Kategoria: Ze świata medycyny

W wieloośrodkowym, randomizowanym badaniu FIIX uczestniczyło 737 par z niepłodnością niewyjaśnioną. Porównano do czterech cykli inseminacji domacicznej ze stymulacją jajników z jednym pełnym cyklem zapłodnienia pozaustrojowego (IVF). W pierwszym etapie, obejmującym siedem miesięcy, urodzenie dziecka odnotowano u 31% par w grupie inseminacji i 55% w grupie IVF. Gdy parom bez powodzenia umożliwiono dalsze leczenie i oceniono cały okres do 20 miesięcy, skumulowane wyniki były już bardzo podobne: 70% i 71%. To duże badanie kliniczne u ludzi sugeruje, że IVF może szybciej prowadzić do urodzenia dziecka, ale nie dowodzi, że każda para z niepłodnością niewyjaśnioną powinna rozpoczynać właśnie od tej metody; decyzja wymaga indywidualnego uwzględnienia wieku, obciążeń leczenia, kosztów i preferencji pary.

Źródło: Prentice LR, Sadler LC, Anderson KL i wsp. New England Journal of Medicine, publikacja online 27.10.2026. DOI: 10.1056/NEJMoa2602728. Sprawdzono 30.10.2026; odczytano abstrakt indeksowany w PubMed i metadane NEJM (PMID 42950222). Pełny tekst nie był dostępny w użytym dostępie. W chwili kontroli nie znaleziono korekty ani wycofania pracy.

← Wróć do „Ze świata medycyny”

Opracowanie: Tomasz Poboży - ortopeda.

U wcześniaków urodzonych między 32. a 35. tygodniem ciąży, które potrzebowały wsparcia oddechowego tuż po porodzie, australijskie badanie AIROPLANE porównało rozpoczęcie postępowania od 30% tlenu z powietrzem, czyli 21% tlenu. W randomizowanym badaniu klastrowym obejmującym 1818 noworodków nie stwierdzono różnicy w głównym wyniku: około 73% dzieci w obu grupach nadal wymagało wsparcia oddechowego przy opuszczaniu sali porodowej. Przy 30% tlenu rzadziej potrzebne były niektóre bardziej intensywne formy wsparcia, ale były to wyniki drugorzędowe. Ortopeda śledzący badania z innych dziedzin medycyny powinien zwrócić uwagę na zakres wniosków: to duże badanie kliniczne u ludzi, jednak nie rozstrzyga ono, jaka strategia jest najlepsza dla wszystkich wcześniaków ani dzieci urodzonych w innych tygodniach ciąży. Wynik nie jest podstawą do samodzielnej zmiany zasad resuscytacji noworodka.

Źródło: Peart SR, Manley BJ, Cheong JLY i wsp. JAMA, publikacja online 09.09.2026. DOI: 10.1001/jama.2026.14201. Sprawdzono 16.09.2026; odczytano abstrakt i metadane JAMA oraz PubMed (PMID 42714881). Pełny tekst nie był dostępny w użytym dostępie. W chwili kontroli nie znaleziono korekty ani wycofania pracy.

← Wróć do „Ze świata medycyny”

Opracowanie: Tomasz Poboży - ortopeda.

Badacze zbudowali lokalnie działający system sztucznej inteligencji, który nie tylko proponuje rozpoznanie, ale także ocenia, czy jego odpowiedź jest wystarczająco stabilna, by można było jej bardziej zaufać. W retrospektywnych testach na zestawach przypadków klinicznych opartych na danych MIMIC-IV najlepszy wariant osiągał około 90% trafności, a przy bardzo wysokiej zgodności kolejnych odpowiedzi pozostawiał do „samodzielnej” obsługi około połowy przypadków, z trafnością 98,9% w tej wybranej grupie. Najtrudniejsze lub niestabilne przypadki miały trafiać do oceny człowieka. Ortopeda oceniający przyszłe systemy wspomagania decyzji może zainteresować się tym kierunkiem, ale badanie dotyczyło symulacji i danych retrospektywnych — nie rzeczywistej opieki nad pacjentami. Potrzebne są badania prospektywne, ocena bezpieczeństwa i wpływu na decyzje kliniczne.

