Przejdź do treściDLA LEKARZY I FIZJOTERAPEUTÓW
Rehabilitacja po naprawie Bankarta — obrąbek przednio-dolny, mocowanie na kotwicach
Od ochrony naprawionego kompleksu torebkowo-obrąbkowego do bezpiecznego powrotu do pracy i sportu. Dwie plansze przedstawiają etapy usprawniania, granice ruchu i przykłady progresji. Pod nimi znajdują się rozwijane szczegóły, komentarz oraz piśmiennictwo.
Obciążanie i używanie kończyny
W okresie ochrony bez dźwigania, szarpnięć i podpierania ciężaru ciała. Opór przez większy zakres zasadniczo po 6 tygodniach i dopuszczeniu.
Pełne zalecenie ↓Orteza lub unieruchomienie
Temblak lub orteza zgodnie z wypisem; w przyjętym wariancie zwykle około 3 tygodni. Dłuższej ochrony operatora nie skracaj.
Pełne zalecenie ↓Dozwolony ruch
Początkowo rotacja zewnętrzna tylko do pozycji neutralnej. Unikaj połączenia odwiedzenia i ER oraz sięgania za plecy; dalszy zakres według naprawy.
Pełne zalecenie ↓Zgoda na ruch, obciążanie i odstawienie ortezy to odrębne decyzje. Dodatkowe naprawy mogą wymagać dłuższej ochrony.
Przebieg rehabilitacji w skrócie
O przejściu dalej decydują gojenie i kryteria funkcjonalne, nie sam kalendarz.
Plansze rehabilitacji
Ocena zakresu i kontroli ruchu, siły oraz wytrzymałości odbywa się po wygojeniu i kwalifikacji. Ilustracja pomiaru siły jest przykładem oceny przez fizjoterapeutę, nie testem domowym ani ćwiczeniem świeżej naprawy. Powrót: wybrane zadania → część treningu → pełny trening → sport. Sam czas i procent symetrii nie wystarczą.
Ćwiczenia — zobacz z bliska
Czytaj pełne plansze razem z opisem wybranego etapu. Ćwiczenie pokazane dla późniejszej fazy nie jest dozwolone od początku.
Ocena zakresu i kontroli ruchu, siły oraz wytrzymałości odbywa się po wygojeniu i kwalifikacji. Ilustracja pomiaru siły jest przykładem oceny przez fizjoterapeutę, nie testem domowym ani ćwiczeniem świeżej naprawy. Powrót: wybrane zadania → część treningu → pełny trening → sport. Sam czas i procent symetrii nie wystarczą.
Otwórz odpowiednią pełną planszę i powiększ wybrany fragment. Podgląd zachowuje wszystkie etapy i podpisy.
Ćwiczenia i program domowy
Przykłady ćwiczeń i program domowy
Poniższe opisy wyjaśniają technikę, nie stanowią zestawu do wykonywania od pierwszego dnia. Fizjoterapeuta wybiera ćwiczenia odpowiednie do etapu i uczy pacjenta ich prawidłowego odtwarzania.
Podparty ślizg po stole
Kończyna spoczywa na ręczniku na stole. Niewielkie pochylenie tułowia i pomoc zdrowej ręki ułatwiają ruch, bez opierania ciężaru ciała na operowanej kończynie. W okresie początkowej ochrony pozostajemy w dozwolonej strefie ruchu.2
Ruch wspomagany kijem
Zdrowa ręka prowadzi operowaną przez lekki kij. Przy ćwiczeniu rotacji łokieć jest podparty i pozostaje blisko tułowia. Kij nie służy do przełamywania oporu. Zwiększanie rotacji poza neutralną pozycję wymaga wcześniejszego rozszerzenia dozwolonego zakresu.2
Codzienna praca własna, osobno dawkowanie wzmacniania
Sesje z fizjoterapeutą uzupełnia codzienny, indywidualnie zalecony program domowy. Obejmuje on dozwoloną ruchomość i kontrolę kończyny; ćwiczenia oporowe wykonuje się z częstotliwością oraz przerwami ustalonymi osobno. Nie narzucamy wszystkim tej samej liczby wizyt, serii i powtórzeń. Pacjent powinien otrzymać jednoznaczną instrukcję: co robić, w jakim zakresie, ile razy i kiedy przerwać ćwiczenie.
