Autor: Tomasz Poboży

Randomizowane badanie u chorych ze złamaniem kostki typu Weber C i uszkodzeniem więzadła trójgraniastego pokazuje ciekawy rozdźwięk: bezpośrednia naprawa więzadła poprawiała wczesną stabilność kości skokowej w badaniach obciążeniowych, ale po 12 miesiącach nie dawała przewagi ani w ocenianych parametrach radiologicznych, ani w funkcji stawu skokowego.

Dlaczego ta praca jest ciekawa?

W niestabilnych złamaniach stawu skokowego z uszkodzeniem przyśrodkowego kompleksu więzadłowego pozostaje praktyczne pytanie: po odtworzeniu anatomii złamania czy więzadło trójgraniaste (ang. deltoid ligament) powinno być rutynowo naprawiane? Teoretycznie bezpośrednia naprawa może poprawić stabilność przyśrodkowej kolumny, ale oznacza dodatkowy etap operacji. Choi i wsp. poddali to pytanie ocenie w badaniu randomizowanym.

Pytanie i metodologia

Do badania włączano pacjentów ze złamaniami Weber C, odpowiadającymi typowi OTA/AO 44C, w mechanizmie pronacyjno-rotacyjnym zewnętrznym i z uszkodzeniem więzadła trójgraniastego. Po ustaleniu strategii zespolenia złamania pacjentów losowo przydzielano do bezpośredniej naprawy więzadła albo pozostawienia go bez naprawy.

Analizowano szerokość przyśrodkowej szpary stawu oraz pochylenie kości skokowej na zdjęciach wykonywanych w pozycji stojącej i w próbach obciążeniowych po 3, 6 i 12 miesiącach. Wynik funkcjonalny oceniano skalą FAAM. Dwunastomiesięczną obserwację ukończyło 71 osób: 35 po naprawie więzadła i 36 bez naprawy.

Najważniejsze wyniki

• Szerokość przyśrodkowej szpary stawu była porównywalna między grupami we wszystkich zastosowanych projekcjach i punktach czasowych.
• Po 3 miesiącach grupa bez naprawy więzadła miała większe koślawe pochylenie kości skokowej w zdjęciach obciążeniowych. Był to więc sygnał lepszej wczesnej stabilności po bezpośredniej naprawie.
• Po 12 miesiącach różnica w pochyleniu kości skokowej nie była już istotna statystycznie.
• Wyniki FAAM poprawiały się w obu grupach. Po 12 miesiącach część dotycząca codziennych czynności wynosiła około 89–90% w obu grupach.

Jak ortopeda może interpretować te wyniki?

Najbardziej użyteczny wniosek nie brzmi „więzadła trójgraniastego nie należy naprawiać”. Badanie sugeruje raczej, że w tej konkretnej grupie złamań rutynowe dodanie naprawy przyśrodkowego kompleksu nie przełożyło się na lepszą funkcję po roku, mimo lepszej wczesnej stabilności mierzonej pochyleniem kości skokowej.

To ważne rozróżnienie. W ortopedii poprawa parametru radiologicznego po operacji ma znaczenie tylko wtedy, gdy rzeczywiście przekłada się na funkcję, ryzyko późnej niestabilności, ponownych operacji albo rozwój zmian zwyrodnieniowych. Dwunastomiesięczna obserwacja tego nie rozstrzyga.

Ograniczenia

• Badanie przeprowadzono w jednym ośrodku i obejmowało 71 pacjentów z pełną roczną obserwacją.
• Dotyczyło ściśle określonych złamań Weber C z uszkodzeniem więzadła trójgraniastego; wyniku nie można automatycznie przenosić na wszystkie niestabilne złamania kostek.
• Rok obserwacji jest wystarczający do oceny wczesnej funkcji, ale zbyt krótki do wiarygodnej oceny późnej niestabilności, zmian zwyrodnieniowych czy ryzyka rewizji.
• Brak istotnej różnicy po 12 miesiącach nie jest formalnym dowodem równoważności obu strategii.
• Publicznie dostępny abstrakt nie pozwala odpowiedzieć na wszystkie pytania dotyczące podgrup, w których naprawa więzadła mogłaby być szczególnie korzystna.

