Przejdź do treściRTG wykonane w obciążeniu pokazuje staw w warunkach bardziej zbliżonych do chodzenia i stania niż zdjęcie na leżąco. Pod wpływem ciężaru ciała może ujawnić się zwężenie szpary stawowej, utrata osi, zapadanie sklepienia stopy albo niestabilność, których na zdjęciu bez obciążenia nie widać równie wyraźnie. Nie oznacza to jednak, że każdy pacjent powinien być fotografowany na stojąco.
To samo kolano może wyglądać inaczej na stojąco i na leżąco
Chrząstka stawowa nie jest bezpośrednio widoczna w zwykłym RTG. Jej stan ocenia się pośrednio, między innymi na podstawie szerokości szpary między kośćmi. Kiedy pacjent stoi, obciążenie dociska powierzchnie stawowe. Jeżeli chrząstka jest zużyta nierównomiernie, zwężenie może stać się lepiej widoczne właśnie w tej pozycji.
Znaczenie ma nie tylko to, czy szpara jest węższa, ale również gdzie się zwęża i jak zachowuje się oś kończyny. Dlatego zdjęcie w obciążeniu bywa ważne przy ocenie choroby zwyrodnieniowej kolana i planowaniu leczenia. Sam obraz nadal trzeba zestawić z bólem, zakresem ruchu, stabilnością i codzienną sprawnością.
Ból kolana — jak dobiera się diagnostykę? →
W stopie obciążenie potrafi zmienić całą geometrię
Stopa jest konstrukcją dynamiczną. Podczas stania zmieniają się wysokość łuków, ustawienie kości śródstopia i pięty oraz wzajemne relacje w stawach. W haluksach, płaskostopiu, deformacjach tyłostopia czy podejrzeniu niestabilności śródstopia zdjęcie bez obciążenia może nie pokazać rzeczywistego nasilenia problemu.
To jeden z powodów, dla których dobrze wykonane zdjęcia stóp na stojąco są często podstawą pomiarów przed planowanym leczeniem. Rezonans lub USG odpowiadają na inne pytania: lepiej pokazują określone tkanki miękkie, ale nie zastępują oceny ustawienia kości pod obciążeniem.
Haluksy — kiedy operacja, a kiedy leczenie bez zabiegu? →
Obciążenie może ujawnić niestabilność
Niektóre więzadła i stawy wyglądają prawidłowo, dopóki nie zadziała na nie siła. Przykładem są wybrane urazy stępu, w których rozstęp między kośćmi może stać się widoczny dopiero podczas bezpiecznie przeprowadzonego badania w obciążeniu. Podobna zasada dotyczy zdjęć stresowych, choć są one wykonywane według odrębnych wskazań i techniki.
Kiedy zdjęcie na stojąco nie jest dobrym pomysłem?
Po świeżym urazie z podejrzeniem niestabilnego złamania, silnym bólem albo niemożnością bezpiecznego obciążenia kończyny nie należy wymuszać pozycji stojącej tylko po to, aby uzyskać „lepsze” zdjęcie. Najpierw liczy się bezpieczeństwo. W zależności od sytuacji właściwe mogą być standardowe projekcje, zdjęcia porównawcze, tomografia komputerowa lub rezonans.
Technika ma znaczenie
Zdjęcia można sensownie porównywać tylko wtedy, gdy wykonano je w podobnym ustawieniu kończyny i tej samej projekcji. Rotacja kolana, różny stopień zgięcia czy nierównomierne przeniesienie ciężaru mogą zmienić pomiary. Dlatego opis „RTG w obciążeniu” nie wystarcza — ważne jest, czy badanie wykonano zgodnie z pytaniem klinicznym.
Jak ortopeda dobiera właściwą projekcję RTG?
Nie istnieje jedno uniwersalne zdjęcie RTG dla całej ortopedii. Innego zestawu projekcji wymaga ocena zmian zwyrodnieniowych kolana, innego haluks, a jeszcze innego świeży uraz. Dobre skierowanie nie powinno ograniczać się do nazwy okolicy. Powinno wskazywać, czego szukamy i czy potrzebna jest ocena pod obciążeniem.
Praktyczny wniosek
RTG na stojąco nie jest automatycznie dokładniejsze od zdjęcia na leżąco. Pokazuje po prostu inny aspekt problemu: zachowanie kości i stawu pod wpływem ciężaru ciała. Największą wartość ma wtedy, gdy wynik może zmienić rozpoznanie, pomiary lub plan leczenia.
Piśmiennictwo
- Expert Panel on Musculoskeletal Imaging. ACR Appropriateness Criteria® Chronic Knee Pain. Journal of the American College of Radiology. 2018;15(11S):S302–S312. DOI: 10.1016/j.jacr.2018.09.016.
- Expert Panel on Musculoskeletal Imaging. ACR Appropriateness Criteria® Acute Trauma to the Foot. Journal of the American College of Radiology. 2020;17(5S):S46–S55. DOI: 10.1016/j.jacr.2020.01.022.
Opracowanie: Tomasz Poboży - ortopeda.