Odzyskiwanie zaufania do barku
Po przebytych zwichnięciach odzyskanie zakresu i siły nie zawsze usuwa obawę przed ruchem. Fizjoterapeuta stopniowo oswaja pacjenta z trudniejszymi, już dozwolonymi zadaniami. REGUIDE zwraca uwagę na edukację, stopniowaną ekspozycję oraz ćwiczenia całego łańcucha ruchowego. Nie oznacza to prowokowania niestabilności we wczesnym okresie ani uznawania rzeczywistego „uciekania barku” za sam lęk.4
Kiedy wstrzymać progresję?
Zakres zastosowania i ochrona
Zakres zastosowania i ochrona naprawy
Kiedy stosować ten protokół?
Po pierwotnej artroskopowej naprawie przednio-dolnego obrąbka i przylegającej torebki na kotwicach u osoby dorosłej z pourazową niestabilnością przednią. Zakres przemieszczenia i napięcia torebki trzeba uwzględnić w zaleceniach pooperacyjnych.1, 2
Poza zakresem: Latarjet, przeszczepy i bloczki kostne, zespolenie kostnego Bankarta, naprawy rewizyjne i otwarte. Schemat nie obejmuje automatycznie dodatkowego remplissage, naprawy tylnego lub rozległego okrężnego uszkodzenia obrąbka, naprawy SLAP ani stożka rotatorów. Remplissage również wymaga osobnego uwzględnienia, chociaż nie jest procedurą kostną.6
Na początku: karta informacyjna i opis operacji
Potrzebne są informacje o rozległości naprawy, zabiegach towarzyszących, rodzaju i czasie unieruchomienia oraz dozwolonym ruchu i obciążaniu. Samo określenie „Bankart na kotwicach” nie wystarcza do ustalenia tempa rehabilitacji. Niejasne zalecenia wyjaśniamy z operatorem.
Kontrola bólu od pierwszych dni
Leki przeciwbólowe przepisane do regularnego stosowania pacjent przyjmuje zgodnie z rozpisanym schematem; leki zalecone doraźnie pozostają doraźnymi. Celem jest umożliwienie odpoczynku i dozwolonych ćwiczeń, nie tłumienie bólu po to, aby wymuszać ruch. Chłodzenie, o ile zostało zalecone, stosuje się z ochroną skóry i po powrocie czucia po blokadzie.
Etapy i kryteria progresji
Etapy I–II: od operacji do 6. tygodnia
Etapy rehabilitacji
Podział obejmuje ochronę w pierwszych trzech tygodniach, uruchamianie i wczesną aktywację mięśni w tygodniach 3–6, wzmacnianie w tygodniach 6–12 oraz późniejszy powrót do zadań sportowych i dużych obciążeń. Czas od operacji pozostaje ważny, ale nie zastępuje oceny funkcji.1
ETAP I · 0–3 TYGODNIE
Ochrona naprawy i ruch w dozwolonym zakresie
Unieruchomienie: temblak lub orteza zalecone przy wypisie. Konsensus Delphi przewiduje zwykle ochronę w temblaku do około trzech tygodni; dłuższego okresu zaleconego przez operatora nie skracamy samodzielnie.3
do 90°
unoszenia ramienia przed płaszczyzną łopatki
do 0°
rotacji zewnętrznej — do ustawienia neutralnego
To granice chronionego ruchu w okresie unieruchomienia wskazane w syntezie BESS, a nie wartości, które trzeba uzyskać na pierwszej sesji. Neutralną rotację przy ramieniu wzdłuż tułowia rozumiemy jako ustawienie przedramienia do przodu przy łokciu zgiętym do 90°. W tej fazie nie odprowadzamy przedramienia dalej na zewnątrz.2
W chronionym zakresie można stosować ruch bierny, wspomagany oraz dozwolony ruch czynny po instruktażu. Ćwiczymy również dłoń, nadgarstek i łokieć. Moment rozpoczęcia i sposób prowadzenia ruchu wynikają z zaleceń dla naprawy.2, 3
Unikamy: łączenia odwiedzenia z rotacją zewnętrzną, sięgania za plecy, dźwigania, szarpnięć i podpierania ciężaru ciała na operowanej ręce. Ruch w dozwolonym zakresie nie oznacza zgody na obciążanie.