Źródło: Zhang L, Wölflein G, Ferber D i wsp. Nature Medicine, publikacja online 15.09.2026. DOI: 10.1038/s41591-026-04609-x. Sprawdzono 16.09.2026; pełny tekst open access. W chwili kontroli nie znalazłem korekty ani wycofania pracy, a rekord PubMed nie był jeszcze dostępny.

← Wróć do „Ze świata medycyny”

English version: Medical AI With a “Safety Brake”: Promising Results in Simulated Cases

Opracowanie: Tomasz Poboży - ortopeda.

Badacze przeanalizowali 2904 białka we krwi kobiet około 12. tygodnia ciąży i stwierdzili, że niski poziom isthmin-2 (ISM2) był najsilniejszym sygnałem późniejszego stanu przedrzucawkowego lub ograniczenia wzrastania płodu. Związek potwierdzono w dwóch niezależnych grupach kobiet. W laboratoryjnym modelu z ludzkimi komórkami tworzącymi łożysko obniżenie ISM2 wyraźnie ograniczało ich inwazyjność, co wspiera biologiczne wyjaśnienie obserwacji. Ortopeda czytający badania z innych specjalności powinien zwrócić uwagę na ich metodę: tutaj jest to badanie obserwacyjne u kobiet, uzupełnione eksperymentami laboratoryjnymi, a nie próba nowego leczenia. W przyszłości ISM2 może stać się elementem wcześniejszej oceny ryzyka, a być może także celem nowych metod zapobiegania tym powikłaniom. To jednak nie jest jeszcze gotowy test diagnostyczny ani terapia: badane populacje pochodziły głównie z północnej Europy, a przydatność kliniczną markera trzeba potwierdzić w większych i bardziej zróżnicowanych grupach.

---

Źródło: Miao R, Gong S, Sovio U i wsp. Nature Medicine, publikacja online 1.09.2026. DOI: 10.1038/s41591-026-04573-6. Sprawdzono 16.09.2026. Zakres dostępu: pełny artykuł open access oraz rekord PubMed; w sprawdzonych źródłach nie znaleziono korekty ani wycofania.

← Wróć do „Ze świata medycyny” · English version

Opracowanie: Tomasz Poboży - ortopeda.

Badacze opisali pacjenta z krańcową niewydolnością nerek, któremu przeszczepiono genetycznie zmodyfikowaną nerkę świni; narząd zapewniał mu niezależność od dializ przez 271 dni. Po początkowo dobrym działaniu doszło jednak do uszkodzenia mikrokrążenia i niewydolności przeszczepu, dlatego nerkę usunięto. 82 dni później pacjent otrzymał ludzką nerkę, która podjęła funkcję od razu, a w dalszej obserwacji nie stwierdzono immunologicznego uwrażliwienia, które utrudniałoby ten przeszczep. To ważne, bo sugeruje, że narząd od genetycznie zmodyfikowanej świni może kiedyś służyć jako „pomost” dla części osób długo oczekujących na nerkę człowieka. Ortopeda śledzący postępy transplantologii powinien pamiętać, że to pojedynczy przypadek w eksperymentalnym programie, a nie gotowe leczenie — bezpieczeństwo, trwałość działania i ryzyko odrzucenia trzeba potwierdzić u większej liczby pacjentów.

---

Źródło: The Lancet; pierwsza publikacja online: 3 września 2026 r.; DOI: 10.1016/S0140-6736(26)01295-X; sprawdzono: 16 września 2026 r.; zakres dostępu: pełny abstrakt i dane bibliograficzne PubMed oraz odnośnik wydawcy; pełny tekst wydawcy nie był dostępny w użytym dostępie.

← Wróć do grupy „Ze świata medycyny”

English version

Opracowanie: Tomasz Poboży - ortopeda.