Co może zmienić w praktyce — i czego badanie nie dowodzi?

Praca daje argument przeciwko traktowaniu bezpośredniej naprawy więzadła trójgraniastego jako automatycznego elementu każdego zespolenia złamania Weber C z jego uszkodzeniem. Decyzja może nadal zależeć od jakości uzyskanej repozycji, stabilności stawu po zespoleniu, charakteru uszkodzenia przyśrodkowego oraz całego wzorca urazu.

Badanie nie dowodzi natomiast, że naprawa jest zbędna w każdym przypadku ani że przejściowa różnica w stabilności nie ma znaczenia w dłuższej perspektywie. Do odpowiedzi na to pytanie potrzebna jest większa grupa i wieloletnia obserwacja.

Źródło

Choi JY, Yu OJ, Jung YH, Suh JS. Deltoid Ligament Repair Does Not Improve Radiographic or Clinical Outcomes in Weber Type C Pronation-External Rotation Ankle Fractures: A Randomized Controlled Trial. Journal of Orthopaedic Trauma. 2026;40(8):399–407. DOI: 10.1097/BOT.0000000000003189. Wydanie: 1 sierpnia 2026 r.

English version: Weber C Ankle Fracture — Should the Deltoid Ligament Be Repaired?

Opracowanie: Tomasz Poboży - ortopeda.

Świeża metaanaliza 13 badań randomizowanych sugeruje, że duloksetyna może zmniejszać zużycie opioidów po endoprotezoplastyce biodra i kolana. Jednocześnie przeciętna różnica w natężeniu bólu była niewielka i w większości punktów czasowych nie osiągała progu uznawanego za klinicznie istotny.

Dlaczego ta praca jest ciekawa?

Duloksetyna jest inhibitorem wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny (SNRI), stosowanym m.in. w bólu neuropatycznym i przewlekłych zespołach bólowych. W chirurgii endoprotezoplastyki zainteresowanie tym lekiem wynika z możliwości włączenia go do analgezji multimodalnej i ograniczenia zapotrzebowania na opioidy. Klinicznie istotne jest jednak nie tylko to, czy różnica osiąga istotność statystyczną, ale czy pacjent rzeczywiście ją odczuwa.

Pytanie i metodologia

Ibrahim, Abdelnabi i Sheta przeanalizowali 13 randomizowanych badań opublikowanych w latach 2010–2024, obejmujących łącznie 1176 pacjentów po całkowitej endoprotezoplastyce biodra lub kolana. Oceniano natężenie bólu w spoczynku i podczas chodzenia, zużycie opioidów przeliczone na równoważnik morfiny oraz działania niepożądane. Autorzy zastosowali model efektów losowych przy istotnej heterogeniczności i wykonali dodatkowe analizy wrażliwości dla części wyników.

Najważniejsze wyniki

• Po 24 godzinach duloksetyna zmniejszała ból w spoczynku średnio o 5,09 mm i podczas chodzenia o 4,55 mm w skali 0–100 mm.
• Po 2 tygodniach różnice wynosiły odpowiednio 6,48 mm i 8,93 mm.
• Większość tych różnic była istotna statystycznie, ale pozostawała poniżej przyjętego w pracy progu minimalnej klinicznie istotnej różnicy wynoszącego 10 mm.
• Po 48 godzinach odnotowano mniejsze zużycie opioidów o 22,74 mg równoważnika morfiny, a po 72 godzinach o 10,58 mg. Dla tych analiz heterogeniczność była jednak skrajnie wysoka: I² 100% i 97%.
• Ryzyko nudności lub wymiotów było niższe w grupie duloksetyny, natomiast senność występowała częściej.

Jak ortopeda może interpretować te wyniki?

