Zespolenie głowy kości promieniowej — protokół rehabilitacji

Przed rozpoczęciem ustal: typ złamania, zajęcie szyjki, stabilność zespolenia, dopuszczony zakres ruchu i dodatkowe naprawy. Sprawdź, czy operujący ortopeda określił ograniczenia wyprostu, pozycję przedramienia i potrzebę ortezy.

Po urazie ze zwichnięciem lub naprawą więzadeł zasady ochrony stabilności mogą być ważniejsze niż sam rodzaj zespolenia. Nie stosuj automatycznie pełnego wyprostu ani swobodnej rotacji. Orteza i ustawienie przedramienia wynikają z konkretnej naprawy. ^[4]

A. Śruby — fragment obwodu głowy: przy stabilnym zespoleniu i braku dodatkowych uszkodzeń wcześnie rozpoczynamy zgięcie, wyprost oraz nawracanie i odwracanie przedramienia. Nie narzucamy rutynowego ograniczenia kątowego. Śruby nie zwalniają z ochrony złamania przed obciążaniem. ^[1]

B. Płytka LCP — zwłaszcza zajęcie szyjki: również dążymy do wczesnego ruchu, jeśli zespolenie jest stabilne. Przed zwiększaniem oporu trzeba ocenić gojenie szyjki, a przy złamaniu głowy także części stawowej. Rozkawałkowanie, ubytek kostny i słaba jakość kości mogą opóźniać progresję. Sama obecność płytki nie uzasadnia długiego unieruchomienia. ^[2],[3]

W obu wariantach: bolesne przeskakiwanie lub twardy blok rotacji wymagają oceny operatora — nie próbuj ich przełamywać. Przyczyną może być konflikt mechaniczny, a nie tylko przykurcz. ^[1],[2]

Kontrole: pierwsza zwykle około 10.–14. dnia — rana, czucie i siła, ruchomość oraz instruktaż. Dalsze według operatora, z oceną RTG przed zwiększaniem obciążeń; orientacyjnie około 6.–8. i 12. tygodnia, częściej przy wątpliwej stabilności lub gojeniu. ^[1],[2]

• Większy zakres: rana goi się prawidłowo, ruch jest tolerowany, nie narasta ból i obrzęk, brak bolesnego bloku i objawów niestabilności.
• Wzmacnianie: gojenie potwierdzone klinicznie i w RTG, zgoda operatora oraz spełnione warunki ochrony dodatkowych napraw.
• Podpory i większy wysiłek: potwierdzony zrost, stabilny łokieć i przedramię, odpowiednia siła i kontrola.

Współpraca operatora i fizjoterapeuty obejmuje bieżące informacje o postępach, bólu, ruchomości i trudnościach w codziennych czynnościach.

Cel: ograniczyć ból i obrzęk, chronić ranę, rozpocząć bezpieczny ruch.

• Temblak lub szyna: krótkotrwale dla komfortu i ochrony tkanek, zwykle przez pierwsze dni. Zdejmowanie do ćwiczeń zgodnie z zaleceniami; przy stabilnym izolowanym złamaniu orteza nie jest obowiązkowa. ^[1],[2]
• Odpoczynek: podpieraj kończynę, unoś dłoń, poruszaj palcami i nadgarstkiem. Unikaj ucisku na ranę.
• Zgięcie i wyprost: łagodny ruch czynny wspomagany, następnie czynny, w dopuszczonym zakresie. Ramię podparte; bez dociskania do końca ruchu.
• Rotacja: przy łokciu blisko tułowia, zwykle zgiętym około 90°, spokojnie obracaj dłoń ku górze i ku dołowi. Po dodatkowej naprawie stosuj pozycję zaleconą przez operatora.
• Dawka: krótkie sesje kilka razy dziennie. Fizjoterapeuta dobiera liczbę powtórzeń tak, aby nie nasilać bólu i obrzęku.

Bez obciążania: bez dźwigania, pchania, ciągnięcia i podpierania ciężaru ciała. Lekkie czynności samoobsługi tylko w dozwolonym zakresie. ^[1],[2]

Cel: systematycznie odzyskiwać zgięcie, wyprost, nawracanie i odwracanie przedramienia.

• Kontynuuj ćwiczenia z fizjoterapeutą i w domu. Kontroluj wyprost, ale nie zaniedbuj rotacji przedramienia.
• Zwiększaj zakres stopniowo, bez gwałtownych ruchów, silnego biernego rozciągania i przełamywania oporu.
• Nie obracaj przedramienia z ciężarkiem, młotkiem ani mocną gumą. Unikaj odkręcania mocno zakręconych słoików i innych czynności wymagających dużej siły skrętnej.
• Nadal bez podpór, pompek, dźwigania zakupów i wstawania z fotela na operowanej kończynie. Dotyczy to także obciążania jej na kulach lub balkoniku.

Kontrola postępu: narastający deficyt ruchu, bolesny blok lub brak poprawy wymagają ponownej oceny. Nie zwiększaj siły ćwiczeń tylko dlatego, że minął kolejny tydzień. ^[1],[2],[3]

Cel: utrzymać ruchomość i rozpocząć stopniowe wzmacnianie, gdy pozwala gojenie.

W schematach AO chroni się łokieć przed obciążaniem zwykle przez 6–8 tygodni. Koniec tego okresu nie jest automatyczną zgodą na opór — potrzebna jest ocena kliniczna i RTG. Przy złamaniu szyjki zespolonym płytką szczególnie ważny jest jej zrost. ^[1],[2],[3]

• Po zgodzie operatora: mały opór, krótkie serie i stopniowy trening zginaczy, prostowników oraz mięśni obracających przedramię.
• Zwiększaj jedną trudność naraz: opór, liczbę powtórzeń albo czas. Cofnij progresję, jeśli narasta ból lub obrzęk po sesji.
• Duży opór skrętny i podpory wprowadzaj później, po potwierdzeniu zrostu i odpowiedniej kontroli kończyny.

Nie ustalamy jednej masy w kilogramach dla wszystkich pacjentów ani osobnego, sztywnego kalendarza wyłącznie na podstawie nazwy implantu.

Cel: odzyskać siłę, wytrzymałość i sprawność potrzebną w codziennym życiu.

• Po potwierdzeniu zrostu i stabilności stopniowo zwiększaj obciążenia funkcjonalne. Wprowadzaj zadania odpowiadające pracy lub rekreacji.
• Ciężka praca, sporty kontaktowe, rzuty i aktywność z ryzykiem upadku wymagają indywidualnej zgody, odpowiedniej siły oraz kontroli.
• Samochód: bezpieczna kontrola kierownicy i manewrów, brak ograniczającego unieruchomienia i leków pogarszających sprawność; decyzja indywidualna.

O gotowości decyduje funkcja, a nie wyłącznie liczba tygodni. Poprawa może trwać miesiące; pełna ruchomość nie zawsze wraca. Utrzymujący się deficyt należy ocenić, nie forsować. ^[4]