Przejdź do treściSama obecność endoprotezy biodra lub kolana zwykle nie oznacza, że przed każdym leczeniem stomatologicznym trzeba przyjmować antybiotyk. Aktualne zalecenia nie popierają rutynowej profilaktyki u wszystkich pacjentów. Znaczenie mają rodzaj zabiegu, czas od operacji, aktywne zakażenie w jamie ustnej oraz indywidualne czynniki ryzyka.
Skąd wzięła się obawa przed dentystą po endoprotezie?
Podczas części zabiegów stomatologicznych bakterie z jamy ustnej mogą przejściowo przedostać się do krwi. Powstała więc obawa, że mogłyby osiąść na powierzchni implantu i wywołać zakażenie okołoprotezowe. Takie zakażenie jest poważnym powikłaniem, ale samo logiczne wyjaśnienie mechanizmu nie dowodzi jeszcze, że podanie antybiotyku przed wizytą skutecznie mu zapobiega.
Bakteriemia pojawia się również podczas codziennych czynności, takich jak szczotkowanie zębów, nitkowanie czy żucie — szczególnie przy złym stanie dziąseł. Dlatego długofalowo większe znaczenie ma regularne leczenie stomatologiczne i dobra higiena jamy ustnej niż okazjonalna dawka antybiotyku przed każdym zabiegiem.
Czy antybiotyk przed zabiegiem stomatologicznym jest potrzebny?
Według wytycznych AAOS i AAHKS z 18 listopada 2024 r. rutynowe stosowanie antybiotyku przed zabiegiem stomatologicznym u osób z endoprotezą biodra lub kolana może nie zmniejszać ryzyka późniejszego zakażenia okołoprotezowego. Jakość dowodów oceniono jako niską, dlatego jest to opcja o ograniczonej sile, a nie bezwzględna zasada dla każdego przypadku.
American Dental Association również podaje, że profilaktyczny antybiotyk zasadniczo nie jest zalecany u wszystkich pacjentów z implantem stawowym. Rzadkie wyjątki powinny być ustalane indywidualnie — zwłaszcza przy przebytych powikłaniach związanych z endoprotezą i planowanym zabiegu obejmującym dziąsło lub przecięcie błony śluzowej.
Nie należy samodzielnie przyjmować pozostałego w domu antybiotyku. Niepotrzebna terapia może wywołać reakcję uczuleniową, biegunkę, zakażenie Clostridioides difficile i sprzyjać narastaniu oporności bakterii.
Endoproteza to nie to samo co sztuczna zastawka serca
Wskazania do profilaktyki infekcyjnego zapalenia wsierdzia są odrębnym zagadnieniem. Niektóre osoby z określonymi chorobami serca rzeczywiście mogą wymagać antybiotyku przed zabiegiem naruszającym dziąsło lub błonę śluzową. O potrzebie profilaktyki może więc decydować stan kardiologiczny, a nie endoproteza. Warto poinformować dentystę o wszystkich implantach i chorobach, ale nie utożsamiać tych dwóch wskazań.
Kiedy najlepiej wyleczyć zęby przed endoprotezoplastyką?
Przed planową operacją warto usunąć aktywne źródła zakażenia w jamie ustnej. Ból zęba, ropień, obrzęk twarzy, gorączka albo czynne zapalenie przyzębia wymagają leczenia, a operację endoprotezy zwykle odracza się do zakończenia terapii i potwierdzenia wygojenia.
Wytyczne AAOS/AAHKS proponują, aby ekstrakcje zębów i zabiegi chirurgiczne w jamie ustnej, jeśli są planowe, zakończyć co najmniej trzy tygodnie przed endoprotezoplastyką. Ma to pozwolić na wygojenie błony śluzowej. Zwykłe badanie dentystyczne bez sondowania, zdjęcie zębów lub dopasowanie protezy nie wymagają takiej przerwy.
Kiedy można iść do dentysty po operacji?
Pilnego zakażenia zęba nie należy przeczekiwać. Wymaga ono szybkiego leczenia niezależnie od czasu, który minął od endoprotezoplastyki. Trzeba poinformować dentystę o niedawnej operacji i skoordynować postępowanie z zespołem ortopedycznym.
W przypadku planowych zabiegów naruszających dziąsło albo wymagających chirurgii wytyczne sugerują rozważenie odroczenia do trzech miesięcy po operacji stawu. Jest to zalecenie konsensusowe, oparte na dowodach pośrednich, a nie na badaniach wykazujących, że każdy wcześniejszy zabieg powoduje zakażenie. Nieinwazyjne badanie i diagnostyka obrazowa zębów mogą być wykonane wcześniej, gdy są potrzebne.
Jak przygotować się do wizyty stomatologicznej?
- powiedz dentyście, jaki staw operowano i kiedy;
- podaj, czy występowało wcześniej zakażenie lub inne powikłanie endoprotezy;
- wymień choroby i leki wpływające na odporność, krzepnięcie oraz gojenie;
- zapytaj, czy planowany zabieg narusza dziąsło, kość lub błonę śluzową;
- nie odstawiaj leków przeciwkrzepliwych i nie zaczynaj antybiotyku bez konkretnego zalecenia.
Kiedy skontaktować się pilnie?
Pilnej oceny stomatologicznej wymagają narastający ból zęba, ropień, obrzęk twarzy lub szyi, trudność w połykaniu, szczękościsk i gorączka. Jeżeli u osoby z endoprotezą pojawi się jednocześnie nowy silny ból operowanego stawu, obrzęk, wyraźne ocieplenie, gorączka albo wyciek z okolicy blizny, potrzebna jest szybka ocena ortopedyczna. Więcej opisano w artykule zakażenie endoprotezy — jakie objawy powinny niepokoić?.
Najważniejsze wnioski — co może z nich wynieść ortopeda?
Endoproteza nie jest automatycznym wskazaniem do antybiotyku przed każdą wizytą u dentysty. Najważniejsze są zdrowa jama ustna, szybkie leczenie czynnego zakażenia i właściwe zaplanowanie zabiegów w pobliżu terminu endoprotezoplastyki. Jeżeli profilaktyka ma być zastosowana w nietypowej sytuacji, powinna wynikać ze wspólnej decyzji dentysty, ortopedy i pacjenta.
Więcej informacji o leczeniu operacyjnym stawów znajduje się na stronie endoprotezoplastyka biodra i kolana.
Źródła
- American Academy of Orthopaedic Surgeons, American Association of Hip and Knee Surgeons. Prevention of Total Hip and Knee Arthroplasty Periprosthetic Joint Infection in Patients Undergoing Dental Procedures. Wytyczne opublikowane 18 listopada 2024 r. Pełny dokument.
- American Dental Association. Antibiotic Prophylaxis Prior to Dental Procedures. Aktualne stanowisko ADA.
Opracowanie: Tomasz Poboży - ortopeda.