Przejdź do treściOmówienie publikacji: Konarski W., Poboży T. i wsp. Osteonecrosis Related to Steroid and Alcohol Use—An Update on Pathogenesis, Healthcare, 2023. DOI: 10.3390/healthcare11131846.
Czym jest osteonekroza?
Osteonekroza, nazywana też martwicą jałową kości, to postępujący proces prowadzący do obumarcia fragmentu tkanki kostnej. Najczęściej dotyczy głowy kości udowej, ale może pojawiać się również w innych lokalizacjach. Choroba często dotyka osoby młode lub w średnim wieku i może prowadzić do zapadnięcia powierzchni stawowej, bólu oraz konieczności leczenia operacyjnego.
Dlaczego sterydy i alkohol są tak ważne?
W nieurazowej osteonekrozie glikokortykosteroidy oraz nadmierne spożycie alkoholu należą do najważniejszych czynników ryzyka. W przeglądzie podkreślono, że oba czynniki łącznie odpowiadają za bardzo dużą część przypadków nieurazowej martwicy kości.
Ryzyko nie jest jednak identyczne u każdego pacjenta. Zależy od dawki, czasu ekspozycji, predyspozycji osobniczych oraz współistniejących zaburzeń metabolicznych i naczyniowych.
Jak dochodzi do uszkodzenia kości?
Mechanizm nie sprowadza się do jednego zjawiska. Zarówno steroidy, jak i alkohol wpływają na kilka procesów jednocześnie:
- zwiększają tworzenie komórek tłuszczowych w szpiku,
- zaburzają prawidłowe różnicowanie komórek kościotwórczych,
- mogą pogarszać mikrokrążenie i przepływ krwi przez kość,
- sprzyjają przewlekłemu stanowi zapalnemu i stresowi oksydacyjnemu,
- zaburzają równowagę między tworzeniem a resorpcją kości.
W efekcie kość staje się bardziej podatna na niedokrwienie i uszkodzenie. Gdy proces obejmuje obszar pod powierzchnią stawową, może dojść do jej osłabienia i zapadnięcia.
Czy ryzyko zależy od dawki?
Tak. Praca podkreśla zależność ryzyka zarówno od dawki, jak i czasu ekspozycji. W przypadku steroidów szczególnie istotna jest duża dawka skumulowana. W przypadku alkoholu znaczenie ma przewlekłe, nadmierne spożycie. Nie istnieje jednak jedna prosta granica, poniżej której ryzyko jest zawsze zerowe.
Dlaczego ortopeda dąży do wczesnego rozpoznania?
We wczesnym stadium zdjęcie RTG może być prawidłowe mimo rozwijającej się choroby. Najbardziej czułym badaniem w podejrzeniu osteonekrozy jest rezonans magnetyczny. Wykrycie choroby przed zapadnięciem powierzchni stawowej daje większe możliwości leczenia oszczędzającego staw.
Co może zrobić pacjent?
Najważniejsze jest ograniczenie modyfikowalnych czynników ryzyka. Sterydów nie należy odstawiać samodzielnie, ale ich stosowanie powinno być zawsze uzasadnione i prowadzone w możliwie najmniejszej skutecznej dawce. W przypadku alkoholu ograniczenie nadmiernego spożycia ma znaczenie zarówno profilaktyczne, jak i terapeutyczne.
Nowy, utrzymujący się ból biodra u osoby z istotną ekspozycją na steroidy lub alkohol powinien być oceniony przez lekarza, szczególnie jeśli ból dotyczy pachwiny i nasila się przy obciążaniu.
Podsumowanie
Steroidy i alkohol prowadzą do osteonekrozy poprzez kilka nakładających się mechanizmów metabolicznych, zapalnych i naczyniowych. Ryzyko rośnie wraz z ekspozycją, a wczesne rozpoznanie ma kluczowe znaczenie dla możliwości zachowania własnego stawu.
Pełny tekst publikacji: DOI 10.3390/healthcare11131846.
Powiązane materiały
Pełny przewodnik dla pacjentów: Osteonekroza głowy kości udowej. Publikacje i działalność naukowa autora: Nauka i publikacje.
Opracowanie: Tomasz Poboży - ortopeda.