Przed przejściem dalej: pacjent rozumie ograniczenia, wykonuje nauczone ruchy bez wyraźnego zaostrzenia dolegliwości, a rana i przebieg kliniczny nie budzą niepokoju.
ETAP II · OKOŁO 3.–6. TYGODNIA
Stopniowe zwiększanie ruchu i kontrolowana aktywacja
Po dopuszczeniu przez operatora stopniowo ograniczamy korzystanie z temblaka i zwiększamy zakres ruchu. Pomoc zdrowej ręki oraz podparcie kończyny ułatwiają przejście do płynnego ruchu samodzielnego. Rozwijamy kontrolę łopatki i łagodne napięcia mięśni w chronionych pozycjach.1
Ćwiczenie izometryczne oznacza napięcie bez widocznego ruchu, ale nadal obciąża tkanki. Kierunek i siłę napięcia dobiera fizjoterapeuta. Nie wprowadzamy jeszcze ćwiczeń oporowych przez większy zakres ruchu. Konsensus dla takiego wzmacniania wskazuje okres po sześciu tygodniach, a nie dowolnie wcześniejszy termin.3
Rotację zewnętrzną zwiększamy szczególnie ostrożnie. Pozwolenie na większą rotację przy ramieniu przy tułowiu nie jest pozwoleniem na taki sam ruch przy ramieniu odwiedzionym. Nie forsujemy końcowych zakresów ani ruchów wywołujących poczucie wysuwania się głowy kości ramiennej.
Cel na koniec etapu: lepsza samodzielność w dozwolonych czynnościach oraz kontrolowany ruch w zakresie ustalonym dla naprawy, bez potrzeby osiągania pełnej ruchomości za wszelką cenę.
Etapy III–V: od 6. tygodnia do pełnej aktywności
ETAP III · OKOŁO 6.–12. TYGODNIA
Odbudowa siły, wytrzymałości i kontroli
Po ocenie klinicznej rozpoczynamy ruch z małym oporem, następnie zwiększamy jego zakres i trudność. Program obejmuje rotatory barku, mięśnie kontrolujące łopatkę oraz koordynację kończyny z tułowiem. Początkowe przykłady to rotacje z lekką taśmą przy łokciu blisko tułowia i ćwiczenia łopatki bez dalekiego cofania ramienia.1, 3
Po dopuszczeniu podporu wprowadzamy niewielkie, kontrolowane przenoszenie obciążenia, początkowo w łatwej pozycji, np. przy ścianie. Nie zaczynamy od głębokich pompek, rozpiętek, dipów ani gwałtownych ruchów nad głową. Nie wykonujemy agresywnego rozciągania przedniej torebki.
Cel na koniec etapu: funkcjonalny, dobrze kontrolowany zakres ruchu i tolerowanie dobranego oporu. Wzrost siły nie powinien odbywać się kosztem jakości ruchu ani narastającego uczucia niestabilności.
ETAP IV · PO 12. TYGODNIU
Przygotowanie do pracy i sportu
Ćwiczenia coraz bardziej przypominają rzeczywiste zadania pacjenta. Trenujemy wytrzymałość, kontrolę przy zmianie kierunku ruchu oraz współpracę barku, tułowia i kończyn dolnych. Kolejne trudności — większy zakres, opór, szybkość i nieprzewidywalność — wprowadzamy stopniowo, nie wszystkie naraz.1, 4
Początek tej fazy nie oznacza zgody na pełny sport kontaktowy. Rzuty, ruchy nad głową i obciążenia wymagające szybkiego hamowania kończyny wymagają osobnego dopuszczenia. Powrót do dużych obciążeń może przypadać na okres 4–6 miesięcy lub później, ale nie jest to gwarantowany termin dla każdego.
Cel: wykonanie stopniowo trudniejszych zadań potrzebnych w pracy lub sporcie, bez pogorszenia tolerancji kolejnych sesji.
