Zakażenie endoprotezy — jakie objawy powinny niepokoić?

Po endoprotezoplastyce narastający ból, nasilający się obrzęk, zaczerwienienie i ucieplenie okolicy stawu, wyciek z rany albo gorączka wymagają kontaktu z lekarzem, zwłaszcza jeśli objawy zamiast stopniowo słabnąć stają się wyraźniejsze. Nie każdy ból lub cieplejszy staw oznacza zakażenie — we wczesnym okresie po operacji część takich objawów jest elementem gojenia. Zakażenia okołoprotezowego nie można jednak pewnie potwierdzić ani wykluczyć na podstawie jednego objawu lub jednego badania krwi.

Co to jest zakażenie okołoprotezowe?

Zakażenie okołoprotezowe dotyczy tkanek otaczających wszczepioną endoprotezę. Bakterie mogą przylegać do powierzchni implantu i tworzyć biofilm, czyli strukturę utrudniającą ich usunięcie przez układ odpornościowy i same antybiotyki. Z tego powodu zakażenie endoprotezy jest innym problemem niż powierzchowne zaczerwienienie skóry wokół gojącej się rany.

Infekcja może ujawnić się wcześnie po operacji, ale także wiele miesięcy lub lat później. Późne zakażenie bywa związane z przedostaniem się bakterii do krwi z innego ogniska w organizmie. Dlatego nagły, niewyjaśniony ból wcześniej dobrze funkcjonującej endoprotezy również wymaga diagnostyki.

Które objawy są najbardziej niepokojące?

W pierwszych dniach po dużej operacji ortopedycznej ból, obrzęk i umiarkowane ocieplenie operowanej okolicy są częste. Ważniejszy od samej obecności objawu jest jego kierunek zmian: prawidłowo dolegliwości powinny z czasem stopniowo słabnąć.

• ból, który narasta zamiast się zmniejszać albo powraca po okresie wyraźnej poprawy,
• postępujące zaczerwienienie, obrzęk lub ucieplenie okolicy operowanego stawu,
• wyciek z rany, szczególnie utrzymujący się lub pojawiający ponownie po wcześniejszym zagojeniu,
• rozejście się rany lub widoczna wydzielina,
• gorączka, dreszcze, poty, osłabienie lub pogorszenie ogólnego samopoczucia,
• nowa sztywność i pogorszenie funkcji wcześniej dobrze działającego stawu,
• nagły, niewyjaśniony ból endoprotezy wiele miesięcy lub lat po operacji.

Sam obrzęk nogi ma również inne możliwe przyczyny, w tym zakrzepicę. Jeżeli dominującym objawem jest obrzmienie kończyny, warto przeczytać także: „Obrzęk nogi po operacji — co jest normalne, a kiedy trzeba działać pilnie?”.

Kiedy potrzebna jest pilna ocena?

Z lekarzem operującym lub oddziałem należy skontaktować się szybko, jeśli rana zaczyna sączyć się, jej wygląd wyraźnie się pogarsza, ból narasta albo pojawia się gorączka. Szczególnie niepokojące jest połączenie kilku objawów: nasilającego się bólu, obrzęku, wycieku i pogorszenia stanu ogólnego.

Pilnej pomocy medycznej wymaga ciężkie pogorszenie stanu ogólnego, wysoka gorączka z dreszczami, splątanie, omdlenie, duszność, bardzo szybkie pogarszanie się objawów lub inne cechy mogące wskazywać na uogólnione zakażenie. W takiej sytuacji nie należy czekać na planową wizytę.

Jak rozpoznaje się zakażenie endoprotezy?

Rozpoznanie opiera się na połączeniu wywiadu, badania klinicznego, badań krwi, obrazowania i — gdy istnieje podejrzenie infekcji — często badania płynu pobranego ze stawu. Europejskie kryteria EBJIS celowo dzielą przypadki na zakażenie mało prawdopodobne, prawdopodobne i potwierdzone, ponieważ żaden pojedynczy test nie jest doskonały.

Badania krwi

Najczęściej ocenia się między innymi CRP i OB. Podwyższone wartości mogą zwiększać podejrzenie infekcji, ale nie wskazują jednoznacznie jej źródła. Równie ważne: prawidłowy wynik CRP lub OB nie wyklucza zakażenia okołoprotezowego. Metaanaliza obejmująca dziesiątki badań potwierdziła, że markery zapalne w surowicy nie mają wystarczającej dokładności, aby samodzielnie potwierdzić lub wykluczyć infekcję.

RTG i inne badania obrazowe

RTG pomaga ocenić położenie implantów, stan kości, cechy obluzowania lub złamania okołoprotezowego, ale prawidłowe zdjęcie nie wyklucza wczesnego zakażenia. Inne badania dobiera się do konkretnego problemu. Rezonans z technikami ograniczającymi artefakty metaliczne może dostarczać dodatkowych informacji, ale nie jest podstawowym testem zastępującym ocenę kliniczną i badania mikrobiologiczne.

