Kategoria: Łokieć

Brak pełnego wyprostu łokcia może wynikać z bólu i obrzęku po urazie, przykurczu torebki stawowej, blizn, zmian zwyrodnieniowych, wolnego fragmentu w stawie albo nieprawidłowego wygojenia złamania. Jeżeli ograniczenie pojawiło się nagle po urazie, nie należy rozciągać łokcia na siłę — najpierw trzeba wykluczyć złamanie, zwichnięcie lub mechaniczną blokadę.

Co oznacza sztywny łokieć?

Łokieć umożliwia zginanie i prostowanie ręki oraz obracanie przedramienia dłonią w górę i w dół. Nawet stosunkowo niewielka utrata ruchu może przeszkadzać w jedzeniu, higienie, ubieraniu się, pracy przy komputerze albo sięganiu do twarzy. Znaczenie ma więc nie tylko liczba stopni, ale także to, których codziennych czynności nie można wykonać.

U części zdrowych osób występuje niewielka, stała różnica wyprostu między stronami. Niepokojące jest przede wszystkim nowe ograniczenie, jego narastanie, ból, blokowanie lub utrata funkcji.

Dlaczego łokieć nie chce się wyprostować?

Obrzęk i ból po świeżym urazie

Po upadku lub uderzeniu ruch może ograniczać wysięk w stawie, krwiak, stłuczenie, złamanie albo zwichnięcie. Niemożność pełnego wyprostu po urazie zwiększa podejrzenie uszkodzenia wymagającego diagnostyki obrazowej. Sam fakt, że można poruszać ręką, nie wyklucza złamania.

Przykurcz po unieruchomieniu lub operacji

Łokieć jest szczególnie podatny na sztywnienie. Po złamaniu, zwichnięciu lub zabiegu torebka stawowa może grubieć i obkurczać się, a blizny ograniczać ślizg tkanek. Ryzyko rośnie przy długim unieruchomieniu, ale tempo uruchamiania zawsze musi uwzględniać stabilność naprawionych struktur.

Przeszkoda kostna lub wolny fragment

Wyrośla kostne w chorobie zwyrodnieniowej, nieprawidłowo wygojone złamanie, kostnienie w tkankach miękkich, wystający implant albo wolne ciało wewnątrz stawu mogą tworzyć mechaniczną blokadę. Charakterystyczne bywa twarde zatrzymanie ruchu, okresowe blokowanie lub ból w końcowym zakresie.

Ścięgna, nerwy i stan zapalny

Ból z tyłu łokcia może pochodzić z kaletki lub ścięgna tricepsa, a objawy po stronie przedniej — z mięśnia dwugłowego. Choroba zapalna albo zakażenie stawu również może powodować bolesne ograniczenie ruchu. Podrażnienie nerwu łokciowego częściej daje drętwienie małego i serdecznego palca, ale może współistnieć ze sztywnością po urazie.

Więcej: ból z tyłu łokcia — kaletka, triceps czy staw? →

Jak ortopeda prowadzi diagnostykę?

Badanie obejmuje porównanie obu stron, pomiar zgięcia i wyprostu, ocenę obrotu przedramienia oraz sprawdzenie, czy ograniczony jest ruch czynny, bierny czy oba. Lekarz ocenia także stabilność, siłę, czucie, ukrwienie ręki oraz bark i nadgarstek.

RTG

RTG jest zwykle pierwszym badaniem po urazie oraz przy podejrzeniu zmian kostnych. Może wykazać złamanie, zwichnięcie, zwyrodnienie, kostnienie pozaszkieletowe, wolne fragmenty lub nieprawidłowe położenie implantu.

TK, MRI i USG

Tomografia komputerowa dokładniej pokazuje przeszkody kostne i bywa potrzebna przy planowaniu operacji. Rezonans stosuje się wybiórczo, gdy ważna jest chrząstka, więzadła lub inna tkanka miękka. USG dobrze ocenia wybrane ścięgna, kaletki, płyn i nerwy, ale nie zastępuje RTG ani TK w analizie kostnej blokady wewnątrz stawu.

Jak leczy się ograniczenie wyprostu?

Leczenie zależy od przyczyny i czasu trwania objawów. Po świeżym urazie najpierw zabezpiecza się uszkodzenie. Gdy staw jest stabilny i nie ma przeciwwskazań, odpowiednio wcześnie wprowadzone, kontrolowane ćwiczenia pomagają ograniczyć rozwój przykurczu. Nie należy samodzielnie forsować ruchu przez silny ból ani wykonywać gwałtownych manipulacji.

W przewlekłej sztywności stosuje się fizjoterapię oraz indywidualnie dobrane ortezy zwiększające zakres stopniowo — statyczno-progresywne lub dynamiczne. Przegląd EFORT Open Reviews wskazuje, że poprawa podczas leczenia z użyciem ortez może postępować przez 6–12 miesięcy, dlatego sam brak szybkiego efektu nie zawsze oznacza konieczność operacji.

Zabieg rozważa się, gdy utrwalone ograniczenie wyraźnie upośledza funkcję, a prawidłowo prowadzone leczenie zachowawcze nie przynosi wystarczającej poprawy, albo gdy istnieje mechaniczna przeszkoda. Uwolnienie stawu może być artroskopowe lub otwarte; wybór zależy od lokalizacji przykurczu, zmian kostnych, wcześniejszych operacji i przebiegu nerwów. Sama różnica kilku stopni bez istotnych dolegliwości nie jest wskazaniem do operacji.

Kiedy potrzebna jest pilna ocena?