ETAP V · PO SPEŁNIENIU KRYTERIÓW
Powrót do pełnej aktywności
Decyzja łączy przebieg gojenia, ocenę operatora, wyniki badania funkcjonalnego i gotowość pacjenta. Sprawdzamy zakres potrzebny do danej aktywności, siłę i wytrzymałość rotatorów, kontrolę podporu i ruchów dynamicznych oraz pewność wykonywania zadań. Testy w pozycji odwiedzenia z rotacją zewnętrzną należą do późnej oceny, nie do sprawdzania świeżej naprawy.3, 4
Siłę warto mierzyć w powtarzalnych warunkach, np. dynamometrem, uwzględniając dominację ręki i stan drugiego barku. Pojedynczy procent symetrii nie jest samodzielną zgodą na powrót. Badanie z 2025 r. pokazało, że część proponowanych testów i progów nie jest spełniana nawet przez zdrowych ochotników; wyniki trzeba interpretować w kontekście klinicznym.5
Kolejność powrotu: dobrane zadania treningowe → część treningu → pełny trening → rywalizacja lub pełne obowiązki zawodowe. Poziom kontaktu i ryzyka upadku uwzględniamy oddzielnie.
Codzienne czynności
Podpieraj przedramię podczas odpoczynku, snu i higieny; stosuj temblak według zlecenia. Operowaną kończynę wkładaj do rękawa jako pierwszą i wyjmuj jako ostatnią. W okresie ochrony nie wstawaj przez odepchnięcie się operowaną ręką. Praca przy komputerze wymaga podparcia, przerw i przestrzegania limitów ruchu. Samochód: po odstawieniu temblaka, dopuszczeniu ruchu czynnego zapewniającego bezpieczny manewr awaryjny i bez leków zaburzających sprawność. Ciężka praca i sport wymagają progresji właściwej dla zabiegu oraz oceny.
Objawy alarmowe
Objawy alarmowe
Nowe poczucie wysuwania się barku, nagły ból po szarpnięciu lub urazie, utrata wcześniej uzyskanej funkcji, gorączka, wyciek z rany lub utrzymujące się zaburzenia czucia wymagają oceny. Nie zwiększamy wtedy trudności ćwiczeń tylko dlatego, że minął kolejny tydzień. Podejrzenie ponownego zwichnięcia wymaga pilnej pomocy lekarskiej.
W zagrożeniu życia natychmiast wezwij pomoc: 112 w Polsce i Unii Europejskiej, a poza UE lokalny numer alarmowy. Numer 112 na planszach odnosi się do UE.
Piśmiennictwo
Podstawa naukowa i piśmiennictwo
Podstawa naukowa i piśmiennictwo
Ramy etapów pochodzą z zaleceń BESS z 2026 r.; granice wczesnego ruchu — z syntezy opublikowanej w British Journal of Sports Medicine. Konsensus Delphi i REGUIDE uzupełniają opis obciążania, funkcji oraz przykładów ćwiczeń. Jest to opracowanie dla określonej grupy zabiegów, nie pełne tłumaczenie jednego protokołu ani odrębnie zwalidowany program. Dla wielu szczegółów rehabilitacji nadal brakuje mocnych badań porównawczych.1, 2, 3
- Wong C, Jaggi A, Kearney R, Gwilym S. British Elbow and Shoulder Society practice guidelines: Rehabilitation following traumatic anterior shoulder dislocation (post-operative and non-operative care). Shoulder & Elbow. 2026;18(3):604–608. doi:10.1177/17585732261439731. Wykorzystano część dotyczącą postępowania pooperacyjnego.
- Wong C i wsp. Critical evidence synthesis on rehabilitation following arthroscopic shoulder stabilisation surgery for traumatic anterior instability: consensus recommendations for clinical practice and research – commissioned by the British Elbow & Shoulder Society. Br J Sports Med. 2026;60(2):98–107. doi:10.1136/bjsports-2025-109674. Opis chronionego zakresu na podstawie abstraktu.
- Willmore E i wsp. Rehabilitation guidelines following arthroscopic shoulder stabilisation surgery for traumatic instability – a Delphi consensus. Physiotherapy. 2024;124:154–163. doi:10.1016/j.physio.2024.05.001. Konsensus ekspertów; zalecenia uzgodnione należy odróżniać od propozycji, które nie uzyskały konsensusu.
