Artroskopia łokcia — protokół rehabilitacji

Dla kogo?

Po artroskopowym usunięciu ciał wolnych, resekcji osteofitów i uwolnieniu przykurczu, gdy łokieć jest stabilny. Usunięcie przeszkody mechanicznej nie oznacza odtworzenia uszkodzonej chrząstki ani gwarancji pełnej ruchomości.

Protokół nie obejmuje naprawy lub rekonstrukcji więzadeł, naprawy bicepsa albo tricepsa, zespolenia złamania, mikrozłamań ani innych procedur naprawczych chrząstki. Po uwolnieniu lub transpozycji nerwu łokciowego trzeba potwierdzić dopuszczalny ruch, ochronę rany i tolerancję zgięcia.

Ruch i temblak

Wczesna mobilizacja oraz unikanie długiego unieruchomienia stanowią podstawę postępowania ^[1],[2]. Proponowany wariant: temblak wyłącznie dla komfortu, zwykle przez 24–72 godziny; regularne zdejmowanie do zaleconych ćwiczeń. Jeżeli operujący ortopeda zalecił szynę, jej ustawienie i pory zdejmowania mają pierwszeństwo.

Nie wprowadza się rutynowego ograniczenia zgięcia do 90°. Dąży się do zakresu osiągalnego po zabiegu, bez agresywnego dociskania końca ruchu. Podczas działania blokady nerwowej nie wolno samodzielnie forsować odrętwiałej kończyny.

Obciążanie to osobna decyzja

Wczesny ruch nie jest zgodą na dźwiganie. Początkowo dozwolone są lekkie czynności samoobsługi w tolerowanym zakresie. Bez przenoszenia ciężkich zakupów, odpychania się od fotela operowaną ręką, pompek, zwisu i siłowego skręcania. Po rozległej resekcji kostnej zakres obciążeń określa operator.

Etap I — doba 0–1

Cel: opanowanie bólu i obrzęku oraz bezpieczne rozpoczęcie ruchu. Zwykle w pierwszej dobie rozpoczyna się łagodne zginanie, prostowanie i rotację przedramienia, o ile operator nie zaleci inaczej. Pierwszy instruktaż powinien odbyć się przed wypisem. W czasie blokady nerwowej ruch tylko pod nadzorem zespołu, bez samodzielnego rozciągania.

Progresja: pacjent rozumie ćwiczenia, ból pozwala je wykonywać, opatrunek nie uciska, a stan ukrwienia i czucia nie budzi zastrzeżeń. Silny ból mimo leczenia lub narastający krwiak wymagają ponownej oceny.

Etap II — dni 2–14

Cel: utrzymanie uzyskanego ruchu i gojenie ran. Wizyta u fizjoterapeuty najlepiej w ciągu 24–72 godzin; początkowo proponuje się 2–3 wizyty tygodniowo, częściej przy szybkim nawrocie sztywności lub trudności z ćwiczeniami. W domu 4–6 sesji dziennie po 5–10 minut; na początek 5–10 spokojnych powtórzeń każdego ruchu.

Fizjoterapeuta uczy ruchu czynnego i wspomaganego, dobiera delikatną mobilizację i kontroluje reakcję stawu. Nie wykonuje gwałtownych manipulacji ani bolesnej redresji. Kontrola rany i szwów zwykle około 10.–14. dnia, zgodnie z wypisem.

Progresja: rana goi się prawidłowo, obrzęk maleje, ćwiczenia nie powodują utrzymującego się zaostrzenia, a zakres nie pogarsza się między wizytami. Utrata ruchu, narastające ocieplenie lub nowe objawy nerwowe wymagają kontroli.

Etap III — tygodnie 2–6

Cel: dalsza poprawa ruchu i odzyskanie kontroli mięśniowej. Kontynuuj codzienne ćwiczenia; fizjoterapeuta może dodać łagodne utrzymanie końcowej pozycji i pracę z blizną po pełnym zamknięciu rany. Delikatna izometria po wygojeniu ran i uspokojeniu objawów, często około 2.–3. tygodnia. Lekki trening oporowy zwykle około 4.–6. tygodnia — tylko przy stabilnym zakresie i dobrej tolerancji.

Progresja: brak reaktywnego obrzęku, tolerancja lekkich czynności, brak istotnego pogorszenia następnego dnia. Jeśli staw reaguje bólem lub sztywnością, zmniejsz obciążenie i wróć do ostatniego dobrze tolerowanego poziomu.

Jeżeli łokieć z dnia na dzień prostuje się coraz gorzej, skontaktuj się wcześnie z fizjoterapeutą lub operatorem. Nie czekaj do planowej kontroli i nie próbuj odzyskiwać wyprostu coraz większą siłą.

Etap IV — tygodnie 6–12

Cel: siła, wytrzymałość i sprawność w zadaniach. Stopniowo wzmacniaj zginacze i prostowniki łokcia, mięśnie przedramienia, chwyt oraz obręcz barkową. Trening oporowy 2–3 razy tygodniowo z dniem odpoczynku pomiędzy sesjami. Rozpocznij od 1–2 serii po 8–12 łatwych powtórzeń. Zwiększaj jeden parametr naraz, bez pogorszenia ruchu następnego dnia.

Podpory zaczynaj dopiero po zgodzie prowadzącego — od małego obciążenia przy ścianie, nie od pompek na podłodze. Ciężka praca i sport nie są automatycznie dozwolone po upływie 6 tygodni.

Etap V — od około 12. tygodnia

Cel: powrót do wymagających czynności i utrwalenie efektu. Wprowadzaj zadania zawodowe i sportowe etapowo. Rzuty, sporty rakietowe, kontaktowe oraz duże obciążenia wymagają oceny operatora i fizjoterapeuty. Przy rozległym uwolnieniu przykurczu powrót może być późniejszy.

Kryteria: wygojone tkanki, stabilny i wystarczający do zadania zakres, brak bólu i obrzęku po próbie obciążenia, odpowiednia siła i kontrola oraz brak objawów nerwowych. Pełny wyprost nie jest bezwzględnym warunkiem, jeżeli ograniczenie jest trwałe i akceptowane przez operatora. Sam numer tygodnia nie zastępuje badania.

Praca nad ruchomością może trwać wiele miesięcy ^[2]. Nawrót blokowania, postępująca utrata ruchu lub narastający ból wymagają ponownej diagnostyki, a nie silniejszego rozciągania.