• widoczna deformacja po urazie lub nagła utrata ruchu;
• silny ból i szybko narastający obrzęk;
• zimna, blada lub siniejąca dłoń;
• narastające drętwienie albo osłabienie ręki;
• gorący, zaczerwieniony staw z gorączką;
• rana, z której sączy się płyn, albo podejrzenie otwartego złamania;
• prawdziwe zablokowanie stawu, którego nie można ostrożnie poruszyć.

Najważniejszy wniosek

Ograniczenie wyprostu łokcia jest objawem, a nie jednym rozpoznaniem. Po świeżym urazie wymaga wykluczenia uszkodzenia kostnego lub zwichnięcia; w przewlekłej sztywności trzeba odróżnić przykurcz tkanek miękkich od mechanicznej blokady. Dopiero wtedy można rozsądnie dobrać ćwiczenia, ortezę lub leczenie operacyjne.

Źródła

1. Siemensma MF, van der Windt AE, van Es EM, Colaris JW, Eygendaal D. Management of the stiff elbow: a literature review. EFORT Open Rev. 2023;8(5):351–360. DOI: 10.1530/EOR-23-0039. PubMed.
2. American Academy of Orthopaedic Surgeons. Osteoarthritis of the Elbow. OrthoInfo.
3. Fan M, Xu F, Fei C i wsp. Post-traumatic elbow stiffness: etiology, risk factors and current treatments. Front Surg. 2025;12:1643326. DOI: 10.3389/fsurg.2025.1643326.

English version

Opracowanie: Tomasz Poboży - ortopeda.

Nagły ból z przodu łokcia po szarpnięciu lub podnoszeniu ciężaru, wyczuwalne „trzaśnięcie”, szybko pojawiający się krwiak i wyraźny spadek siły przy odwracaniu dłoni ku górze mogą oznaczać zerwanie dalszego ścięgna bicepsa. Całkowite zerwanie u osoby aktywnej często kwalifikuje się do leczenia operacyjnego, ale nie każda zmiana wymaga zabiegu. Znaczenie mają stopień uszkodzenia, wiek, poziom aktywności, oczekiwania funkcjonalne i choroby współistniejące.

Co właściwie się zrywa?

Mięsień dwugłowy ramienia, czyli biceps, kończy się w okolicy łokcia mocnym ścięgnem przyczepiającym się do kości promieniowej. Dzięki temu uczestniczy nie tylko w zginaniu łokcia, ale szczególnie w odwracaniu przedramienia tak, aby dłoń była skierowana ku górze.

Do zerwania najczęściej dochodzi przy nagłym obciążeniu wyprostowanego lub prostującego się łokcia — na przykład podczas próby utrzymania spadającego ciężaru. Uraz może być całkowity albo częściowy.

Jakie objawy są typowe?

• nagły ból z przodu łokcia, często podczas dużego obciążenia,
• uczucie lub dźwięk „strzelenia”,
• obrzęk i krwiak w dole łokciowym lub na przedramieniu,
• zmiana zarysu bicepsa — mięsień może przesunąć się nieco ku górze,
• osłabienie zginania łokcia,
• szczególnie wyraźne osłabienie odwracania przedramienia dłonią ku górze, np. przy używaniu śrubokręta lub odkręcaniu mocno dokręconego przedmiotu.

Po kilku dniach ból może wyraźnie zmaleć, ale poprawa bólu nie oznacza, że ścięgno się odtworzyło. Przy całkowitym zerwaniu może pozostać utrata siły, zwłaszcza w ruchu odwracania przedramienia.

Czy każde zerwanie wygląda dramatycznie?

Nie. Częściowe uszkodzenie może dawać przede wszystkim ból z przodu łokcia podczas wysiłku, bez dużego krwiaka i bez wyraźnej deformacji mięśnia. Dlatego przewlekły ból w tej okolicy nie powinien być automatycznie nazywany „łokciem tenisisty” lub „łokciem golfisty”.

Dla porównania: łokieć tenisisty boli zwykle po stronie bocznej, a łokieć golfisty po stronie przyśrodkowej. Ból dokładnie z tyłu łokcia może mieć jeszcze inne przyczyny, opisane w artykule o bólu tylnej strony łokcia.

Jak rozpoznaje się zerwanie dalszego ścięgna bicepsa?

Podstawą jest wywiad i badanie kliniczne. Lekarz ocenia zarys mięśnia, krwiak, siłę zginania i odwracania przedramienia oraz wykonuje testy ukierunkowane na ciągłość ścięgna, w tym test haczykowy (Hook test).

USG

USG może szybko pokazać ciągłość ścięgna, miejsce uszkodzenia, retrakcję zerwanego końca i część uszkodzeń częściowych. Badanie dalszego ścięgna bicepsa jest jednak technicznie wymagające ze względu na jego głębokie położenie i skręcony przebieg, dlatego znaczenie ma doświadczenie badającego.

Rezonans magnetyczny

MRI przydaje się przede wszystkim wtedy, gdy obraz kliniczny lub USG nie są jednoznaczne, przy podejrzeniu częściowego uszkodzenia albo gdy trzeba dokładniej ocenić stopień retrakcji i inne struktury okolicy łokcia. Nie każdy pacjent z typowym całkowitym zerwaniem musi zaczynać diagnostykę od rezonansu.

Kiedy można leczyć bez operacji?

Leczenie zachowawcze może być rozsądne u części pacjentów z uszkodzeniem częściowym, u osób o niewielkich wymaganiach dotyczących siły kończyny albo wtedy, gdy ryzyko operacyjne przewyższa spodziewaną korzyść. Obejmuje początkowe ograniczenie obciążania, leczenie bólu, a następnie stopniowy powrót ruchu i wzmacnianie kończyny.

