Przejdź do treściNagły ból z przodu łokcia po szarpnięciu lub podnoszeniu ciężaru, wyczuwalne „trzaśnięcie”, szybko pojawiający się krwiak i wyraźny spadek siły przy odwracaniu dłoni ku górze mogą oznaczać zerwanie dalszego ścięgna bicepsa. Całkowite zerwanie u osoby aktywnej często kwalifikuje się do leczenia operacyjnego, ale nie każda zmiana wymaga zabiegu. Znaczenie mają stopień uszkodzenia, wiek, poziom aktywności, oczekiwania funkcjonalne i choroby współistniejące.
Co właściwie się zrywa?
Mięsień dwugłowy ramienia, czyli biceps, kończy się w okolicy łokcia mocnym ścięgnem przyczepiającym się do kości promieniowej. Dzięki temu uczestniczy nie tylko w zginaniu łokcia, ale szczególnie w odwracaniu przedramienia tak, aby dłoń była skierowana ku górze.
Do zerwania najczęściej dochodzi przy nagłym obciążeniu wyprostowanego lub prostującego się łokcia — na przykład podczas próby utrzymania spadającego ciężaru. Uraz może być całkowity albo częściowy.
Jakie objawy są typowe?
- nagły ból z przodu łokcia, często podczas dużego obciążenia,
- uczucie lub dźwięk „strzelenia”,
- obrzęk i krwiak w dole łokciowym lub na przedramieniu,
- zmiana zarysu bicepsa — mięsień może przesunąć się nieco ku górze,
- osłabienie zginania łokcia,
- szczególnie wyraźne osłabienie odwracania przedramienia dłonią ku górze, np. przy używaniu śrubokręta lub odkręcaniu mocno dokręconego przedmiotu.
Po kilku dniach ból może wyraźnie zmaleć, ale poprawa bólu nie oznacza, że ścięgno się odtworzyło. Przy całkowitym zerwaniu może pozostać utrata siły, zwłaszcza w ruchu odwracania przedramienia.
Czy każde zerwanie wygląda dramatycznie?
Nie. Częściowe uszkodzenie może dawać przede wszystkim ból z przodu łokcia podczas wysiłku, bez dużego krwiaka i bez wyraźnej deformacji mięśnia. Dlatego przewlekły ból w tej okolicy nie powinien być automatycznie nazywany „łokciem tenisisty” lub „łokciem golfisty”.
Dla porównania: łokieć tenisisty boli zwykle po stronie bocznej, a łokieć golfisty po stronie przyśrodkowej. Ból dokładnie z tyłu łokcia może mieć jeszcze inne przyczyny, opisane w artykule o bólu tylnej strony łokcia.
Jak rozpoznaje się zerwanie dalszego ścięgna bicepsa?
Podstawą jest wywiad i badanie kliniczne. Lekarz ocenia zarys mięśnia, krwiak, siłę zginania i odwracania przedramienia oraz wykonuje testy ukierunkowane na ciągłość ścięgna, w tym test haczykowy (Hook test).
USG
USG może szybko pokazać ciągłość ścięgna, miejsce uszkodzenia, retrakcję zerwanego końca i część uszkodzeń częściowych. Badanie dalszego ścięgna bicepsa jest jednak technicznie wymagające ze względu na jego głębokie położenie i skręcony przebieg, dlatego znaczenie ma doświadczenie badającego.
Rezonans magnetyczny
MRI przydaje się przede wszystkim wtedy, gdy obraz kliniczny lub USG nie są jednoznaczne, przy podejrzeniu częściowego uszkodzenia albo gdy trzeba dokładniej ocenić stopień retrakcji i inne struktury okolicy łokcia. Nie każdy pacjent z typowym całkowitym zerwaniem musi zaczynać diagnostykę od rezonansu.
Kiedy można leczyć bez operacji?
Leczenie zachowawcze może być rozsądne u części pacjentów z uszkodzeniem częściowym, u osób o niewielkich wymaganiach dotyczących siły kończyny albo wtedy, gdy ryzyko operacyjne przewyższa spodziewaną korzyść. Obejmuje początkowe ograniczenie obciążania, leczenie bólu, a następnie stopniowy powrót ruchu i wzmacnianie kończyny.
Trzeba jednak świadomie zaakceptować możliwość utrzymującego się osłabienia. W metaanalizach leczenie operacyjne całkowitych zerwań dawało przeciętnie większą siłę zginania i przede wszystkim odwracania przedramienia niż leczenie bez zabiegu. Dowody te pochodzą jednak głównie z badań obserwacyjnych, a grupa leczona zachowawczo była znacznie mniejsza, dlatego nie należy sprowadzać decyzji do jednego procentu z tabeli.
