CZĘŚĆ IV · REHABILITACJA

Po operacji łąkotki — kiedy wrócić do pracy i sportu?

Kule, ćwiczenia, praca, prowadzenie samochodu i sport — zależnie od wykonanego zabiegu.

Posłuchaj odcinka

Dr n. med. Tomasz Poboży omawia rehabilitację i powrót do sprawności po operacjach łąkotki.

Trzy zabiegi — trzy różne programy

Po częściowym usunięciu łąkotki, po jej szyciu i po naprawie korzenia nie stosujemy tego samego programu. Jeżeli jednocześnie operowano więzadło, chrząstkę albo wykonano osteotomię, trzeba uwzględnić również ograniczenia tego zabiegu.

Po częściowym usunięciu łąkotki

Po niepowikłanym, izolowanym zabiegu zwykle można od razu obciążać kończynę i poruszać kolanem w tolerowanym zakresie. Kule pomagają, gdy ból, obrzęk lub osłabienie uda powodują utykanie. Odstawiamy je, kiedy chód jest prawidłowy i nie nasila obrzęku. Orteza zazwyczaj nie jest potrzebna.

Na początku wybieramy krótkie przejścia zamiast długich spacerów. Odzyskujemy wyprost, łagodnie zginamy kolano i wzmacniamy mięsień czworogłowy. Później stopniowo dodajemy rower stacjonarny, płytkie przysiady, ćwiczenia równowagi i siły. Jeżeli kolano bardziej puchnie wieczorem albo następnego dnia, dawka aktywności była zbyt duża.

Po szyciu łąkotki

Tkanka musi się wygoić, dlatego ustąpienie bólu nie pozwala samodzielnie zwiększać obciążania. Po stabilnej naprawie pęknięcia podłużnego operujący ortopeda może dopuścić wczesne pełne obciążanie podczas chodzenia. Nie oznacza to zgody na głęboki przysiad, skręt na ustalonej stopie czy skoki.

Po naprawie pęknięć promienistych, poziomych lub złożonych ograniczenia mogą być większe. Trzeba znać dopuszczalny zakres zgięcia, sposób obciążania i zasady stosowania ortezy, jeśli ją zalecono. Sam zapis „szycie łąkotki” nie wystarczy do wyboru programu.

Po naprawie korzenia

Korzeń jest miejscem umocowania łąkotki do kości. W ostrożnym schemacie rehabilitacji przez pierwsze sześć tygodni nie obciążamy operowanej kończyny. Zginanie jest bierne lub wspomagane, do dziewięćdziesięciu stopni. Wyprost odzyskujemy łagodnie. Szczegółowe ograniczenia ustala operator na podstawie wykonanej naprawy.

Ćwiczymy stopę, delikatnie napinamy udo i dbamy o bezpieczne przemieszczanie się z dwiema kulami. W okresie ochrony nie robimy przysiadów, nie klękamy i nie wykonujemy skrętów. Nie ciągniemy pięty silnym skurczem mięśni z tyłu uda. Po kontroli i uzyskaniu zgody obciążanie zwiększamy stopniowo, zwykle przez kolejne dwa do czterech tygodni. Koniec szóstego tygodnia nie oznacza natychmiastowego odstawienia kul.

Ćwiczenia i rola fizjoterapeuty

Najpierw chronimy to, co naprawiono, i odzyskujemy dozwolony ruch. Potem budujemy siłę uda, biodra i łydki oraz kontrolę kończyny. Płytki przysiad czy wejście na stopień mogą być pomocne, ale dopiero wtedy, gdy takie obciążenie jest dopuszczone.

Częstość wizyt zależy od problemów i postępów. Po prostym usunięciu fragmentu część pacjentów dobrze radzi sobie po instruktażu, ćwicząc samodzielnie w domu. Po naprawie ważne są kontrola ograniczeń i ocena kolejnych etapów. Liczy się program i jakość ćwiczeń.

Praca i prowadzenie samochodu

Praca siedząca z możliwością zmiany pozycji różni się od wielogodzinnego stania, noszenia ciężarów czy klękania. Samochód można prowadzić, gdy potrafimy sprawnie użyć pedałów i bezpiecznie wykonać awaryjne hamowanie oraz nie ograniczają nas zalecenia, orteza, ból ani leki pogarszające reakcję.

Bieganie i pełna aktywność

Po usunięciu niewielkiego fragmentu, bez bólu i obrzęku, z dobrym ruchem, siłą i kontrolą kończyny, czasem pozwalam na pełną aktywność już około dziesiątego dnia. U innych pacjentów zajmuje to kilka tygodni, czasem około dwóch miesięcy, a przy utrzymujących się dolegliwościach dłużej. To indywidualna decyzja, zależna także od rodzaju aktywności. Bieganie zaczynamy od krótkiego truchtu przeplatanego marszem, sprawdzając reakcję kolana następnego dnia.

Po szyciu pełny powrót do sportu zwykle rozważamy po sześciu do dziewięciu miesiącach. Nie ma jednego terminu rozpoczęcia biegania dla wszystkich napraw. Po naprawie korzenia w protokole rozważamy je najwcześniej około szóstego miesiąca, po spełnieniu kryteriów sprawności. Sport ze skrętami może wymagać więcej czasu.

Piłka czy narty wymagają więcej niż bezbolesne chodzenie. Ocenia się siłę, równowagę, kontrolę ruchu i tolerancję treningu właściwego dla dyscypliny. Symetria siły pomaga, ale nie wystarcza. Najpierw przygotowanie, potem stopniowy trening, a dopiero później pełna aktywność.

Kiedy potrzebna jest ponowna ocena?

Narastający obrzęk, powrót utykania lub utrata ruchu wymagają zmniejszenia aktywności i ponownej oceny. Nowe blokowanie kolana, gorączka, wyciek z rany albo ból i obrzęk łydki wymagają pilnego kontaktu z lekarzem. Nagła duszność lub ból w klatce piersiowej to powód do wezwania pomocy.