Rana po operacji ortopedycznej — jak zmieniać opatrunek?

Najważniejsza zasada: opatrunek po operacji ortopedycznej powinien pozostać czysty i suchy, a sposób oraz termin jego zmiany muszą być zgodne z instrukcją otrzymaną po konkretnym zabiegu. Nie każdą ranę trzeba codziennie odsłaniać. Niewielkie podbarwienie opatrunku może być prawidłowe, ale narastający wyciek, rozejście brzegów rany, zaczerwienienie, gorączka lub coraz silniejszy ból wymagają kontaktu z zespołem leczącym.

Dlaczego ortopeda dobiera zalecenia do rodzaju operacji?

Rana po artroskopii, zespoleniu złamania i endoprotezoplastyce może być zamknięta innym materiałem oraz zabezpieczona innym typem opatrunku. Znaczenie mają także dreny, opatrunek podciśnieniowy, choroby towarzyszące i leki wpływające na krzepnięcie. Dlatego pisemne zalecenia wypisowe mają pierwszeństwo przed ogólnymi poradami.

Kiedy zmienić opatrunek?

Jeżeli opatrunek jest suchy, szczelny i dobrze przylega, często można pozostawić go na czas wskazany przez operatora lub producenta. Trzeba go zmienić wcześniej, gdy przemoknie, zabrudzi się, odklei albo wyciek dotrze do jego brzegu. Opatrunków specjalistycznych i podciśnieniowych nie należy samodzielnie zdejmować bez wyraźnego zalecenia.

Jak bezpiecznie wykonać zmianę?

• Umyj i dokładnie osusz ręce przed kontaktem z opatrunkiem oraz po jego zmianie.
• Przygotuj czyste miejsce i materiały zalecone przy wypisie.
• Nie dotykaj palcami powierzchni nowego opatrunku, która będzie przylegała do rany.
• Zdejmuj stary opatrunek spokojnie, nie ciągnąc za szwy, paski do zamykania skóry ani klej tkankowy.
• Nie wcieraj w ranę kremów, maści, pudrów ani antybiotyków bez konkretnego zalecenia.
• Jeżeli rana wygląda inaczej niż poprzednio, warto zanotować zmianę i skontaktować się z zespołem leczącym.

Czy ranę można myć i moczyć?

Wytyczne NICE wskazują, że po 48 godzinach od operacji prysznic jest zwykle bezpieczny. Nie jest to jednak uniwersalna zgoda na zamoczenie każdego opatrunku: wyjątkiem mogą być określone sposoby zamknięcia rany, dren, opatrunek podciśnieniowy albo indywidualne zalecenie operatora. Po prysznicu okolicę należy delikatnie osuszyć, bez tarcia.

Kąpiel w wannie, basen, sauna i długie moczenie rany wymagają większej ostrożności. Zwykle odkłada się je do czasu pełnego zamknięcia skóry i zgody po kontroli. Woda może rozmiękczać brzegi rany i zwiększać ryzyko jej zanieczyszczenia.

Co może być prawidłowe w pierwszych dniach?

• niewielkie podbarwienie opatrunku krwią lub przejrzystą, lekko różową wydzieliną, które nie narasta,
• umiarkowana tkliwość bez ciągłego pogarszania się,
• niewielki obrzęk i zasinienie w okolicy operowanej,
• uczucie ciągnięcia skóry przy ruchu.

Ważniejszy od pojedynczego wyglądu jest kierunek zmian. Rana powinna stopniowo być spokojniejsza, a ilość wydzieliny i ból powinny się zmniejszać.

Kiedy rana wymaga szybkiej kontroli?

• zaczerwienienie, ucieplenie lub obrzęk rozszerzające się wokół cięcia,
• narastający zamiast malejącego ból, zwłaszcza po wcześniejszej poprawie,
• mętny, gęsty albo nieprzyjemnie pachnący wyciek,
• opatrunek szybko i ponownie przesiąkający krwią lub płynem,
• rozejście brzegów rany albo widoczny głębszy ubytek,
• gorączka, dreszcze lub wyraźne pogorszenie samopoczucia,
• nowe drętwienie, osłabienie kończyny, bladość lub sinienie palców.

Po zabiegu z implantem nawet niewielkiego, ale utrzymującego się wycieku nie należy przeczekiwać do odległej kontroli. Wczesna ocena pozwala odróżnić powierzchowne podrażnienie od problemu wymagającego leczenia.

Zakażenie endoprotezy — jakie objawy powinny niepokoić? →

Kiedy usuwa się szwy lub klamry?

Termin zależy od okolicy, napięcia skóry, sposobu zamknięcia i tempa gojenia. Nie należy usuwać szwów, klamer, kleju ani pasków samodzielnie. Kontrola rany powinna odbyć się w terminie wskazanym w wypisie, nawet jeśli z zewnątrz wygląda ona prawidłowo.

Co zwiększa ryzyko problemów z gojeniem?

Większej czujności wymagają m.in. cukrzyca, palenie tytoniu, zaburzenia krążenia, leczenie przeciwkrzepliwe, obniżona odporność, otyłość oraz wcześniejsze problemy z gojeniem. Nie oznacza to automatycznie powikłania, ale może uzasadniać wcześniejszą kontrolę.

Jeżeli jednocześnie narasta obrzęk całej kończyny, warto przeczytać także: obrzęk nogi po operacji — co jest normalne, a kiedy działać pilnie? →

Piśmiennictwo

• National Institute for Health and Care Excellence. Surgical site infections: prevention and treatment. NICE guideline NG125. Opublikowane 11 kwietnia 2019 r., aktualizacja 19 sierpnia 2020 r. Zalecenia.
• Centers for Disease Control and Prevention. Surgical Site Infection Basics. Aktualizacja 11 kwietnia 2024 r. Informacje CDC.

English version →

Opracowanie: Tomasz Poboży - ortopeda.