Przejdź do treściBól po zewnętrznej stronie kolana, który pojawia się podczas biegu i narasta wraz z kolejnymi kilometrami, może odpowiadać zespołowi pasma biodrowo-piszczelowego. Nie każdy ból bocznej części kolana ma jednak tę przyczynę. Rozpoznanie opiera się przede wszystkim na wywiadzie i badaniu, a USG lub rezonans są potrzebne głównie wtedy, gdy objawy są nietypowe, utrzymują się mimo leczenia albo trzeba wykluczyć inną patologię.
Jak zwykle boli pasmo biodrowo-piszczelowe?
Typowy jest dość dobrze zlokalizowany ból po bocznej stronie kolana, w okolicy bocznego nadkłykcia kości udowej. Na początku może pojawiać się dopiero po określonym czasie biegu, a po przerwaniu wysiłku szybko słabnąć. Przy większym przeciążeniu zaczyna występować wcześniej, czasem także przy schodzeniu ze schodów lub dłuższym marszu.
Często nie ma dużego obrzęku stawu, uczucia „wody w kolanie” ani prawdziwego blokowania. Jeżeli dominują takie objawy, trzeba brać pod uwagę również inne źródło dolegliwości.
Czy pasmo naprawdę „trze” o kość?
Przez lata używano określenia „zespół tarcia pasma biodrowo-piszczelowego”. Współczesne opracowania podkreślają jednak, że mechanizm jest bardziej złożony, a proste wyjaśnienie polegające na przesuwaniu się i tarciu pasma o nadkłykieć boczny kości udowej jest kwestionowane.
Znaczenie mogą mieć przeciążenie tkanek po bocznej stronie kolana, sposób kontroli kończyny podczas biegu, siła i koordynacja mięśni biodra, a także nagła zmiana obciążeń treningowych. Dlatego samo „rozciąganie pasma” nie powinno być traktowane jako kompletne leczenie.
Co jeszcze może boleć po bocznej stronie kolana?
Podobne dolegliwości mogą pochodzić m.in. z łąkotki bocznej, stawu rzepkowo-udowego, więzadła pobocznego strzałkowego, ścięgna mięśnia dwugłowego uda, okolicy stawu piszczelowo-strzałkowego lub kości. Po urazie trzeba brać pod uwagę także uszkodzenia więzadłowe i wewnątrzstawowe.
Jeżeli ból znajduje się raczej z przodu kolana i nasila się przy schodach, przysiadach lub po dłuższym siedzeniu, przydatny może być osobny materiał o bólu rzepkowo-udowym.
Jak rozpoznaje się zespół pasma biodrowo-piszczelowego?
Najważniejszy jest charakter bólu, jego dokładna lokalizacja, związek z biegiem i badanie kończyny. Lekarz ocenia nie tylko samo kolano, ale także biodro, zakres ruchu, siłę mięśni, kontrolę kończyny w obciążeniu oraz ewentualne cechy innego urazu.
Nie ma jednego badania lub pojedynczego testu, który samodzielnie potwierdza rozpoznanie w każdym przypadku. Jeżeli obraz kliniczny jest typowy, dodatkowe obrazowanie nie zawsze jest potrzebne.
Kiedy warto zrobić USG?
USG może być pomocne przy utrzymujących się lub nawrotowych dolegliwościach oraz wtedy, gdy trzeba ocenić powierzchowne tkanki po bocznej stronie kolana. W opisywanych przypadkach można uwidocznić obrzęk tkanek lub płyn położony głęboko pod pasmem w okolicy bocznego nadkłykcia kości udowej. Samo pogrubienie pasma nie jest natomiast stałym i swoistym objawem.
Więcej o możliwościach i ograniczeniach badania znajduje się na stronie USG kolana — co pokazuje badanie i kiedy potrzebny jest rezonans?.
Kiedy potrzebny jest rezonans?
Rezonans magnetyczny nie jest rutynowo potrzebny przy typowym obrazie zespołu pasma biodrowo-piszczelowego. Ma większe znaczenie, gdy rozpoznanie jest niepewne, występują objawy wewnątrzstawowe, ból nie ustępuje mimo właściwego postępowania albo trzeba wykluczyć uszkodzenie łąkotki, chrząstki, kości lub inną patologię.
Jak wygląda leczenie?
Podstawą jest czasowe zmniejszenie obciążenia, które prowokuje ból, a następnie stopniowy powrót do biegania. Nie oznacza to zwykle wielotygodniowego całkowitego odpoczynku. Celem jest znalezienie takiego poziomu aktywności, który nie podtrzymuje objawów, i równoległa praca nad czynnikami sprzyjającymi przeciążeniu.
