Ból z tyłu kolana — kiedy problemem jest ścięgno półbłoniaste?

Ból po tylno-przyśrodkowej stronie kolana może pochodzić z dalszego odcinka ścięgna mięśnia półbłoniastego, ale podobne dolegliwości dają także torbiel Bakera, uszkodzenie łąkotki, zwyrodnienie stawu i problemy naczyniowe. Rozpoznanie opiera się na dokładnym miejscu bólu, badaniu funkcji kolana oraz — gdy jest potrzebne — USG lub rezonansie.

Gdzie znajduje się ścięgno półbłoniaste?

Mięsień półbłoniasty należy do grupy mięśni kulszowo-goleniowych. Jego ścięgno biegnie po tylno-przyśrodkowej stronie kolana i przyczepia się do górnej części kości piszczelowej. Uczestniczy w zginaniu kolana i kontroli kończyny podczas chodzenia, biegu, hamowania oraz pracy na pochyłym podłożu.

W tej okolicy znajdują się również kaletki, tylna część łąkotki przyśrodkowej, więzadła i naczynia. Dlatego określenie „ból z tyłu kolana” nie jest jeszcze rozpoznaniem.

Jak zwykle objawia się tendinopatia?

• ból z tyłu i po przyśrodkowej stronie kolana, możliwy do wskazania jednym palcem;
• tkliwość wzdłuż dalszego ścięgna lub przy jego przyczepie do piszczeli;
• nasilenie przy bieganiu, podchodzeniu, przyspieszaniu albo głębokim zgięciu kolana;
• ból przy napinaniu mięśni kulszowo-goleniowych lub rozciąganiu ich pod obciążeniem;
• czasem sztywność po bezruchu, która zmniejsza się po rozruszaniu, lecz wraca po większym wysiłku.

Objawy przewlekłej tendinopatii zwykle narastają stopniowo. Nagły trzask, krwiak i wyraźna utrata siły bardziej przemawiają za ostrym naderwaniem lub zerwaniem i wymagają osobnej oceny.

Co jeszcze może boleć z tyłu kolana?

Torbiel Bakera

Torbiel Bakera jest zbiornikiem płynu połączonym ze stawem. Może dawać uczucie rozpierania lub wyczuwalnego uwypuklenia w dole podkolanowym. Często jest następstwem problemu wewnątrz kolana, a nie odrębną chorobą. Więcej: Torbiel Bakera — kiedy wystarczy obserwacja?

Łąkotka i chrząstka

Uszkodzenie tylnego rogu łąkotki przyśrodkowej lub zmiany zwyrodnieniowe mogą powodować ból przy głębokim przysiadzie, skręcaniu i wstawaniu. Blokowanie kolana, powtarzający się wysięk lub wyraźnie ograniczony wyprost kierują diagnostykę także do wnętrza stawu.

Inne ścięgna i mięśnie

Ból może pochodzić z mięśnia brzuchatego łydki, podkolanowego, przyczepów innych mięśni kulszowo-goleniowych albo występować po ich ostrym urazie. Artykuł o świeżym urazie tej grupy mięśni znajduje się tutaj: Naderwanie mięśni kulszowo-goleniowych — kiedy potrzebne jest MRI?

Zakrzepica żył głębokich

Jednostronny obrzęk łydki, jej ucieplenie, ból i nagłe zwiększenie obwodu nie powinny być przypisywane „przeciążeniu ścięgna” bez oceny. Zakrzepicę rozpoznaje się innym badaniem USG niż standardowe USG ortopedyczne, a podejrzenie wymaga pilnej diagnostyki.

Jak wygląda badanie?

Badanie kliniczne obejmuje dokładną lokalizację tkliwości, zakres ruchu, obecność wysięku, stabilność kolana, testy łąkotkowe oraz ocenę siły mięśni. Sprawdza się, czy ból można odtworzyć przez opór przy zginaniu kolana i ruchy obciążające mięśnie kulszowo-goleniowe.

W badaniu 667 osób z bólem kończyn dolnych, współautorstwa Tomasza Pobożego, zmiany w obrębie przyczepu mięśnia półbłoniastego stwierdzono ultrasonograficznie u 19 pacjentów. Nie jest to częstość w całej populacji — badano osoby kierowane na USG — ale wynik pokazuje, że ta struktura jest rzeczywistym i możliwym do uwidocznienia źródłem bólu.

Kiedy pomaga USG?

USG może pokazać pogrubienie i niejednorodność ścięgna, zmiany przyczepu, płyn w sąsiedniej kaletce oraz torbiel Bakera. Pozwala zestawić obraz z dokładnym miejscem bólu i porównać obie strony. Wynik trzeba jednak interpretować razem z badaniem, ponieważ nie każda zmiana widoczna w ścięgnie odpowiada za dolegliwości.