Trzeba jednak świadomie zaakceptować możliwość utrzymującego się osłabienia. W metaanalizach leczenie operacyjne całkowitych zerwań dawało przeciętnie większą siłę zginania i przede wszystkim odwracania przedramienia niż leczenie bez zabiegu. Dowody te pochodzą jednak głównie z badań obserwacyjnych, a grupa leczona zachowawczo była znacznie mniejsza, dlatego nie należy sprowadzać decyzji do jednego procentu z tabeli.

Kiedy ortopeda rozważa operację?

Naprawę ścięgna najczęściej rozważa się przy całkowitym zerwaniu u pacjenta aktywnego, któremu zależy na odzyskaniu możliwie dużej siły zginania i odwracania przedramienia. Dotyczy to szczególnie osób wykonujących pracę fizyczną, trenujących siłowo lub uprawiających sporty wymagające sprawnej kończyny górnej.

Nie warto odkładać konsultacji na wiele tygodni tylko dlatego, że ból się zmniejszył. Z czasem zerwane ścięgno może się cofać i bliznowacieć, a pierwotna naprawa może stać się trudniejsza. W przewlekłych przypadkach czasem konieczna jest bardziej złożona rekonstrukcja z użyciem przeszczepu.

Operacja również ma ryzyko powikłań, m.in. przejściowych zaburzeń czucia związanych z podrażnieniem nerwów skórnych, rzadziej uszkodzenia nerwu ruchowego, kostnienia heterotopowego lub ograniczenia ruchu. Dlatego decyzja powinna uwzględniać zarówno oczekiwany zysk siły, jak i ryzyko zabiegu.

Jak wygląda powrót do aktywności?

Po naprawie ścięgna początkowo chroni się miejsce przyczepu i stopniowo odzyskuje ruch. Wzmacnianie wprowadza się później, zgodnie z protokołem operatora i postępem gojenia. Powrót do dużych obciążeń jest liczony raczej w miesiącach niż w tygodniach.

W przeglądzie systematycznym obejmującym 42 badania i ponad 1000 pacjentów po operacyjnej naprawie około 91% wracało do sportu, a średni czas powrotu wynosił około 6 miesięcy. Są to jednak wartości zbiorcze z bardzo różnych grup i nie powinny służyć jako sztywny termin dla pojedynczego pacjenta.

Kiedy potrzebna jest pilna ocena?

Po świeżym urazie z podejrzeniem zerwania ścięgna warto umówić ocenę ortopedyczną bez zbędnej zwłoki, szczególnie jeśli wystąpił charakterystyczny trzask, duży krwiak lub wyraźna utrata siły. Pilniejszej pomocy wymagają objawy mogące świadczyć o poważniejszym urazie: narastające drętwienie lub niedowład ręki, zimna lub blada dłoń, zaburzenia tętna, bardzo duży szybko narastający obrzęk, otwarta rana albo uraz z podejrzeniem złamania.

Najważniejsze wnioski

Zerwanie dalszego ścięgna bicepsa jest innym problemem niż typowe przeciążeniowe bóle łokcia. Przy całkowitym zerwaniu u aktywnego pacjenta operacja często daje większą szansę na odzyskanie siły, zwłaszcza w odwracaniu przedramienia. Leczenie zachowawcze pozostaje jednak rozsądną opcją w wybranych przypadkach. Najważniejsze jest szybkie rozpoznanie rodzaju uszkodzenia i dopasowanie leczenia do rzeczywistych potrzeb funkcjonalnych pacjenta.

Piśmiennictwo

1. Looney AM, Day J, Bodendorfer BM, et al. Operative vs. nonoperative treatment of distal biceps ruptures: a systematic review and meta-analysis. J Shoulder Elbow Surg. 2022;31(4):e169–e189. DOI: 10.1016/j.jse.2021.12.001.
2. Deschrijver M, Hautekiet A, Steyaert A, De Muynck M, Luypaert E. Distal biceps tendon ruptures: more efficient diagnostics for a better outcome. Acta Orthop Belg. 2022;88(1):160–167. DOI: 10.52628/88.1.20.
3. Cuzzolin M, Secco D, Guerra E, et al. Operative Versus Nonoperative Management for Distal Biceps Brachii Tendon Lesions: A Systematic Review and Meta-analysis. Orthop J Sports Med. 2021;9(10):23259671211037311. DOI: 10.1177/23259671211037311.
4. Boufadel P, Daher M, Lopez R, et al. Return to Sport After Distal Biceps Tendon Repair: A Systematic Review. Am J Sports Med. 2025;53(7):1769–1778. DOI: 10.1177/03635465241295618.

English version: Distal Biceps Tendon Rupture at the Elbow — When Is Surgery Needed?

Opracowanie: Tomasz Poboży - ortopeda.

Łokieć golfisty to przeciążeniowa tendinopatia przyczepu ścięgien zginaczy i nawrotnego obłego po przyśrodkowej stronie łokcia. Najczęściej boli przy mocnym chwytaniu, zginaniu nadgarstka i ruchach skrętnych przedramienia. Nie każdy ból po wewnętrznej stronie łokcia jest jednak „łokciem golfisty” — podobne objawy mogą dawać między innymi ucisk nerwu łokciowego, uszkodzenie więzadła pobocznego czy zmiany pourazowe.

Rozpoznanie zwykle opiera się na wywiadzie i badaniu klinicznym. USG jest szczególnie przydatne, gdy objawy są nietypowe, utrzymują się mimo leczenia albo trzeba odróżnić tendinopatię od problemu z nerwem, więzadłem lub inną strukturą.

Gdzie boli przy łokciu golfisty?