Kiedy ortopeda rozważa operację?
Naprawę ścięgna najczęściej rozważa się przy całkowitym zerwaniu u pacjenta aktywnego, któremu zależy na odzyskaniu możliwie dużej siły zginania i odwracania przedramienia. Dotyczy to szczególnie osób wykonujących pracę fizyczną, trenujących siłowo lub uprawiających sporty wymagające sprawnej kończyny górnej.
Nie warto odkładać konsultacji na wiele tygodni tylko dlatego, że ból się zmniejszył. Z czasem zerwane ścięgno może się cofać i bliznowacieć, a pierwotna naprawa może stać się trudniejsza. W przewlekłych przypadkach czasem konieczna jest bardziej złożona rekonstrukcja z użyciem przeszczepu.
Operacja również ma ryzyko powikłań, m.in. przejściowych zaburzeń czucia związanych z podrażnieniem nerwów skórnych, rzadziej uszkodzenia nerwu ruchowego, kostnienia heterotopowego lub ograniczenia ruchu. Dlatego decyzja powinna uwzględniać zarówno oczekiwany zysk siły, jak i ryzyko zabiegu.
Jak wygląda powrót do aktywności?
Po naprawie ścięgna początkowo chroni się miejsce przyczepu i stopniowo odzyskuje ruch. Wzmacnianie wprowadza się później, zgodnie z protokołem operatora i postępem gojenia. Powrót do dużych obciążeń jest liczony raczej w miesiącach niż w tygodniach.
W przeglądzie systematycznym obejmującym 42 badania i ponad 1000 pacjentów po operacyjnej naprawie około 91% wracało do sportu, a średni czas powrotu wynosił około 6 miesięcy. Są to jednak wartości zbiorcze z bardzo różnych grup i nie powinny służyć jako sztywny termin dla pojedynczego pacjenta.
Kiedy potrzebna jest pilna ocena?
Po świeżym urazie z podejrzeniem zerwania ścięgna warto umówić ocenę ortopedyczną bez zbędnej zwłoki, szczególnie jeśli wystąpił charakterystyczny trzask, duży krwiak lub wyraźna utrata siły. Pilniejszej pomocy wymagają objawy mogące świadczyć o poważniejszym urazie: narastające drętwienie lub niedowład ręki, zimna lub blada dłoń, zaburzenia tętna, bardzo duży szybko narastający obrzęk, otwarta rana albo uraz z podejrzeniem złamania.
Najważniejsze wnioski
Zerwanie dalszego ścięgna bicepsa jest innym problemem niż typowe przeciążeniowe bóle łokcia. Przy całkowitym zerwaniu u aktywnego pacjenta operacja często daje większą szansę na odzyskanie siły, zwłaszcza w odwracaniu przedramienia. Leczenie zachowawcze pozostaje jednak rozsądną opcją w wybranych przypadkach. Najważniejsze jest szybkie rozpoznanie rodzaju uszkodzenia i dopasowanie leczenia do rzeczywistych potrzeb funkcjonalnych pacjenta.
Piśmiennictwo
- Looney AM, Day J, Bodendorfer BM, et al. Operative vs. nonoperative treatment of distal biceps ruptures: a systematic review and meta-analysis. J Shoulder Elbow Surg. 2022;31(4):e169–e189. DOI: 10.1016/j.jse.2021.12.001.
- Deschrijver M, Hautekiet A, Steyaert A, De Muynck M, Luypaert E. Distal biceps tendon ruptures: more efficient diagnostics for a better outcome. Acta Orthop Belg. 2022;88(1):160–167. DOI: 10.52628/88.1.20.
- Cuzzolin M, Secco D, Guerra E, et al. Operative Versus Nonoperative Management for Distal Biceps Brachii Tendon Lesions: A Systematic Review and Meta-analysis. Orthop J Sports Med. 2021;9(10):23259671211037311. DOI: 10.1177/23259671211037311.
- Boufadel P, Daher M, Lopez R, et al. Return to Sport After Distal Biceps Tendon Repair: A Systematic Review. Am J Sports Med. 2025;53(7):1769–1778. DOI: 10.1177/03635465241295618.
English version: Distal Biceps Tendon Rupture at the Elbow — When Is Surgery Needed?
Opracowanie: Tomasz Poboży - ortopeda.