Najbardziej interesujący jest rozdźwięk pomiędzy istotnością statystyczną a wielkością efektu. Wynik nie wspiera tezy, że duloksetyna daje wyraźnie lepszą kontrolę bólu u przeciętnego pacjenta po endoprotezoplastyce. Sygnał dotyczący ograniczenia opioidów może być natomiast praktycznie użyteczny, zwłaszcza jako element szerszego protokołu analgezji multimodalnej.

Nie należy jednak traktować wartości 22,74 czy 10,58 mg równoważnika morfiny jako precyzyjnej, uniwersalnej wielkości efektu. Przy I² sięgającym 97–100% poszczególne badania różniły się na tyle, że wynik opisuje raczej kierunek sygnału niż przewidywalną korzyść dla konkretnego protokołu.

Ograniczenia

• Znaczna heterogeniczność dotyczyła wielu analiz bólu i praktycznie wszystkich analiz zużycia opioidów.
• Dwa badania otwarte oceniono jako obarczone wysokim ryzykiem błędu systematycznego przy subiektywnych punktach końcowych.
• W jednym badaniu analiza nie była prowadzona zgodnie z zasadą intention-to-treat.
• W kilku próbach występowały problemy z brakującymi danymi lub brakiem wcześniej zarejestrowanego planu analiz.
• Po zastosowaniu bardziej konserwatywnej korekty Hartunga–Knappa część pozornie istotnych wyników dotyczących bólu traciła istotność statystyczną.

Co może zmienić w praktyce — i czego badanie nie dowodzi?

Praca wzmacnia argument, że duloksetyna może być rozważana jako jeden z elementów strategii ograniczającej opioidy u odpowiednio dobranych pacjentów. Nie daje natomiast podstaw do rutynowego stosowania jej u każdego chorego po THA lub TKA i nie pokazuje wyraźnej, klinicznie dużej przewagi przeciwbólowej. Nie rozstrzyga też, jaka dawka, moment rozpoczęcia leczenia i czas jego trwania są optymalne ani która podgrupa pacjentów odnosi największą korzyść.

Duloksetyna ma własny profil działań niepożądanych i interakcji, dlatego ewentualne wykorzystanie okołooperacyjne powinno wynikać z konkretnego protokołu i oceny przeciwwskazań, a nie z samego wyniku metaanalizy.

Źródło

Ibrahim A, Abdelnabi M, Sheta RA. Duloxetine for postoperative pain management in total hip and knee arthroplasty: a systematic review and meta-analysis. Journal of Orthopaedic Surgery and Research. 2026;21:527. DOI: 10.1186/s13018-026-07176-6. Opublikowano 2 września 2026 r.

English version: Duloxetine After Hip or Knee Replacement — Less Opioid Use, Small Analgesic Effect

Opracowanie: Tomasz Poboży - ortopeda.

W zachowawczym leczeniu złamań bliższego końca kości ramiennej często dużo uwagi poświęca się temu, jak „mocne” powinno być unieruchomienie. Nowe randomizowane badanie sugeruje, że wybór między opatrunkiem typu Velpeau, standardową temblakową ortezą barkowo-ramienną i wersją z dodatkowym podparciem nie przekłada się na istotne różnice funkcjonalne ani radiologiczne.

Dlaczego ta praca jest ciekawa?

W złamaniach bliższego końca kości ramiennej kwalifikowanych do leczenia zachowawczego unieruchomienie jest niemal rutynowe, ale jego dokładna forma bywa bardziej wynikiem lokalnej tradycji niż mocnych danych porównawczych. Klinicznie ważne pytanie brzmi więc nie tylko „czy unieruchamiać?”, lecz także czy bardziej rozbudowana orteza daje pacjentowi realną przewagę.

Badanie opublikowano online 21 sierpnia 2026 r. w Journal of Shoulder and Elbow Surgery.

Pytanie i metodologia

Było to prospektywne badanie randomizowane dotyczące pacjentów ze złamaniem bliższego końca kości ramiennej leczonym zachowawczo. Porównano trzy sposoby unieruchomienia:

• opatrunek typu Velpeau,
• standardową ortezę/temblak barkowo-ramienny,
• ortezę barkowo-ramienną z dodatkowym podparciem.

