Przejdź do treściBól w pachwinie często może pochodzić ze stawu biodrowego, ale sama lokalizacja bólu nie jest diagnozą. U części pacjentów źródłem są zmiany zwyrodnieniowe, konflikt udowo-panewkowy lub obrąbek stawowy. U innych problem leży w przywodzicielach, mięśniu biodrowo-lędźwiowym, okolicy spojenia łonowego, przepuklinie albo nawet poza układem ruchu. Dlatego ważniejsze od szybkiego „nazwania” bólu jest ustalenie, kiedy się pojawia, co go prowokuje i jakie objawy mu towarzyszą.
W praktyce szczególnie istotne jest rozróżnienie bólu pochodzącego z wnętrza stawu biodrowego od bólu tkanek miękkich i przyczyn pozortopedycznych. To decyduje zarówno o dalszych badaniach, jak i o leczeniu.
Kiedy ból w pachwinie może pochodzić ze stawu biodrowego?
Staw biodrowy bardzo często daje ból właśnie w pachwinie, a nie po bocznej stronie biodra. Dolegliwości mogą promieniować także do przedniej części uda, a czasem nawet w stronę kolana.
Na źródło stawowe mogą wskazywać między innymi ból podczas chodzenia, wstawania z niskiego krzesła, zakładania butów i skarpet, głębokiego zgięcia biodra albo obracania nogi. Ważne jest również ograniczenie ruchomości, zwłaszcza rotacji wewnętrznej.
Zmiany zwyrodnieniowe biodra
U osoby po 45. roku życia stopniowo narastający ból związany z aktywnością, połączony ze sztywnością, może odpowiadać chorobie zwyrodnieniowej biodra. NICE podkreśla, że przy typowym obrazie klinicznym — bólu związanym z aktywnością i braku porannej sztywności lub sztywności trwającej nie dłużej niż około 30 minut — rozpoznanie choroby zwyrodnieniowej można często postawić klinicznie bez rutynowego wykonywania badań obrazowych.
Konflikt udowo-panewkowy i obrąbek stawowy
U młodszych i bardziej aktywnych osób ból głęboko w pachwinie, wywoływany głębokim zgięciem biodra, skrętem, przysiadem albo sportem, może kierować uwagę w stronę konfliktu udowo-panewkowego lub uszkodzenia obrąbka. Czasem współistnieje uczucie przeskakiwania, blokowania lub „łapania” w biodrze.
Sam obraz w rezonansie nie wystarcza jednak do rozpoznania przyczyny dolegliwości. Zmiany morfologiczne mogą występować także u osób bez bólu, dlatego wynik obrazowania trzeba zawsze zestawić z wywiadem i badaniem klinicznym.
Nie każdy ból pachwiny pochodzi ze stawu
W medycynie sportowej przydatny jest podział przyczyn bólu pachwiny na kilka grup: związane z przywodzicielami, mięśniem biodrowo-lędźwiowym, kanałem pachwinowym i spojeniem łonowym, a osobno przyczyny związane ze stawem biodrowym i inne źródła bólu. U jednej osoby może występować więcej niż jeden problem jednocześnie.
Przywodziciele
Ból związany z przywodzicielami jest częsty u osób uprawiających piłkę nożną, sporty rakietowe i dyscypliny z gwałtownymi zmianami kierunku. Zwykle występuje tkliwość w okolicy przyczepu przywodzicieli, a ból nasila się przy ich napięciu przeciwko oporowi.
Mięsień biodrowo-lędźwiowy
Dolegliwości mogą nasilać się podczas unoszenia kolana, biegu pod górę, wstawania lub powtarzanego zginania biodra. U części osób występuje również bolesne przeskakiwanie z przodu biodra.
Okolica pachwinowa i spojenie łonowe
Ból może pochodzić z kanału pachwinowego lub okolicy spojenia łonowego. W takich przypadkach sposób prowokowania bólu jest inny niż w typowej patologii stawu biodrowego, a badanie powinno obejmować także ścianę brzucha i okolice przyczepów mięśniowych.
Kiedy trzeba myśleć o przyczynie innej niż ortopedyczna?
Pachwina jest obszarem, w którym ból może pochodzić również z jamy brzusznej, układu moczowego, narządów płciowych lub przepukliny. Dlatego nie każdy ból w tej okolicy powinien być automatycznie traktowany jako „ból biodra”.
Jeżeli występuje wyczuwalne uwypuklenie w pachwinie, dolegliwości nasilają się przy kaszlu lub parciu albo pojawiają się objawy brzuszne, potrzebna może być ocena chirurgiczna. Objawy ze strony dróg moczowych, jąder lub narządów ginekologicznych również wymagają właściwie ukierunkowanej diagnostyki.
RTG, USG czy rezonans — od czego zacząć?
Nie ma jednego badania najlepszego dla każdego bólu w pachwinie. Dobór obrazowania powinien wynikać z najbardziej prawdopodobnej przyczyny.
RTG
Jeżeli przewlekły ból wygląda na pochodzący ze stawu biodrowego i obrazowanie jest potrzebne, American College of Radiology uznaje zdjęcie RTG miednicy lub biodra za typowe badanie początkowe. Pozwala ono ocenić m.in. zmiany zwyrodnieniowe, geometrię stawu i niektóre zmiany kostne.
