Przejdź do treściŁokieć golfisty to przeciążeniowa tendinopatia przyczepu ścięgien zginaczy i nawrotnego obłego po przyśrodkowej stronie łokcia. Najczęściej boli przy mocnym chwytaniu, zginaniu nadgarstka i ruchach skrętnych przedramienia. Nie każdy ból po wewnętrznej stronie łokcia jest jednak „łokciem golfisty” — podobne objawy mogą dawać między innymi ucisk nerwu łokciowego, uszkodzenie więzadła pobocznego czy zmiany pourazowe.
Rozpoznanie zwykle opiera się na wywiadzie i badaniu klinicznym. USG jest szczególnie przydatne, gdy objawy są nietypowe, utrzymują się mimo leczenia albo trzeba odróżnić tendinopatię od problemu z nerwem, więzadłem lub inną strukturą.
Gdzie boli przy łokciu golfisty?
Ból zwykle lokalizuje się w okolicy nadkłykcia przyśrodkowego kości ramiennej, czyli po wewnętrznej stronie łokcia. Może promieniować kilka centymetrów w dół przedramienia. Typowe jest nasilenie dolegliwości przy:
- mocnym chwytaniu przedmiotów,
- zginaniu nadgarstka przeciw oporowi,
- nawracaniu przedramienia,
- podnoszeniu cięższych przedmiotów,
- pracy manualnej wymagającej powtarzalnych ruchów dłoni i przedramienia,
- sportach rakietowych, rzutowych, wspinaczce, treningu siłowym — i oczywiście golfie, choć nazwa choroby bywa myląca.
W przewlekłej tendinopatii problem nie polega zwykle na prostym „zapaleniu ścięgna”. Dominują zmiany przeciążeniowe i degeneracyjne w obrębie przyczepu ścięgnistego. To między innymi dlatego leczenie nie sprowadza się do samego odpoczynku czy leków przeciwzapalnych.
Co może udawać łokieć golfisty?
Najważniejsze jest odróżnienie bólu ścięgnistego od innych problemów po przyśrodkowej stronie łokcia.
Ucisk lub podrażnienie nerwu łokciowego
Jeżeli oprócz bólu pojawia się drętwienie małego palca i części palca serdecznego, uczucie „prądu” albo osłabienie ręki, trzeba brać pod uwagę nerw łokciowy. Objawy mogą nasilać się podczas długiego zgięcia łokcia, na przykład w nocy lub podczas rozmowy przez telefon.
Więcej na ten temat: drętwienie małego palca i nerw łokciowy.
Uszkodzenie więzadła pobocznego łokciowego
Ma znaczenie szczególnie u osób uprawiających sporty rzutowe. Ból może pojawiać się podczas ruchów z dużą siłą koślawiącą łokieć i nie musi zachowywać się jak typowa tendinopatia przyczepu zginaczy.
Uraz, zmiany stawowe lub inne przyczyny
Po świeżym urazie trzeba brać pod uwagę złamanie awulsyjne, uszkodzenie mięśniowo-ścięgniste, więzadła lub inne struktury stawu. Utrzymujący się obrzęk, ograniczenie ruchu i ból niezależny od obciążania także wymagają szerszej diagnostyki.
Jak rozpoznaje się łokieć golfisty?
Najczęściej wystarcza dobrze przeprowadzony wywiad i badanie. Lekarz ocenia dokładne miejsce bólu, siłę chwytu, ruchomość łokcia, prowokację dolegliwości podczas zginania nadgarstka i nawracania przedramienia oraz objawy ze strony nerwu łokciowego.
Nie każde podejrzenie wymaga od razu rezonansu magnetycznego. W typowym obrazie klinicznym badania dodatkowe mogą nie być potrzebne na początku.
Kiedy warto wykonać USG?
USG pozwala ocenić przyczep wspólny zginaczy, strukturę ścięgna, ewentualne naderwania, zwapnienia i unaczynienie. Jednocześnie można zobaczyć nerw łokciowy, jego położenie oraz zachowanie podczas zginania łokcia, a także część więzadeł i innych tkanek miękkich.
To ważne zwłaszcza wtedy, gdy objawy nie są typowe dla jednej struktury. Własne badania i przegląd diagnostyczny zespołu dr. Tomasza Pobożego podkreślają właśnie rolę USG w diagnostyce różnicowej bólu przyśrodkowej strony łokcia, a nie tylko w potwierdzaniu zmian w samym ścięgnie.
Szersze omówienie obrazowania: ból po przyśrodkowej stronie łokcia — co może wykazać USG?
Jak wygląda leczenie?
U większości pacjentów zaczyna się od leczenia nieoperacyjnego. Celem jest zmniejszenie przeciążenia, a następnie stopniowe odbudowanie tolerancji ścięgna na wysiłek.
1. Modyfikacja obciążenia
Nie chodzi zwykle o całkowite unieruchomienie ręki. Warto czasowo ograniczyć czynności wywołujące wyraźny ból — na przykład ciężkie chwytanie, powtarzalne skręcanie przedramienia czy intensywny trening siłowy — a potem stopniowo je przywracać.