Punkcja stawu

Jeżeli podejrzenie zakażenia jest istotne, ortopeda może zdecydować o pobraniu płynu ze stawu. Ocenia się w nim między innymi liczbę i odsetek określonych komórek zapalnych, a materiał kieruje się do posiewu; w wybranych sytuacjach wykorzystuje się także dodatkowe testy. Wynik interpretuje się łącznie z pozostałymi danymi, a nie w oderwaniu od obrazu klinicznego.

USG może być pomocne do uwidocznienia płynu i precyzyjnego prowadzenia igły podczas punkcji, szczególnie w stawie biodrowym lub gdy zbiornik płynu jest niewielki. Sam obraz ultrasonograficzny nie może jednak wykluczyć zakażenia endoprotezy.

Czy można „na próbę” zacząć antybiotyk?

Nie należy samodzielnie rozpoczynać pozostałych w domu antybiotyków. Jeśli stan pacjenta jest stabilny, lekarz zwykle stara się najpierw uzyskać materiał do badań mikrobiologicznych, ponieważ wcześniejsze podanie antybiotyku może utrudnić identyfikację drobnoustroju. Wyjątkiem są sytuacje ciężkiego zakażenia ogólnego, w których leczenie ratujące zdrowie i życie nie może być opóźniane — wtedy decyzje podejmuje zespół medyczny.

Jak wygląda leczenie?

Leczenie zależy od czasu trwania infekcji, stanu implantu, rodzaju drobnoustroju, jakości tkanek i ogólnego stanu pacjenta. W wybranych świeżych zakażeniach możliwe jest chirurgiczne oczyszczenie stawu z pozostawieniem stabilnych elementów endoprotezy i odpowiednio dobrana antybiotykoterapia. W innych sytuacjach konieczna może być wymiana części lub całej endoprotezy, jednoczasowa albo etapowa.

Najważniejsze jest to, że potwierdzone zakażenie okołoprotezowe nie powinno być sprowadzane do „zwykłego zapalenia leczonego tabletką”. Biofilm na implancie sprawia, że u wielu pacjentów potrzebne jest leczenie skojarzone chirurgiczne i przeciwbakteryjne. Konkretnej strategii nie da się ustalić bez pełnej diagnostyki.

Co jeszcze może powodować ból endoprotezy?

Zakażenie jest tylko jedną z przyczyn. Ból może wynikać również z problemów tkanek miękkich, przeciążenia, złamania okołoprotezowego, niestabilności, obluzowania implantu albo dolegliwości pochodzących z kręgosłupa czy sąsiedniego stawu. Z tego powodu sam ból nie jest rozpoznaniem, ale nowy lub narastający ból endoprotezy wymaga ustalenia przyczyny.

Jeżeli jesteś przed operacją, zobacz także: kwalifikacja do endoprotezy biodra oraz kwalifikacja do endoprotezy kolana. Po zabiegu przydatne mogą być również materiały o trwałości endoprotezy biodra i obrzęku nogi po operacji.

Podsumowanie

Po operacji najważniejsza jest obserwacja trendu. Ból, obrzęk i ocieplenie powinny stopniowo się zmniejszać. Narastanie objawów, wyciek z rany, gorączka albo nagły ból wcześniej dobrze działającej endoprotezy powinny skłonić do kontroli. Rozpoznania zakażenia nie stawia się na podstawie samego CRP, RTG czy USG — potrzebna jest całościowa ocena, a przy istotnym podejrzeniu często również pobranie płynu ze stawu.

Piśmiennictwo

1. McNally M, Sousa R, Wouthuyzen-Bakker M, et al. The EBJIS definition of periprosthetic joint infection: a practical guide for clinicians. Bone Joint J. 2021;103-B(1):18–25. DOI: 10.1302/0301-620X.103B1.BJJ-2020-1381.R1. PMID 33380199.
2. Sigmund IK, Dietz MJ, Sabater-Martos M, Palmer AJR, Cortés-Penfield N; Serum Marker Workgroup for the Unified PJI Definition Taskforce. Serum inflammatory markers for the screening and diagnosis of periprosthetic joint infection: a systematic review and meta-analysis. J Bone Jt Infect. 2025;10(5):363–376. DOI: 10.5194/jbji-10-363-2025. PMID 41230391.
3. American Association of Hip and Knee Surgeons. Infection and Your Joint Replacement. Materiał edukacyjny dla pacjentów, HipKneeInfo.

Opracowanie medyczne: dr n. med. Tomasz Poboży - ortopeda, specjalista II stopnia ortopedii i traumatologii narządu ruchu. Zakres praktyki obejmuje m.in. endoprotezoplastykę stawu biodrowego i kolanowego. Materiał edukacyjny nie zastępuje badania lekarskiego ani indywidualnych zaleceń.