Ból zwykle lokalizuje się w okolicy nadkłykcia przyśrodkowego kości ramiennej, czyli po wewnętrznej stronie łokcia. Może promieniować kilka centymetrów w dół przedramienia. Typowe jest nasilenie dolegliwości przy:

• mocnym chwytaniu przedmiotów,
• zginaniu nadgarstka przeciw oporowi,
• nawracaniu przedramienia,
• podnoszeniu cięższych przedmiotów,
• pracy manualnej wymagającej powtarzalnych ruchów dłoni i przedramienia,
• sportach rakietowych, rzutowych, wspinaczce, treningu siłowym — i oczywiście golfie, choć nazwa choroby bywa myląca.

W przewlekłej tendinopatii problem nie polega zwykle na prostym „zapaleniu ścięgna”. Dominują zmiany przeciążeniowe i degeneracyjne w obrębie przyczepu ścięgnistego. To między innymi dlatego leczenie nie sprowadza się do samego odpoczynku czy leków przeciwzapalnych.

Co może udawać łokieć golfisty?

Najważniejsze jest odróżnienie bólu ścięgnistego od innych problemów po przyśrodkowej stronie łokcia.

Ucisk lub podrażnienie nerwu łokciowego

Jeżeli oprócz bólu pojawia się drętwienie małego palca i części palca serdecznego, uczucie „prądu” albo osłabienie ręki, trzeba brać pod uwagę nerw łokciowy. Objawy mogą nasilać się podczas długiego zgięcia łokcia, na przykład w nocy lub podczas rozmowy przez telefon.

Więcej na ten temat: drętwienie małego palca i nerw łokciowy.

Uszkodzenie więzadła pobocznego łokciowego

Ma znaczenie szczególnie u osób uprawiających sporty rzutowe. Ból może pojawiać się podczas ruchów z dużą siłą koślawiącą łokieć i nie musi zachowywać się jak typowa tendinopatia przyczepu zginaczy.

Uraz, zmiany stawowe lub inne przyczyny

Po świeżym urazie trzeba brać pod uwagę złamanie awulsyjne, uszkodzenie mięśniowo-ścięgniste, więzadła lub inne struktury stawu. Utrzymujący się obrzęk, ograniczenie ruchu i ból niezależny od obciążania także wymagają szerszej diagnostyki.

Jak rozpoznaje się łokieć golfisty?

Najczęściej wystarcza dobrze przeprowadzony wywiad i badanie. Lekarz ocenia dokładne miejsce bólu, siłę chwytu, ruchomość łokcia, prowokację dolegliwości podczas zginania nadgarstka i nawracania przedramienia oraz objawy ze strony nerwu łokciowego.

Nie każde podejrzenie wymaga od razu rezonansu magnetycznego. W typowym obrazie klinicznym badania dodatkowe mogą nie być potrzebne na początku.

Kiedy warto wykonać USG?

USG pozwala ocenić przyczep wspólny zginaczy, strukturę ścięgna, ewentualne naderwania, zwapnienia i unaczynienie. Jednocześnie można zobaczyć nerw łokciowy, jego położenie oraz zachowanie podczas zginania łokcia, a także część więzadeł i innych tkanek miękkich.

To ważne zwłaszcza wtedy, gdy objawy nie są typowe dla jednej struktury. Własne badania i przegląd diagnostyczny zespołu dr. Tomasza Pobożego podkreślają właśnie rolę USG w diagnostyce różnicowej bólu przyśrodkowej strony łokcia, a nie tylko w potwierdzaniu zmian w samym ścięgnie.

Szersze omówienie obrazowania: ból po przyśrodkowej stronie łokcia — co może wykazać USG?

Jak wygląda leczenie?

U większości pacjentów zaczyna się od leczenia nieoperacyjnego. Celem jest zmniejszenie przeciążenia, a następnie stopniowe odbudowanie tolerancji ścięgna na wysiłek.

1. Modyfikacja obciążenia

Nie chodzi zwykle o całkowite unieruchomienie ręki. Warto czasowo ograniczyć czynności wywołujące wyraźny ból — na przykład ciężkie chwytanie, powtarzalne skręcanie przedramienia czy intensywny trening siłowy — a potem stopniowo je przywracać.

2. Ćwiczenia i stopniowe wzmacnianie

Program ćwiczeń powinien obejmować kontrolowane obciążanie zginaczy i mięśni nawrotnych przedramienia. Najnowszy przegląd systematyczny dotyczący ćwiczeń ekscentrycznych wskazuje na możliwą poprawę bólu i funkcji, ale jednocześnie podkreśla małą liczbę badań i niską pewność dowodów. Dlatego ważniejsza od jednej „idealnej” serii ćwiczeń jest dobrze dobrana progresja obciążenia.

3. Leczenie objawowe

W wybranych sytuacjach można stosować krótkotrwale leki przeciwbólowe lub przeciwzapalne, jeżeli nie ma przeciwwskazań. Opaska na przedramię lub czasowe wsparcie nadgarstka może u części pacjentów zmniejszać dolegliwości podczas pracy, ale nie zastępuje odbudowy siły i tolerancji obciążenia.

Czy zastrzyk pomaga?

Iniekcje nie powinny być traktowane jako automatyczny pierwszy krok. W przypadku łokcia golfisty mamy znacznie mniej dobrych badań niż dla łokcia tenisisty.

Kortykosteroid może zmniejszyć ból w krótkim okresie, ale poprawa nie musi być trwała. Powtarzane podawanie steroidu w okolicę ścięgna wymaga ostrożności ze względu na możliwość osłabienia tkanki oraz zmian skórnych. Dane dotyczące PRP są niejednoznaczne i nie pozwalają obiecać przewidywalnego efektu każdemu pacjentowi.

Jeżeli rozważa się iniekcję, znaczenie ma prawidłowe rozpoznanie i precyzyjne określenie celu zabiegu. Więcej o samym prowadzeniu igły pod kontrolą obrazu: iniekcja pod kontrolą USG — kiedy warto?

Kiedy ortopeda rozważa operację?