USG
USG nie jest zwykle najlepszym pierwszym badaniem do oceny przewlekłego bólu, jeżeli podejrzewamy problem głęboko wewnątrz stawu biodrowego. Jest natomiast bardzo użyteczne przy podejrzeniu patologii tkanek miękkich: przywodzicieli, mięśnia biodrowo-lędźwiowego, ścięgien, kaletek, płynu w stawie czy niektórych problemów dynamicznych. Może również służyć do precyzyjnego prowadzenia igły podczas wybranych zabiegów.
Więcej o możliwościach i ograniczeniach tej metody: USG narządu ruchu — kiedy pomaga?
MRI
Rezonans jest potrzebny wtedy, gdy po badaniu klinicznym i podstawowym obrazowaniu nadal istnieje podejrzenie patologii, której RTG nie pokazuje wystarczająco dobrze — np. obrąbka, chrząstki, utajonego złamania, martwicy głowy kości udowej albo bardziej złożonego uszkodzenia tkanek miękkich. Wybór zwykłego MRI lub artrografii MR zależy od konkretnego pytania klinicznego.
Leczenie zależy od przyczyny, nie od samego miejsca bólu
Nie ma jednego leczenia „bólu w pachwinie”. W chorobie zwyrodnieniowej podstawą jest zwykle połączenie edukacji, odpowiednio dobranej aktywności i ćwiczeń, a leki przeciwbólowe lub przeciwzapalne dobiera się indywidualnie, uwzględniając przeciwwskazania. U części pacjentów można rozważać iniekcję dostawową, ale jej rola jest ograniczona i nie zastępuje całościowego planu leczenia.
W problemach przeciążeniowych przywodzicieli lub mięśnia biodrowo-lędźwiowego leczenie opiera się przede wszystkim na właściwym zarządzaniu obciążeniem i stopniowej odbudowie siły oraz tolerancji wysiłku. W przypadku podejrzenia konfliktu udowo-panewkowego lub patologii obrąbka nie każdy obraz w MRI oznacza konieczność operacji. Znaczenie mają utrzymujące się objawy, ich związek z aktywnością, badanie kliniczne oraz odpowiedź na dobrze przeprowadzone leczenie zachowawcze.
Jeżeli ból występuje głównie po zewnętrznej stronie biodra i nasila się podczas leżenia na boku, warto przeczytać osobny materiał: Ból biodra przy leżeniu na boku — co może oznaczać?
Kiedy potrzebna jest pilniejsza konsultacja?
- po upadku lub urazie nie możesz normalnie obciążyć nogi albo ból jest bardzo silny,
- biodro lub okolica pachwiny są bardzo bolesne, a towarzyszy temu gorączka lub wyraźne pogorszenie samopoczucia,
- ból szybko narasta, jest stały w spoczynku lub nocą i nie zależy od pozycji,
- pojawia się niezamierzona utrata masy ciała lub inne objawy ogólne,
- w pachwinie pojawiło się bolesne, twarde uwypuklenie, zwłaszcza z nudnościami, wymiotami lub silnym bólem brzucha,
- występuje nagły ból jądra, wyraźne objawy ze strony dróg moczowych albo inne objawy wskazujące na przyczynę pozortopedyczną.
Na jakie pytania odpowiada ortopeda?
Czy ból w pachwinie zawsze oznacza zwyrodnienie biodra?
Nie. Zwyrodnienie jest jedną z częstszych przyczyn, zwłaszcza w starszej grupie wiekowej, ale podobny ból mogą dawać przywodziciele, biodrowo-lędźwiowy, konflikt udowo-panewkowy, obrąbek, przepuklina i inne problemy.
Czy USG jest najlepszym pierwszym badaniem bólu w pachwinie?
Nie zawsze. Jeżeli podejrzewamy problem wewnątrz stawu biodrowego i potrzebne jest obrazowanie, zwykle zaczyna się od RTG. USG ma dużą wartość przy podejrzeniu patologii tkanek miękkich oraz w badaniu dynamicznym.
Czy ból biodra może być odczuwany przy kolanie?
Tak. Ból pochodzący ze stawu biodrowego może promieniować do przedniej części uda, a u części pacjentów nawet w okolice kolana. Dlatego przy niewyjaśnionym bólu kolana czasem trzeba zbadać również biodro.
Co warto zapamiętać?
Ból w pachwinie jest ważnym objawem, ale nie wskazuje automatycznie jednej choroby. Dobre rozpoznanie zaczyna się od rozmowy i badania klinicznego, a dopiero potem od właściwie dobranego RTG, USG lub rezonansu. Dzięki temu można uniknąć zarówno niepotrzebnego obrazowania, jak i leczenia przypadkowej zmiany widocznej w badaniu, która nie jest prawdziwym źródłem dolegliwości.
Więcej materiałów znajduje się w sekcji Wiedza dla pacjentów. Aktualne miejsca konsultacji są na stronie Gdzie przyjmuję.
Źródła
- American College of Radiology — Appropriateness Criteria: Chronic Hip Pain.
- NICE Guideline NG226 — Osteoarthritis in over 16s: diagnosis and management.
- Weir A, Brukner P, Delahunt E, et al. Doha agreement meeting on terminology and definitions in groin pain in athletes. Br J Sports Med. 2015;49:768–774. PubMed.
- American Academy of Orthopaedic Surgeons — Management of Osteoarthritis of the Hip.
Materiał ma charakter edukacyjny i nie zastępuje indywidualnej konsultacji ani badania lekarskiego.
Opracowanie: Tomasz Poboży - ortopeda.