W analizie wyników klinicznych znalazło się 34, 39 i 32 pacjentów w poszczególnych grupach, łącznie 105 osób. Średni wiek wynosił 60,6 roku, a 63,8% badanych stanowiły kobiety. Grupy były porównywalne pod względem cech wyjściowych, w tym nasilenia złamania według klasyfikacji Neera.

Oceniano ból, zakres ruchu oraz kilka skal funkcjonalnych barku i kończyny górnej: SSV, ASES, DASH i Constant score.

Wyniki

Nie stwierdzono istotnych różnic między trzema grupami w zakresie bólu, zakresu ruchu ani wyników funkcjonalnych. Również wyniki radiologiczne nie wskazywały na przewagę któregoś sposobu unieruchomienia.

Autorzy podają brak zrostu u 5 z 120 pacjentów (4,1%). Zrost w nieprawidłowym ustawieniu odnotowano u 22 ze 105 pacjentów (21%); częstość była porównywalna w badanych grupach.

Jak ortopeda może interpretować te wyniki?

Najbardziej praktyczny wniosek jest prosty: jeżeli samo złamanie zostało prawidłowo zakwalifikowane do leczenia zachowawczego, bardziej rozbudowane unieruchomienie nie musi automatycznie oznaczać lepszego wyniku. Wybór może więc w większym stopniu uwzględniać wygodę pacjenta, możliwość prawidłowego stosowania ortezy i koszt.

To istotne zwłaszcza u starszych pacjentów, u których złożone unieruchomienia bywają trudniejsze w zakładaniu, utrudniają higienę i mogą pogarszać tolerancję leczenia.

Ograniczenia

Wynik trzeba czytać w granicach populacji badania. Nie oznacza on, że każdy typ złamania bliższego końca kości ramiennej można leczyć dowolnym temblakiem ani że sposób unieruchomienia jest bez znaczenia przy niestabilnym ustawieniu odłamów, wskazaniach operacyjnych czy szczególnych problemach z przestrzeganiem zaleceń.

Warto też podkreślić, że brak statystycznie istotnej różnicy nie jest tym samym co formalne wykazanie równoważności wszystkich metod. Z publicznego abstraktu nie wynika, aby badanie było zaprojektowane jako próba równoważności lub nie mniejszej skuteczności.

Dodatkowo w abstrakcie liczebność dotycząca braku zrostu (120 pacjentów) różni się od liczebności analizy pozostałych wyników (105 osób), co utrudnia pełną interpretację bez dostępu do szczegółowych danych całego artykułu.

Co może zmienić w praktyce — i czego badanie nie dowodzi?

Praca wspiera odejście od przekonania, że bardziej restrykcyjne lub droższe unieruchomienie samo w sobie poprawia wynik leczenia zachowawczego. Jeżeli stabilność złamania i stan pacjenta na to pozwalają, rozsądne staje się wybieranie rozwiązania prostego, dobrze tolerowanego i możliwego do prawidłowego stosowania.

Badanie nie odpowiada natomiast na pytanie, które złamania powinny być leczone zachowawczo, kiedy rozpocząć ćwiczenia ani czy wcześniejsze uruchamianie jest lepsze od dłuższego unieruchomienia. To odrębne decyzje kliniczne.

Źródło

1. Sarıkaş M, Kapıcıoğlu M, Şahin K, Bilsel K. Does Immobilization Method Make a Difference in Conservative Management of Proximal Humeral Fractures? A Prospective Randomized Trial. Journal of Shoulder and Elbow Surgery. 2026 Aug 21. DOI: 10.1016/j.jse.2026.08.004. PubMed PMID: 42628626.

English version: Proximal Humerus Fracture — Does the Type of Immobilisation Matter?

Opracowanie: Tomasz Poboży - ortopeda.

Nowa metaanaliza opublikowana 9 września 2026 r. sugeruje, że budowa bliższego końca kości udowej może nieść informację o ryzyku złamania biodra, której nie wyjaśnia sama gęstość mineralna kości. Najbardziej spójny sygnał dotyczył długości osi biodra i szerokości szyjki kości udowej. To interesujące z punktu widzenia oceny ryzyka złamania, ale jeszcze nie jest argument za wprowadzaniem nowych progów diagnostycznych do rutynowej densytometrii: heterogeniczność badań była duża, a przedziały predykcji dla parametrów ciągłych obejmowały brak efektu.