Operacja jest potrzebna rzadko. Rozważa się ją przede wszystkim wtedy, gdy dolegliwości są długotrwałe, wyraźnie ograniczają funkcję i nie poprawiają się mimo prawidłowo prowadzonego leczenia nieoperacyjnego. Przed zabiegiem szczególnie ważne jest upewnienie się, że źródłem problemu rzeczywiście jest przyczep zginaczy, a nie na przykład nerw łokciowy.

Kiedy nie zwlekać z konsultacją?

• po urazie występuje znaczny obrzęk, deformacja lub wyraźna utrata siły,
• nie można swobodnie zgiąć lub wyprostować łokcia,
• pojawia się narastające drętwienie palców lub osłabienie ręki,
• łokieć jest gorący, wyraźnie obrzęknięty, zaczerwieniony i towarzyszy temu gorączka lub złe samopoczucie,
• ból jest silny, stały i nie ma związku z ruchem ani obciążeniem.

Najczęstsze pytania

Czy łokieć golfisty może boleć bez grania w golfa?

Tak. Nazwa jest umowna. Problem występuje u osób wykonujących powtarzalne ruchy chwytania, zginania nadgarstka i nawracania przedramienia — zarówno w pracy, jak i w wielu dyscyplinach sportowych.

Czy rezonans jest konieczny?

Najczęściej nie. Rezonans ma większe znaczenie przy nietypowym obrazie, podejrzeniu głębszych uszkodzeń, planowaniu operacji albo wtedy, gdy dotychczasowa diagnostyka nie wyjaśnia przyczyny bólu.

Jak długo trwa leczenie?

Tendinopatie zwykle nie ustępują w kilka dni. Poprawa jest często stopniowa i zależy od czasu trwania objawów, rodzaju pracy lub sportu, możliwości modyfikacji obciążenia oraz regularności ćwiczeń. Nie ma jednego terminu jednakowego dla wszystkich.

Inne materiały dotyczące łokcia znajdują się w sekcji Łokieć, a informacje o konsultacjach — na stronie Gdzie przyjmuję.

Piśmiennictwo

1. Konarski W, Poboży T, Kotela A, Hordowicz M, Poboży K. Ultrasound in the Differential Diagnosis of Medial Epicondylalgia and Medial Elbow Pain—Imaging Findings and Narrative Literature Review. Healthcare (Basel). 2022;10(8):1529. DOI: 10.3390/healthcare10081529.
2. See ZH, Loo CE, Jaafar Z. Eccentric exercise therapy for medial epicondylitis: A systematic review of clinical outcomes. Complement Ther Med. 2026;98:103364. DOI: 10.1016/j.ctim.2026.103364.
3. DeLuca MK, Cage E, Stokey PJ, Ebraheim NA. Medial epicondylitis: Current diagnosis and treatment options. Journal of Orthopaedic Reports. 2023;2(3):100172. DOI: 10.1016/j.jorep.2023.100172.
4. Arevalo A, Rao S, Willier DP, et al. Surgical Techniques and Clinical Outcomes for Medial Epicondylitis: A Systematic Review. Am J Sports Med. 2023. DOI: 10.1177/03635465221095565.

Opracowanie: Tomasz Poboży - ortopeda.

Ból z tyłu łokcia nie ma jednej przyczyny. Jeśli dominuje miękki lub sprężysty obrzęk dokładnie nad wyrostkiem łokciowym, często chodzi o kaletkę łokciową. Ból przy prostowaniu łokcia przeciw oporowi lub po nagłym urazie może wskazywać na ścięgno tricepsa. Z kolei kłucie, blokowanie, ograniczenie wyprostu albo ból głęboko w stawie może mieć źródło wewnątrz stawu.

Najważniejsze jest więc nie samo miejsce bólu, ale jak powstał, co go prowokuje, czy jest obrzęk i czy ręka zachowała siłę. USG bywa bardzo pomocne, ale nie zawsze jest pierwszym badaniem — po urazie często zaczynamy od RTG.

Najczęstsze przyczyny bólu z tyłu łokcia

Kaletka łokciowa

Kaletka leży bardzo powierzchownie, pomiędzy skórą a wyrostkiem łokciowym. Może się powiększyć po długim opieraniu łokcia, powtarzalnych mikrourazach albo bez wyraźnego powodu. Typowy jest „guz” lub miękki obrzęk z tyłu łokcia. Sam ruch w stawie może być przy tym prawie pełny.

Kluczowe jest rozróżnienie kaletki aseptycznej od zakażonej. Narastające zaczerwienienie, wyraźne ucieplenie, silna bolesność, gorączka albo złe samopoczucie zwiększają podejrzenie infekcji i wymagają szybszej oceny lekarskiej.

Przeciążenie lub uszkodzenie ścięgna tricepsa

Ścięgno tricepsa przyczepia się do wyrostka łokciowego. Może boleć przewlekle przy powtarzalnym prostowaniu łokcia pod obciążeniem — na przykład przy treningu siłowym, pompkach czy wyciskaniu. Wtedy ból zwykle nasila się przy aktywnym prostowaniu ręki.

Znacznie ważniejsza jest sytuacja po nagłym urazie: gwałtowne obciążenie, upadek na rękę albo duży ciężar mogą doprowadzić do częściowego lub całkowitego zerwania ścięgna. Alarmująca jest wyraźna utrata siły wyprostu, czasem także wyczuwalna przerwa nad wyrostkiem łokciowym.

Problem wewnątrz stawu

Ból z tyłu łokcia może również pochodzić ze stawu. U części pacjentów przyczyną są zmiany zwyrodnieniowe, wolne ciała, konflikt kostny w końcowym wyproście albo uszkodzenia chrzęstno-kostne. W takiej sytuacji ważne są objawy mechaniczne: blokowanie, przeskakiwanie, utrata pełnego wyprostu lub uczucie „zatrzymywania się” stawu.