USG narządu ruchu nie zastępuje badania dopplerowskiego żył przy podejrzeniu zakrzepicy. Nie ocenia również tak szeroko struktur wewnątrz stawu jak rezonans.

Kiedy potrzebny jest rezonans?

MRI warto rozważyć, gdy źródło bólu pozostaje niejasne, podejrzewa się uszkodzenie łąkotki, chrząstki, kości lub głębszych tkanek albo gdy objawy nie poprawiają się mimo prawidłowo prowadzonego leczenia. Rezonans nie jest obowiązkowym pierwszym badaniem każdej tendinopatii.

Jak wygląda leczenie?

Leczenie zwykle zaczyna się bez operacji. Najważniejsze jest dobranie obciążenia, które nie podtrzymuje objawów, a jednocześnie pozwala stopniowo odbudować zdolność ścięgna do pracy.

• czasowe ograniczenie ruchów najsilniej prowokujących ból, bez całkowitego zaprzestania aktywności;
• stopniowe ćwiczenia siłowe mięśni kulszowo-goleniowych oraz całej kończyny;
• praca nad kontrolą biodra, kolana i tułowia;
• stopniowy powrót do biegania, podbiegów i zmian tempa;
• leczenie bólu dobrane do chorób współistniejących i przyjmowanych leków.

Postęp ocenia się na podstawie funkcji i reakcji w kolejnej dobie. Niewielki, krótkotrwały ból podczas ćwiczeń bywa dopuszczalny, lecz wyraźne nasilenie utrzymujące się następnego dnia oznacza zwykle, że dawka obciążenia była zbyt duża.

Czy iniekcja albo operacja są potrzebne?

Dowody dotyczące iniekcji przy tym konkretnym problemie są skąpe. Jeżeli ból pochodzi z kaletki, a nie z samego ścięgna, można w wybranych przypadkach rozważyć celowany zabieg pod kontrolą USG. Nie należy jednak wykonywać iniekcji do ścięgna na podstawie samego opisu obrazu. Najpierw trzeba potwierdzić źródło bólu i wykorzystać właściwie prowadzoną rehabilitację.

Operacja jest potrzebna wyjątkowo — przy przewlekłych dolegliwościach, prawidłowo potwierdzonym rozpoznaniu i nieskuteczności długiego leczenia zachowawczego. Literatura dotycząca leczenia operacyjnego opiera się głównie na małych seriach przypadków.

Objawy alarmowe

• nagły obrzęk łydki, ucieplenie i ból, szczególnie po operacji, unieruchomieniu lub długiej podróży;
• duszność, ból w klatce piersiowej albo krwioplucie;
• nagły trzask, duży krwiak i utrata siły po urazie;
• gorące, zaczerwienione kolano z gorączką lub pogorszeniem stanu ogólnego;
• zablokowanie kolana albo niemożność jego wyprostowania;
• stopa zimna, blada lub sina, narastające drętwienie albo osłabienie.

Najważniejszy wniosek — co może z niego wynieść ortopeda?

Ścięgno mięśnia półbłoniastego jest jedną z możliwych przyczyn bólu z tyłu kolana, zwłaszcza gdy tkliwość znajduje się po stronie przyśrodkowej i objawy nasilają się przy pracy mięśni kulszowo-goleniowych. Nie należy jednak rozpoznawać tendinopatii wyłącznie na podstawie miejsca bólu. Kluczowe jest odróżnienie jej od problemów wewnątrz stawu, torbieli Bakera i przyczyn naczyniowych.

Piśmiennictwo

• Poboży T, Janowski K, Domański P, Michalak K, Poboży K, Domańska-Poboża J, Konarski W, Chuść I, Kielar M. The Hidden Burden of Entheseal Pathology in Lower-Limb Pain: A Real-World Ultrasound Study of 667 Adults. Mayo Clin Proc Innov Qual Outcomes. 2026;10(4):100734. DOI: 10.1016/j.mayocpiqo.2026.100734.
• Bylund WE, de Weber K. Semimembranosus tendinopathy: one cause of chronic posteromedial knee pain. Sports Health. 2010;2(5):380–384. DOI: 10.1177/1941738109357302.

Treść ma charakter edukacyjny. Rozpoznanie przyczyny bólu tylnej części kolana wymaga zestawienia objawów z badaniem klinicznym i odpowiednio dobranym obrazowaniem.

English version

Opracowanie: Tomasz Poboży - ortopeda.