowanej nogi, dużego wykroku i gwałtownego „otwierania” biodra do tyłu. Nie wymuszamy długiego kroku ani rozciągania przodu biodra. Zamiast skręcać tułów na stopie pozostającej na podłożu, zmieniamy kierunek małymi krokami.²

Plansze pokazują ochronę w pierwszych 6 tygodniach. Nie jest to jednakowy zestaw zakazów dla wszystkich pacjentów. Gdy operator zalecił inny zakres lub czas ochrony, obowiązuje plan indywidualny. Koniec szóstego tygodnia nie jest samodzielną zgodą na dowolny zakres; po zakończeniu ograniczeń ruch poszerzamy stopniowo.²

Nie przenosimy automatycznie ograniczeń z dojścia tylnego. Samo dojście przednie nie uzasadnia wprowadzania u każdego pacjenta limitu zgięcia do 90°. Ruch zgięcia dobieramy do zaleceń i tolerancji, bez forsowania bólu pachwiny.

Obciążanie to osobna decyzja

Obciążanie kończyny wynika z karty informacyjnej. Jeżeli dopuszczono obciążanie według tolerancji, pacjent może stopniowo przenosić ciężar na operowaną nogę, korzystając z balkonika lub kul. Gdy zalecono limit, przestrzega go również wtedy, gdy chodzenie nie boli. Zgoda na obciążanie podczas chodu nie oznacza zgody na każdy ruch ani dowolne ćwiczenie siłowe.

Potrzebne są informacje o stabilności implantów, stanie tkanek, ewentualnych dodatkowych naprawach, zdarzeniach śródoperacyjnych i planowanej kontroli. Brak szczegółów wyjaśniamy z operatorem.

Etap I — doba operacji do wypisu

Uruchamianie rozpoczynamy w dniu operacji, jeśli pozwala stan kliniczny, zasadniczo w ciągu pierwszych 24 godzin. Pierwsze wstanie i chód odbywają się z asekuracją, po ocenie kontroli kończyny oraz tolerancji zmiany pozycji.¹

Uczymy przejścia z leżenia do siadu, wstawania, chodu, zmiany kierunku i siadania. Krzesło powinno być stabilne, a ruch spokojny, bez gwałtownego cofania operowanej nogi. Wprowadzamy ruchy stóp i łagodne napięcia mięśni pośladkowych oraz mięśnia czworogłowego. Schody ćwiczymy przed wypisem, gdy będą potrzebne w domu.²

Cel: bezpieczne podstawowe czynności z odpowiednią pomocą, znajomość zaleceń i przygotowanie do powrotu do domu. Zawroty głowy, omdlewanie lub niedostateczna kontrola kończyny są powodem przerwania próby.

Etap II — pierwsze 2 tygodnie

Krótkie spacery po domu i nauczone ćwiczenia przeplatamy odpoczynkiem. Kontrolujemy ranę, ból, obrzęk i tolerancję codziennych czynności. Początkowo ważniejszy jest spokojny chód bez narastającego utykania niż długość dystansu.²

Wczesny zestaw może obejmować ruchy stóp, napinanie pośladków i mięśnia czworogłowego oraz ślizg pięty, ze zgięciem biodra w dozwolonym, komfortowym zakresie. Pokazane na planszy 3–5 krótkich sesji dziennie nie oznacza obowiązku wykonywania wszystkich ćwiczeń z taką częstotliwością. Dawka wynika z indywidualnych zaleceń fizjoterapeuty.

Cel: coraz większa samodzielność w podstawowych czynnościach i poprawne odtwarzanie dobranych ćwiczeń. Pogorszenia rany lub nagłego bólu nie próbujemy „rozćwiczać”.

Etap III — około 2.–6. tygodnia

Stopniowo wydłużamy odcinki chodu, poprawiamy kontrolę miednicy oraz ćwiczymy równowagę przy podparciu. Nadal unikamy nadmiernego wyprostu i gwałtownego otwierania biodra. Nie dokładamy oporu do ruchu, który nasila ból pachwiny lub przedniej części uda.²

Przejście z dwóch kul do jednej zależy od jakości chodu, równowagi i dopuszczalnego obciążania. Jedną kulę lub laskę zwykle trzymamy po stronie przeciwnej do operowanego biodra. Nie odstawiamy pomocy kosztem wyraźnego utykania; gdy ono wraca, ponownie korzystamy ze wsparcia.³

Cel: większa samodzielność i lepszy wzorzec chodu. Termin odstawienia kul nie jest jednakowy dla wszystkich pacjentów.

Etap IV — około 6.–12. tygodnia

Po ocenie gojenia i aktualizacji zaleceń stopniowo zwiększamy zakres oraz trudność ćwiczeń. Rozwijamy siłę mięśni pośladkowych, kontrolę miednicy, równowagę i wytrzymałość chodu. Przykłady to wstawanie z krzesła, płytki przysiad z podparciem, wejście na niski stopień i ruch z małym oporem. Rowerek stacjonarny wprowadzamy po dopuszczeniu, z odpowiednim ustawieniem i bez bolesnego forsowania biodra.²

Wyprost zwiększamy w małym, kontrolowanym zakresie, bez przeprostu odcinka lędźwiowego. Nie zaczynamy od dużych wykroków ani agresywnego rozciągania. Utrzymujący się ból pachwiny lub pogorszenie kontroli ruchu wymagają korekty obciążenia i oceny, a nie dokładania kolejnych powtórzeń.

Cel: większa samodzielność, sprawniejszy chód, lepsza kontrola kończyny i tolerancja dobranego wzmacniania. Cele etapu osiągamy stopniowo, nie za wszelką cenę.

Etap V — od około 12. tygodnia

Program zbliżamy do aktywności potrzebnych w pracy i rekreacji. Rozwijamy siłę, wytrzymałość, równowagę i tolerancję dłuższych spacerów. Preferowane są aktywności o małym obciążeniu udarowym, np. marsz i rower. Pływanie oraz ćwiczenia w wodzie można rozpocząć po pełnym wygojeniu rany i dopuszczeniu tej aktywności. Sporty kontaktowe, bieganie i skoki wymagają indywidualnej decyzji.⁴

Nasilenie ćwiczeń zwiększamy stopniowo. Początek tego etapu nie oznacza zgody na dowolne obciążenia. O gotowości decydują także jakość chodu, kontrola miednicy, tolerancja wysiłku i rodzaj planowanej aktywności.