Po czym można wstępnie odróżnić te problemy?

• duży, powierzchowny obrzęk nad łokciem — częściej kaletka,
• ból przy prostowaniu przeciw oporowi — częściej triceps,
• nagły uraz i utrata siły wyprostu — trzeba wykluczyć zerwanie tricepsa,
• blokowanie lub ograniczenie zakresu ruchu — częściej problem wewnątrz stawu,
• zaczerwienienie, ucieplenie i gorączka — trzeba brać pod uwagę zakażenie.

To oczywiście tylko wskazówki. Podobne objawy mogą się nakładać, a po urazie możliwe jest współistnienie kilku uszkodzeń.

Kiedy potrzebne jest RTG?

Po świeżym urazie RTG jest zwykle badaniem początkowym, zwłaszcza gdy występuje wyraźny ból, obrzęk, ograniczenie ruchu albo podejrzenie złamania. Aktualne kryteria ACR dla ostrego bólu łokcia i przedramienia wskazują radiografię jako właściwe badanie pierwszego wyboru.

Przy przewlekłym bólu RTG również może być dobrym punktem wyjścia, ponieważ pokazuje zmiany kostne, zwyrodnienie, ostrogi, zwapnienia i część wolnych ciał. Dopiero później dobiera się badanie tkanek miękkich do konkretnego podejrzenia klinicznego.

Kiedy USG łokcia rzeczywiście pomaga?

USG jest szczególnie przydatne, gdy chcemy ocenić kaletkę, ścięgno tricepsa, płyn, powierzchowne tkanki miękkie lub nerwy. Pozwala oceniać struktury dynamicznie i porównać bolesne miejsce z drugą kończyną.

Przy podejrzeniu uszkodzenia ścięgna można w USG ocenić jego ciągłość i rozległość zmiany. Przy obrzęku kaletki badanie pokazuje jej zawartość i otoczenie, ale sam obraz USG nie rozstrzyga jeszcze, czy przyczyną jest infekcja — o tym decyduje cały obraz kliniczny, a w wybranych sytuacjach także badanie pobranego płynu.

A kiedy rezonans?

MRI nie jest potrzebne przy każdym bólu z tyłu łokcia. Ma większą wartość, gdy podejrzewamy rozległe uszkodzenie ścięgna, patologię wewnątrz stawu albo gdy objawy są uporczywe i dotychczasowe badania nie wyjaśniły ich przyczyny. Według ACR przy przewlekłym bólu i podejrzeniu nieprawidłowości tkanek miękkich wybór między USG a MRI zależy od konkretnej struktury, którą chcemy ocenić.

Jak leczy się zapalenie kaletki łokciowej?

W niezakażonej kaletce leczenie jest zwykle zachowawcze: ograniczenie ucisku i drażnienia okolicy, ochrona łokcia oraz czas na wyciszenie objawów. Dawniejszy przegląd systematyczny wskazywał, że większość przypadków można skutecznie prowadzić bez operacji, natomiast rutynowe iniekcje steroidu do kaletki nie są obojętne i mogą zwiększać ryzyko powikłań skórnych.

Nawracająca kaletka wymaga przede wszystkim odpowiedzi na pytanie, dlaczego wraca. Znaczenie mogą mieć powtarzalny ucisk, drażnienie skóry, dna moczanowa, choroby zapalne lub infekcja. Leczenie operacyjne rezerwuje się zwykle dla przypadków uporczywych lub powikłanych.

Co z uszkodzeniem tricepsa?

Postępowanie zależy od rozległości uszkodzenia i utraty funkcji. Niewielkie częściowe uszkodzenia bez istotnego deficytu siły mogą być leczone nieoperacyjnie. Całkowite zerwanie u aktywnego pacjenta częściej kwalifikuje się do naprawy chirurgicznej, ponieważ prawidłowa siła wyprostu łokcia ma duże znaczenie w pracy, sporcie i codziennym podpieraniu się.

Systematyczny przegląd dotyczący napraw dystalnego tricepsa z 2025 roku potwierdza, że po leczeniu operacyjnym większość pacjentów wraca do pracy i sportu, ale zabieg nie jest wolny od powikłań. Dlatego decyzja nie powinna wynikać wyłącznie z obrazu MRI lub USG — liczą się także wielkość uszkodzenia, siła, wiek, aktywność i oczekiwania pacjenta.

Kiedy nie czekać?

• łokieć jest wyraźnie czerwony, gorący i szybko narasta obrzęk,
• pojawia się gorączka lub ogólne złe samopoczucie,
• po urazie nie można aktywnie wyprostować łokcia lub wyraźnie spadła siła,
• występuje znaczna deformacja, duży krwiak albo bardzo silny ból,
• łokieć się blokuje i nie daje się swobodnie zginać lub prostować,
• pojawiają się zaburzenia czucia lub narastające osłabienie ręki.

Co ortopeda chce wyjaśnić w tym materiale?

Ból z tyłu łokcia nie powinien automatycznie oznaczać „zapalenia kaletki”. Lokalizacja jest ważna, ale równie ważny jest mechanizm powstania objawów. Obrzęk kieruje uwagę na kaletkę, ból przy aktywnym wyproście na triceps, a blokowanie i ograniczenie ruchu na wnętrze stawu. Badanie kliniczne pozwala zwykle zawęzić problem, a RTG, USG lub MRI dobiera się później do konkretnego pytania diagnostycznego.