Dlaczego ta praca jest ciekawa?

Gęstość mineralna kości (BMD) pozostaje podstawowym elementem oceny ryzyka złamania osteoporotycznego, ale nie opisuje całej mechaniki bliższego końca kości udowej. Dwie osoby o zbliżonej BMD mogą różnić się długością szyjki, szerokością szyjki, kątem szyjkowo-trzonowym czy długością osi biodra. Te cechy wpływają na ramię siły i sposób przenoszenia obciążeń podczas upadku.

Nowa praca jest ciekawa właśnie dlatego, że nie pyta jedynie, czy geometria różni osoby po złamaniu od grup kontrolnych, lecz także czy część tych zależności utrzymuje się w analizach uwzględniających BMD. To znacznie bardziej praktyczne pytanie: czy geometria rzeczywiście wnosi informację ponad to, co już mierzymy.

Pytanie badawcze i metodologia

Jokar i wsp. przeprowadzili zgodny z PRISMA przegląd systematyczny i metaanalizę badań oceniających klasyczne parametry geometrii bliższego końca kości udowej u osób ze złamaniem biodra po urazie niskoenergetycznym oraz w grupach bez złamania, a także badań raportujących ryzyko złamania związane z tymi parametrami.

Do analizy włączono 47 badań obejmujących łącznie 136 026 uczestników: 7426 osób ze złamaniem biodra i 128 600 osób z grup kontrolnych. Analizowano m.in.:

• długość osi biodra (hip axis length, HAL),
• długość osi szyjki kości udowej (FNAL),
• szerokość szyjki kości udowej (FNW),
• kąt szyjkowo-trzonowy (NSA),
• inne klasyczne parametry geometryczne oceniane w DXA, RTG lub innych badaniach obrazowych.

Autorzy zastosowali modele efektów losowych, wykonywali analizy podgrup według płci, typu złamania i sposobu obrazowania oraz oddzielnie oceniali modele statystyczne, w których uwzględniono BMD.

Wyniki

Osoby po złamaniu biodra miały przeciętnie większą długość osi biodra o 0,16 cm, większą długość osi szyjki o 0,07 cm, większą szerokość szyjki o 0,08 cm oraz większy kąt szyjkowo-trzonowy o 1,74° niż osoby bez złamania.

Najważniejsza część analizy dotyczyła jednak modeli uwzględniających BMD. W tych modelach związek z ryzykiem złamania pozostawał istotny dla:

• długości osi biodra: OR 1,31; 95% CI 1,20–1,42,
• szerokości szyjki kości udowej: OR 1,32; 95% CI 1,10–1,59.

Dla długości osi szyjki oraz kąta szyjkowo-trzonowego zależność po uwzględnieniu BMD nie była już przekonująca. Związki były wyraźniejsze u kobiet i w analizach złamań szyjki kości udowej.

Warto zachować ostrożność przy interpretacji samych ilorazów szans. Poszczególne badania różniły się sposobem pomiaru i modelowania parametrów geometrycznych, dlatego wyniku nie należy przeliczać w prosty sposób na indywidualne „procentowe ryzyko” dla konkretnego pacjenta.

Jak ortopeda może interpretować te wyniki?

Praca wzmacnia biologicznie wiarygodną koncepcję, że ryzyko złamania biodra wynika nie tylko z jakości tkanki kostnej, ale również z geometrii konstrukcji. Dłuższa oś biodra może zwiększać ramię działającej siły podczas upadku, a szerokość szyjki może współgrać z rozkładem obciążeń i jej właściwościami strukturalnymi.

Z klinicznego punktu widzenia najbardziej interesujące jest to, że HAL i FNW zachowały związek z ryzykiem w analizach, które uwzględniały BMD. To sugeruje, że część informacji strukturalnej nie jest po prostu pochodną niższej gęstości mineralnej kości.