2. Ćwiczenia i stopniowe wzmacnianie
Program ćwiczeń powinien obejmować kontrolowane obciążanie zginaczy i mięśni nawrotnych przedramienia. Najnowszy przegląd systematyczny dotyczący ćwiczeń ekscentrycznych wskazuje na możliwą poprawę bólu i funkcji, ale jednocześnie podkreśla małą liczbę badań i niską pewność dowodów. Dlatego ważniejsza od jednej „idealnej” serii ćwiczeń jest dobrze dobrana progresja obciążenia.
3. Leczenie objawowe
W wybranych sytuacjach można stosować krótkotrwale leki przeciwbólowe lub przeciwzapalne, jeżeli nie ma przeciwwskazań. Opaska na przedramię lub czasowe wsparcie nadgarstka może u części pacjentów zmniejszać dolegliwości podczas pracy, ale nie zastępuje odbudowy siły i tolerancji obciążenia.
Czy zastrzyk pomaga?
Iniekcje nie powinny być traktowane jako automatyczny pierwszy krok. W przypadku łokcia golfisty mamy znacznie mniej dobrych badań niż dla łokcia tenisisty.
Kortykosteroid może zmniejszyć ból w krótkim okresie, ale poprawa nie musi być trwała. Powtarzane podawanie steroidu w okolicę ścięgna wymaga ostrożności ze względu na możliwość osłabienia tkanki oraz zmian skórnych. Dane dotyczące PRP są niejednoznaczne i nie pozwalają obiecać przewidywalnego efektu każdemu pacjentowi.
Jeżeli rozważa się iniekcję, znaczenie ma prawidłowe rozpoznanie i precyzyjne określenie celu zabiegu. Więcej o samym prowadzeniu igły pod kontrolą obrazu: iniekcja pod kontrolą USG — kiedy warto?
Kiedy ortopeda rozważa operację?
Operacja jest potrzebna rzadko. Rozważa się ją przede wszystkim wtedy, gdy dolegliwości są długotrwałe, wyraźnie ograniczają funkcję i nie poprawiają się mimo prawidłowo prowadzonego leczenia nieoperacyjnego. Przed zabiegiem szczególnie ważne jest upewnienie się, że źródłem problemu rzeczywiście jest przyczep zginaczy, a nie na przykład nerw łokciowy.
Kiedy nie zwlekać z konsultacją?
- po urazie występuje znaczny obrzęk, deformacja lub wyraźna utrata siły,
- nie można swobodnie zgiąć lub wyprostować łokcia,
- pojawia się narastające drętwienie palców lub osłabienie ręki,
- łokieć jest gorący, wyraźnie obrzęknięty, zaczerwieniony i towarzyszy temu gorączka lub złe samopoczucie,
- ból jest silny, stały i nie ma związku z ruchem ani obciążeniem.
Najczęstsze pytania
Czy łokieć golfisty może boleć bez grania w golfa?
Tak. Nazwa jest umowna. Problem występuje u osób wykonujących powtarzalne ruchy chwytania, zginania nadgarstka i nawracania przedramienia — zarówno w pracy, jak i w wielu dyscyplinach sportowych.
Czy rezonans jest konieczny?
Najczęściej nie. Rezonans ma większe znaczenie przy nietypowym obrazie, podejrzeniu głębszych uszkodzeń, planowaniu operacji albo wtedy, gdy dotychczasowa diagnostyka nie wyjaśnia przyczyny bólu.
Jak długo trwa leczenie?
Tendinopatie zwykle nie ustępują w kilka dni. Poprawa jest często stopniowa i zależy od czasu trwania objawów, rodzaju pracy lub sportu, możliwości modyfikacji obciążenia oraz regularności ćwiczeń. Nie ma jednego terminu jednakowego dla wszystkich.
Inne materiały dotyczące łokcia znajdują się w sekcji Łokieć, a informacje o konsultacjach — na stronie Gdzie przyjmuję.
Piśmiennictwo
- Konarski W, Poboży T, Kotela A, Hordowicz M, Poboży K. Ultrasound in the Differential Diagnosis of Medial Epicondylalgia and Medial Elbow Pain—Imaging Findings and Narrative Literature Review. Healthcare (Basel). 2022;10(8):1529. DOI: 10.3390/healthcare10081529.
- See ZH, Loo CE, Jaafar Z. Eccentric exercise therapy for medial epicondylitis: A systematic review of clinical outcomes. Complement Ther Med. 2026;98:103364. DOI: 10.1016/j.ctim.2026.103364.
- DeLuca MK, Cage E, Stokey PJ, Ebraheim NA. Medial epicondylitis: Current diagnosis and treatment options. Journal of Orthopaedic Reports. 2023;2(3):100172. DOI: 10.1016/j.jorep.2023.100172.
- Arevalo A, Rao S, Willier DP, et al. Surgical Techniques and Clinical Outcomes for Medial Epicondylitis: A Systematic Review. Am J Sports Med. 2023. DOI: 10.1177/03635465221095565.
Opracowanie: Tomasz Poboży - ortopeda.