Źródła

• American College of Radiology. ACR Appropriateness Criteria®: Acute Elbow and Forearm Pain.
• American College of Radiology. ACR Appropriateness Criteria®: Chronic Elbow Pain.
• Sayegh ET, Strauch RJ. Treatment of olecranon bursitis: a systematic review. Arch Orthop Trauma Surg. 2014;134:1517–1536. DOI: 10.1007/s00402-014-2088-3.
• Johns WL i wsp. Return to Work, Sport, and Sport-Related Activity After Distal Triceps Tendon Repair: A Systematic Review. Am J Sports Med. 2025;53(9):2240–2247.

---

Powiązane: Wiedza dla pacjentów · Łokieć · Łokieć tenisisty – objawy i leczenie · Gdzie przyjmuję.

Treść ma charakter edukacyjny i nie zastępuje badania lekarskiego ani indywidualnej diagnozy.

Opracowanie: Tomasz Poboży - ortopeda.

Łokieć tenisisty to przeciążeniowa tendinopatia przyczepu ścięgien prostowników nadgarstka po zewnętrznej stronie łokcia. Typowy jest ból przy mocnym chwytaniu, podnoszeniu przedmiotu, odkręcaniu słoika, używaniu narzędzi albo prostowaniu nadgarstka przeciw oporowi. Z tenisem nazwa ma więcej wspólnego niż większość pacjentów — problem często dotyczy osób wykonujących powtarzalną pracę ręką.

W większości przypadków nie potrzebujemy operacji. Najważniejsze jest prawidłowe rozpoznanie, rozsądna modyfikacja obciążeń i stopniowe odbudowanie tolerancji ścięgna na wysiłek. USG może być bardzo pomocne, ale nie musi być wykonywane rutynowo u każdej osoby z typowym obrazem klinicznym.

Gdzie boli przy łokciu tenisisty?

Ból znajduje się zwykle w okolicy nadkłykcia bocznego kości ramiennej — czyli po zewnętrznej stronie łokcia — i może promieniować kilka centymetrów w dół przedramienia. Najczęściej nasila się podczas:

• zaciskania dłoni i mocnego chwytu,
• podnoszenia przedmiotu z wyprostowanym łokciem,
• prostowania nadgarstka lub palców przeciw oporowi,
• odkręcania słoika, używania śrubokręta lub innych narzędzi,
• gry w sporty rakietowe, treningu siłowego albo powtarzalnej pracy ręką.

Może pojawić się również osłabienie chwytu. Objawy najczęściej narastają stopniowo, bez jednego wyraźnego urazu.

Czy to naprawdę „stan zapalny”?

Nie w prostym znaczeniu tego słowa. Nazwa „zapalenie nadkłykcia bocznego” jest nadal używana, ale w przewlekłych przypadkach dominuje obraz przeciążeniowo-degeneracyjny ścięgna: zaburzenie struktury włókien, mikrouszkodzenia i zmniejszona zdolność do przenoszenia obciążeń. Dlatego leczenie nie powinno sprowadzać się wyłącznie do „wygaszenia zapalenia”.

Jak rozpoznaje się łokieć tenisisty?

Rozpoznanie jest przede wszystkim kliniczne. Lekarz ocenia miejsce bólu, ruchomość łokcia i nadgarstka, siłę chwytu oraz reakcję na testy obciążające prostowniki nadgarstka. Ważne jest także odróżnienie innych przyczyn bólu po bocznej stronie łokcia.

Podobne dolegliwości mogą występować m.in. przy neuropatii nerwu promieniowego, zmianach w stawie ramienno-promieniowym, uszkodzeniu więzadeł, problemach szyjnego odcinka kręgosłupa albo po urazie. Dlatego sam fakt, że „boli z boku łokcia”, nie jest jeszcze rozpoznaniem.

Kiedy potrzebne jest USG łokcia?

Przy typowych, świeższych objawach badanie kliniczne może wystarczyć do rozpoczęcia leczenia. USG warto rozważyć szczególnie wtedy, gdy objawy są nietypowe, długo się utrzymują, występuje wyraźna utrata siły albo planujemy procedurę pod kontrolą obrazu.

W USG można ocenić przyczep wspólny prostowników, strukturę ścięgna, zwapnienia, częściowe uszkodzenia, unaczynienie oraz sąsiednie tkanki. Badanie dynamiczne pomaga również w różnicowaniu niektórych innych patologii. Wynik powinien jednak być interpretowany razem z badaniem pacjenta — zmiana widoczna w USG nie zawsze jest jedynym źródłem bólu.

Więcej o roli ultrasonografii: USG narządu ruchu — kiedy rzeczywiście pomaga →.

Czy rezonans magnetyczny jest konieczny?

Zwykle nie. MRI nie jest badaniem pierwszego wyboru przy typowym łokciu tenisisty. Może być potrzebne, gdy obraz kliniczny jest niejednoznaczny, podejrzewamy inną patologię, istotne uszkodzenie tkanek albo planujemy leczenie operacyjne w przewlekłym przypadku.

Jak leczyć łokieć tenisisty?

1. Modyfikacja obciążeń — ale nie całkowity bezruch

Na początku warto ograniczyć czynności, które wyraźnie prowokują ból, zwłaszcza wielokrotne mocne chwytanie i pracę nadgarstka pod dużym obciążeniem. Nie oznacza to jednak, że rękę trzeba całkowicie oszczędzać przez wiele tygodni. Zbyt długi bezruch również zmniejsza zdolność ścięgna do przenoszenia obciążeń.

2. Ćwiczenia i stopniowe wzmacnianie

Aktualne wytyczne rehabilitacyjne zalecają ćwiczenia oporowe prostowników nadgarstka — izometryczne, koncentryczne i/lub ekscentryczne — dobierane do etapu choroby i tolerancji bólu. Celem nie jest „rozciągnięcie bólu”, lecz stopniowe zwiększanie zdolności mięśnia i ścięgna do pracy.