Ze świata medycyny · Obserwacje u ludzi oraz badania laboratoryjne i na zwierzętach

Badacze opisali nowego wirusa przenoszonego przez kleszcze — Asian longhorned tick nairovirus (ALTNV) — wykrytego u osób z gorączką po ekspozycji na kleszcze w Chinach. Wśród 3163 takich pacjentów RNA wirusa lub przeciwciała IgM wykryto u 10,4%; w 56 przypadkach stwierdzono zakażenie ALTNV bez jednoczesnego Dabie bandavirus i wszyscy ci chorzy wyzdrowieli bez następstw. Wirusa wyizolowano z próbek pacjentów, znaleziono go również w kleszczach Haemaphysalis longicornis, a doświadczenia potwierdziły możliwość przeniesienia go przez te kleszcze na myszy. U 38 osób ze współzakażeniem ALTNV i Dabie bandavirus częściej obserwowano objawy oddechowe i zaburzenia czynności nerek, a 7 pacjentów zmarło, ale ortopeda lub inny lekarz interpretujący te dane powinien pamiętać, że badanie obserwacyjne nie pozwala przypisać tej większej ciężkości samemu ALTNV. To nie jest nowe leczenie ani gotowy test przesiewowy — najważniejsze jest rozpoznanie kolejnego możliwego patogenu odkleszczowego i potrzeba dalszego nadzoru epidemiologicznego.

Źródło: Zhang X-A, Liu B, Wu S-Q i wsp. A Zoonotic Orthonairovirus from Febrile Patients in China. New England Journal of Medicine. Pierwsza publikacja online: 2 września 2026 r. DOI: 10.1056/NEJMc2602496. Sprawdzono 16 września 2026 r.; zakres dostępu: pełny tekst publikacji na stronie NEJM, materiał uzupełniający i rekord PubMed.

English version

← Więcej nowinek „Ze świata medycyny”

Opracowanie: Tomasz Poboży - ortopeda.

Ze świata medycyny · Duże randomizowane badanie kliniczne — faza 3

W badaniu LAIS sprawdzono loberamisal — dożylny lek mający chronić komórki nerwowe i wspierać powrót funkcji po udarze niedokrwiennym. Wśród 997 ocenianych pacjentów leczonych w ciągu 48 godzin od początku objawów pełną lub niemal pełną sprawność po 90 dniach osiągnęło 69,7% osób otrzymujących loberamisal i 56,3% otrzymujących placebo. To interesujący wynik, bo skuteczne leki neuroprotekcyjne po udarze od lat pozostają trudnym celem badań. Ortopeda śledzący badania nad odzyskiwaniem funkcji powinien jednak zachować ostrożność w interpretacji: badanie przeprowadzono wyłącznie w Chinach, nie obejmowało pacjentów leczonych trombektomią, a część dodatkowych punktów końcowych nie różniła się między grupami. Wynik wymaga potwierdzenia w innych populacjach i systemach leczenia, zanim będzie można mówić o szerokim zastosowaniu tej metody.

Źródło: Li S, Feng B, He D i wsp. Loberamisal for Acute Ischemic Stroke: The LAIS Randomized Clinical Trial. JAMA. Pierwsza publikacja online: 10 września 2026 r. DOI: 10.1001/jama.2026.16557. Sprawdzono 16 września 2026 r.; zakres dostępu: pełny tekst na stronie JAMA oraz rekord PubMed.

← Więcej nowinek „Ze świata medycyny”

English version

Opracowanie: Tomasz Poboży - ortopeda.

Ze świata medycyny · Duże randomizowane badanie kliniczne

U osób po zawale typu STEMI, które mają zwężenia w kilku tętnicach wieńcowych, lekarze często muszą zdecydować, które z pozostałych zwężeń rzeczywiście wymagają leczenia. W międzynarodowym badaniu AIR-STEMI z udziałem 1823 pacjentów porównano wybór tych zmian na podstawie samego obrazu angiografii z oceną ich rzeczywistego wpływu na przepływ krwi. Po medianie 17,9 miesiąca złożony punkt końcowy obejmujący zgon, kolejny zawał, udar lub TIA albo konieczność ponownej rewaskularyzacji z powodu niedokrwienia wystąpił u 8,9% pacjentów w grupie oceny funkcjonalnej i u 13,7% w grupie klasycznej angiografii. Rzadziej występował też łączny punkt bezpieczeństwa obejmujący ostre uszkodzenie nerek związane z kontrastem lub poważne krwawienie. Ortopeda czytający to duże badanie u ludzi powinien pamiętać, że wynik dotyczy konkretnej grupy chorych po STEMI i nie oznacza, że o potrzebie stentu można decydować samodzielnie.