- Marianne Larsen van Gastel i wsp.; International Shoulder Instability Group. Developing a Rehabilitation Guideline (REGUIDE) for Patients Undergoing an Arthroscopic Bankart Repair After Traumatic Anterior Shoulder Dislocation, Focusing on Managing Apprehension: An International Delphi-Based Consensus Study. J Orthop Sports Phys Ther. 2024;54(5):289–301. doi:10.2519/jospt.2024.12106. Omówienie głównych zasad na podstawie abstraktu.
- Hargreaves M i wsp. A High Percentage of Healthy Volunteers Fail to Pass Criteria-based Return to Sport Testing for Arthroscopic Bankart Repair. Arthroscopy. 2025;41(8):2785–2791. doi:10.1016/j.arthro.2025.01.047. Omówienie na podstawie abstraktu.
- Villarreal-Espinosa JB i wsp. Rehabilitation Protocol Variability Following Arthroscopic Bankart Repair and Remplissage for Management of Anterior Shoulder Instability: A Systematic Review. Int J Sports Phys Ther. 2024;19(10):1172–1187. doi:10.26603/001c.123481. Kontekst odrębnego postępowania po remplissage, nie schemat dla izolowanej naprawy Bankarta.
Komentarz kliniczny i zasady korzystania
Komentarz
Komentarz
Ta sama nazwa zabiegu nie oznacza tej samej naprawy
Przy określeniu „naprawa Bankarta” najpierw interesuje mnie, co rzeczywiście udało się odtworzyć. Inna jest sytuacja, gdy zachowany obrąbek można pewnie przymocować do brzegu panewki, a inna, gdy z osłabionego lub zmienionego kompleksu więzadłowo-obrąbkowego odtwarzamy strukturę mającą przejąć jego funkcję. Znaczenie ma również rozległość uszkodzenia, jakość tkanek, napięcie naprawy i stan kości.
Samo mocowanie na kotwicach nie przesądza, że obie sytuacje pozwalają na identyczne usprawnianie. Dobra jakość naprawy może uzasadniać wcześniejsze dopuszczenie wybranych czynności, a gorsza — dłuższą ochronę. Nie zamieniałbym jednak tej obserwacji w nową tabelę z automatycznie przypisanymi tygodniami. Indywidualizacja dotyczy konkretnego przypadku, konkretnego pacjenta i konkretnego operatora.
Współpraca operatora i fizjoterapeuty
Fizjoterapeuta współtworzy plan usprawniania. Dobiera ćwiczenia i ich dawkowanie, ocenia jakość ruchu, tolerancję obciążenia i odzyskiwanie sprawności. Operujący ortopeda wnosi znajomość stanu tkanek i warunków uzyskanej naprawy. Informacje powinny przepływać w obie strony — nie tylko o problemach, lecz także o postępach i propozycjach zmiany programu.
Wytrzymałości świeżej naprawy nie sprawdzamy próbą siłową ani prowokowaniem obawy przed zwichnięciem. Potrzebna jest dokumentacja operacji lub rozmowa z operatorem. Gdy nie ma podstaw do uzgodnienia indywidualnych odstępstw, pozostajemy przy właściwym protokole i zaleceniach wypisowych. Nie odbiera to fizjoterapeucie samodzielności w doborze sposobu prowadzenia terapii w ustalonych granicach.
Cel ruchomości a granica ochronna
Pożądany zakres na koniec etapu nie jest celem do uzyskania za wszelką cenę. Pierwszeństwo ma ochrona naprawionych tkanek. Trzeba jednak odróżnić taki cel od granicy ochronnej obowiązującej w danym okresie. Początkowe ograniczenia unoszenia i rotacji zewnętrznej są właśnie granicami, których nie przekraczamy bez zmiany zaleceń — nawet jeśli pacjent potrafiłby wykonać większy ruch.
Nie oceniamy rotacji zewnętrznej w oderwaniu od ustawienia ramienia. W dokumentacji zapisujemy, czy badano ją przy tułowiu, w płaszczyźnie łopatki, czy przy określonym odwiedzeniu. Dopiero pomiary wykonywane w porównywalnych pozycjach pozwalają rozsądnie oceniać postęp.
Zasady korzystania
© 2026 Tomasz Poboży — ortopeda. Wszelkie prawa zastrzeżone do własnego opracowania i ilustracji.