Manualna terapia stawu i tkanek miękkich może być dodatkiem, szczególnie gdy pomaga chwilowo zmniejszyć ból i umożliwia wykonanie programu ćwiczeń. W badaniach nie ma natomiast jednej pasywnej procedury, która niezawodnie skracałaby przebieg choroby u wszystkich pacjentów.

3. Orteza lub opaska

Opaska typu counterforce albo orteza nadgarstka może u części osób krótkotrwale zmniejszać ból podczas pracy. Traktowałbym ją jako narzędzie pomocnicze, a nie leczenie przyczyny.

Steryd, PRP czy fala uderzeniowa?

To obszar, w którym łatwo spotkać bardzo kategoryczne obietnice. Dane naukowe są bardziej złożone.

Iniekcja kortykosteroidu

Kortykosteroid może przynieść szybsze zmniejszenie bólu w krótkim okresie. Nie oznacza to jednak trwałego wyleczenia ścięgna. AAOS zaleca oszczędne stosowanie takich iniekcji, ponieważ powtarzane podawanie sterydu może niekorzystnie wpływać na tkanki w okolicy przyczepu.

PRP

Wyniki badań PRP są niejednorodne. Metaanaliza 26 randomizowanych badań opublikowana w 2025 roku wykazała przewagę kortykosteroidu nad PRP w krótkotrwałym zmniejszeniu bólu, natomiast wyniki długoterminowe częściej przemawiały na korzyść PRP. Trzeba jednak pamiętać o dużych różnicach między preparatami PRP, techniką podania i badanymi grupami. Dlatego PRP może być rozważane u wybranych pacjentów z przewlekłymi objawami, ale nie powinno być przedstawiane jako metoda o gwarantowanej skuteczności.

Fala uderzeniowa i inne metody

Fala uderzeniowa bywa stosowana w przewlekłej tendinopatii. Przeglądy pokazują, że efekty różnych metod zależą od czasu obserwacji i protokołu leczenia. Duża sieciowa metaanaliza z 2026 roku obejmująca 27 randomizowanych badań nie wykazała długoterminowej przewagi żadnej z analizowanych metod nad placebo w zakresie samego bólu. To kolejny argument, aby nie opierać leczenia na pojedynczym „zabiegu”, lecz na całym planie postępowania.

Kiedy ortopeda rozważa operację?

Operacja jest potrzebna rzadko. AAOS wskazuje, że można ją rozważyć, gdy objawy utrzymują się mimo około 6–12 miesięcy prawidłowo prowadzonego leczenia nieoperacyjnego. Przed kwalifikacją warto ponownie upewnić się, że źródłem bólu rzeczywiście jest przyczep prostowników, a nie np. nerw, staw lub inna struktura.

Zabieg może polegać na usunięciu patologicznej części ścięgna i opracowaniu lub ponownym przytwierdzeniu zdrowej tkanki. Technika — otwarta lub artroskopowa — zależy od sytuacji klinicznej i doświadczenia operatora.

Kiedy zgłosić się szybciej?

• ból pojawił się po istotnym urazie i towarzyszy mu deformacja albo duży obrzęk,
• nie można swobodnie zginać lub prostować łokcia,
• pojawia się gorączka, silne zaczerwienienie lub znaczne ucieplenie stawu,
• występuje drętwienie, zaburzenie czucia albo postępujące osłabienie ręki,
• ból wyraźnie promieniuje z szyi lub obejmuje większą część kończyny,
• objawy mimo leczenia narastają zamiast stopniowo się zmniejszać.

Najczęstsze pytania

Czy łokieć tenisisty zawsze wymaga USG?

Nie. Typowy obraz często można rozpoznać klinicznie. USG jest szczególnie przydatne przy nietypowych lub przewlekłych objawach, w różnicowaniu innych patologii i przy planowaniu zabiegu pod kontrolą obrazu.

Czy zastrzyk ze sterydu jest najlepszym leczeniem?

Nie ma jednej najlepszej metody dla wszystkich. Steryd może szybko zmniejszyć ból, ale korzyść długoterminowa jest mniej pewna, a wielokrotne iniekcje nie są dobrym rozwiązaniem dla ścięgna.

Czy trzeba przestać ćwiczyć?

Zwykle potrzebna jest modyfikacja aktywności, a nie całkowite wyłączenie ręki. Dobrze dobrany, stopniowany program obciążania jest jednym z podstawowych elementów leczenia.

Źródła

• American Academy of Orthopaedic Surgeons (AAOS): Tennis Elbow (Lateral Epicondylitis).
• Lucado AM i wsp. Lateral Elbow Pain and Muscle Function Impairments. J Orthop Sports Phys Ther. 2022;52(12):CPG1-CPG111. DOI: 10.2519/jospt.2022.0302.
• Lowdon H i wsp. Comparison of Interventions for Lateral Elbow Tendinopathy: A Systematic Review and Network Meta-Analysis. J Hand Surg Am. 2024;49(7):639-648. DOI: 10.1016/j.jhsa.2024.03.007.
• Maroun R i wsp. Platelet rich plasma versus corticosteroids for lateral epicondylitis: a meta-analysis of randomized clinical trials. Clin Shoulder Elb. 2025;28(1):40-48. DOI: 10.5397/cise.2024.00801.
• Ouyang C i wsp. Time-dependent comparative efficacy of non-surgical treatments for pain relief in lateral epicondylitis: a systematic review and network meta-analysis. Front Physiol. 2026;17:1782562.

---

Powiązane: Wiedza dla pacjentów · Łokieć · USG narządu ruchu · Gdzie przyjmuję.

Treść ma charakter edukacyjny i nie zastępuje badania lekarskiego ani indywidualnego planu leczenia.

Opracowanie: Tomasz Poboży - ortopeda.