Źródło: Biscaglia S, Erriquez A, Colaiori I i wsp. Complete Revascularization Guided by Functional Coronary Angiography in STEMI. New England Journal of Medicine. Pierwsza publikacja online: 29 sierpnia 2026 r. DOI: 10.1056/NEJMoa2605373. Sprawdzono 16 września 2026 r.; zakres dostępu: abstrakt i dane bibliograficzne na stronie wydawcy oraz PubMed.

Więcej nowinek ze świata medycyny

English version →

Opracowanie: Tomasz Poboży - ortopeda.

Mutacja KRAS G12D występuje m.in. w części nowotworów trzustki, płuca i jelita grubego i przez lata była bardzo trudnym celem leczenia. W badaniu fazy 1 sprawdzono doustny lek GFH375 u 74 wcześniej leczonych chorych z zaawansowanymi nowotworami z tą mutacją. U około jednej trzeciej ocenianych pacjentów z rakiem trzustki lub niedrobnokomórkowym rakiem płuca uzyskano potwierdzone zmniejszenie guza. Ortopeda śledzący badania nowych leków powinien odróżniać sygnał odpowiedzi od porównania skuteczności: to ciekawy sygnał, ale jest to wczesne badanie bez grupy kontrolnej — nie wiadomo jeszcze, jak lek wypadnie w większych badaniach ani czy wydłuży życie w porównaniu ze standardowym leczeniem. Odnotowano także poważne działania niepożądane, w tym jeden zgon z powodu wstrząsu septycznego uznany za związany z leczeniem. Trwa część fazy 2 badania.

Źródło: Ai X, Song Z, Wu L i wsp. Nature Medicine, publikacja online 15.09.2026. DOI: https://doi.org/10.1038/s41591-026-04559-4. Sprawdzono 15.09.2026. Zakres dostępu: abstrakt i metadane na stronie wydawcy; pełnego tekstu za paywallem nie analizowano. Etap: badanie fazy 1; część fazy 2 jest w toku.

← Wróć do „Ze świata medycyny” · English version

Opracowanie: Tomasz Poboży - ortopeda.

Ze świata medycyny · Badanie u ludzi — faza 3 / terapia zatwierdzona w USA

Glikogenoza typu Ia to rzadka choroba genetyczna, w której organizm ma problem z utrzymaniem prawidłowego poziomu glukozy podczas przerw w jedzeniu, dlatego wielu chorych musi regularnie przyjmować skrobię kukurydzianą. W randomizowanym badaniu fazy 3 jednorazowa terapia genowa DTX401 (pariglasgene brecaparvovec) pozwoliła po 48 tygodniach zmniejszyć jej dobowe spożycie średnio o około 41%, wobec 10% w grupie placebo, przy zachowanej kontroli glikemii. To może oznaczać mniejszy codzienny ciężar leczenia, zwłaszcza konieczność częstego przyjmowania skrobi także nocą. Ortopeda śledzący postępy terapii genowej powinien pamiętać, że badanie było niewielkie, a długoterminowa trwałość efektu i bezpieczeństwo wymagają dalszej obserwacji. FDA zatwierdziła tę terapię w USA 19 sierpnia 2026 r. dla pacjentów od 8. roku życia, w trybie przyspieszonym; nie oznacza to automatycznej dostępności w Polsce ani w całej Europie.

Źródło: Journal of Inherited Metabolic Disease, pierwsza publikacja online 31.08.2026. DOI: https://doi.org/10.1002/jimd.70241. Sprawdzono 15.09.2026. Dostęp: pełny tekst open access; dane bibliograficzne zgodne z PubMed (PMID 42674977). Decyzja FDA: 19.08.2026.

English version · Wróć do „Ze świata medycyny”

Opracowanie: Tomasz Poboży - ortopeda.