Ćwiczenia
W przeglądzie systematycznym z 2024 r. obejmującym 13 badań i 201 biegaczy najczęściej stosowanym elementem programów rehabilitacyjnych było wzmacnianie odwodzicieli biodra. Wyniki poszczególnych badań były jednak bardzo zróżnicowane, a autorzy nie mogli przeprowadzić wiarygodnej metaanalizy. Oznacza to, że ćwiczenia są ważną częścią leczenia, ale nie istnieje jeden udowodniony program właściwy dla każdego biegacza.
W praktyce program może obejmować wzmacnianie mięśni biodra i tułowia, poprawę kontroli kończyny w podporze na jednej nodze oraz stopniowe ćwiczenia funkcjonalne odpowiadające wymaganiom biegu.
Modyfikacja treningu i techniki biegu
Warto przeanalizować ostatnie zmiany kilometrażu, tempa, podbiegów i zbiegów oraz częstotliwości treningów. U części osób przydatna jest korekta wybranych elementów techniki biegu, ale nie ma podstaw, by każdemu narzucać identyczną zmianę kroku czy kadencji.
Leki, fala uderzeniowa i iniekcje
Leki przeciwzapalne mogą być stosowane krótkotrwale u wybranych pacjentów, jeśli nie ma przeciwwskazań, ale nie usuwają przyczyny przeciążenia. W piśmiennictwie opisano również zastosowanie terapii falą uderzeniową.
Iniekcja steroidowa nie jest rutynowym pierwszym etapem leczenia każdego biegacza. Może być rozważana w wybranych, uporczywych przypadkach po potwierdzeniu miejsca dolegliwości. Jeżeli wykonuje się zabieg, kontrola USG pozwala obserwować położenie igły i podanie preparatu w zaplanowane miejsce. Więcej o zasadach takich zabiegów: iniekcja pod kontrolą USG — kiedy warto?
Kiedy można wrócić do biegania?
Nie warto opierać decyzji wyłącznie na liczbie dni od początku bólu. Powrót powinien być stopniowy i zależeć od tego, czy codzienne chodzenie oraz podstawowe ćwiczenia są dobrze tolerowane, a krótki łatwy bieg nie powoduje narastania objawów w trakcie ani wyraźnego pogorszenia następnego dnia.
Najczęstszy błąd to szybki powrót od razu do wcześniejszego kilometrażu, tempa i zbiegów. Bezpieczniej zwiększać obciążenie etapami i obserwować reakcję kolana.
Kiedy ból wymaga szybszej diagnostyki?
Nie należy automatycznie przypisywać bólu pasmu biodrowo-piszczelowemu, jeśli występuje któryś z poniższych objawów:
- ból pojawił się po wyraźnym urazie i utrudnia obciążanie nogi,
- kolano szybko i wyraźnie puchnie,
- staw jest gorący, zaczerwieniony lub towarzyszy temu gorączka,
- kolano rzeczywiście się blokuje albo wyraźnie „ucieka”,
- występuje bardzo punktowa bolesność kości i ból przy obciążaniu, zwłaszcza po gwałtownym zwiększeniu treningu,
- ból staje się stały, nocny albo postępuje mimo zmniejszenia aktywności.
Najważniejsze wnioski — co może z nich wynieść ortopeda?
Zespół pasma biodrowo-piszczelowego jest częstą przyczyną bocznego bólu kolana u biegaczy, ale rozpoznanie powinno wynikać z całego obrazu klinicznego. Typowe przypadki zwykle leczy się bez operacji, przede wszystkim przez odpowiednie dawkowanie obciążenia, ćwiczenia i stopniowy powrót do biegu. USG i MRI są narzędziami pomocniczymi — szczególnie wtedy, gdy przebieg jest nietypowy lub leczenie nie przynosi oczekiwanej poprawy.
Piśmiennictwo
- Sanchez-Alvarado A, Bokil C, Cassel M, Engel T. Effects of conservative treatment strategies for iliotibial band syndrome on pain and function in runners: a systematic review. Front Sports Act Living. 2024;6:1386456. DOI: 10.3389/fspor.2024.1386456.
- Bonoan M, Morales M, Liu XW, Oyeniran O, Zheng K, Palatulan E. Iliotibial Band Syndrome Current Evidence. Curr Phys Med Rehabil Rep. 2024;12:193-199. DOI: 10.1007/s40141-024-00442-w.
- Jiménez Díaz F, Gitto S, Sconfienza LM, Draghi F. Ultrasound of iliotibial band syndrome. J Ultrasound. 2020;23(3):379-385. DOI: 10.1007/s40477-020-00478-3.
English version: Lateral Knee Pain in Runners — Could It Be Iliotibial Band Syndrome?
Opracowanie: Tomasz Poboży - ortopeda.