Nie oznacza to jednak, że już dziś należy dodawać te pomiary do każdego opisu DXA albo kwalifikować leczenie na podstawie jednego parametru geometrycznego. Do tego potrzebny byłby następny krok: wykazanie, że dodanie tych danych do istniejących modeli rzeczywiście poprawia przewidywanie złamań i prowadzi do lepszych decyzji klinicznych.

Najważniejsze ograniczenia

• Duża heterogeniczność: badania różniły się populacją, sposobem obrazowania, definicją parametrów i konstrukcją modeli statystycznych.
• Przedziały predykcji obejmowały brak efektu: dla wszystkich analizowanych parametrów ciągłych wskazuje to, że w nowej populacji wielkość zależności może być znacznie mniejsza niż sugeruje średni efekt z metaanalizy.
• Dane obserwacyjne: metaanaliza pokazuje związek, a nie dowodzi zależności przyczynowej.
• Brak jednego standardu pomiaru: wartości uzyskiwane w DXA i RTG nie zawsze są bezpośrednio wymienne, a różnice metodologiczne ograniczają możliwość ustalenia prostego progu klinicznego.
• Brak dowodu na poprawę decyzji terapeutycznych: praca nie oceniała, czy dodanie geometrii do BMD lub istniejących kalkulatorów ryzyka poprawia trafność kwalifikacji do leczenia ani zmniejsza liczbę złamań.

Co może zmienić w praktyce — i czego badanie nie dowodzi?

Na dziś najbardziej praktycznym wnioskiem jest to, że BMD nie jest kompletnym opisem mechanicznego ryzyka złamania biodra. Geometria bliższego końca kości udowej pozostaje sensownym kandydatem do dalszego udoskonalania modeli ryzyka, zwłaszcza u osób, u których obraz kliniczny i BMD nie dają spójnej odpowiedzi.

Badanie nie dowodzi jednak, że HAL lub FNW powinny zastąpić BMD, że istnieje uniwersalny próg któregoś z tych parametrów ani że ich rutynowy pomiar poprawia wyniki leczenia. Nie uzasadnia również zmiany farmakoterapii osteoporozy wyłącznie na podstawie geometrii. Autorzy sami proponują traktować te parametry jako uzupełniające, a nie samodzielne markery ryzyka.

Piśmiennictwo

1. Jokar R, Sharifzadeh Y, Sarabi Javid SR, et al. Proximal femoral geometry and low-trauma hip fracture risk beyond bone mineral density: an updated and expanded systematic review and meta-analysis. BMC Musculoskelet Disord. Published 9 September 2026. DOI: 10.1186/s12891-026-10451-6.

English version: Hip Geometry and Fracture Risk — What Does It Add Beyond Bone Mineral Density?

← Nowinki i materiały dla lekarzy

Opracowanie: Tomasz Poboży - ortopeda.

Randomizowane badanie opublikowane 9 września 2026 r. daje dodatni sygnał dla jednego konkretnego protokołu pulsacyjnego pola elektromagnetycznego (PEMF) stosowanego jako uzupełnienie ćwiczeń u chorych z zespołem bólu regionalnego złożonego typu I (CRPS-I) stopy lub stawu skokowego. W grupie otrzymującej PEMF ból i wynik funkcjonalny były lepsze niż przy samym programie ćwiczeń do 12 miesięcy. To jednak badanie zaledwie 32 pacjentów, bez procedury pozorowanej i bez zaślepienia, przeprowadzone po wcześniejszym leczeniu neridronatem. Dodatkowo urządzenie dostarczył jego producent, który pokrył koszty publikacji, a dwoje współautorów jest zatrudnionych przez tę firmę. Wynik jest więc ciekawy, ale zdecydowanie za słaby, by uznać PEMF za nowy standard leczenia CRPS.

Dlaczego ta praca jest ciekawa?

CRPS-I pozostaje jednym z trudniejszych problemów po urazach i operacjach kończyn. Obraz kliniczny obejmuje nieproporcjonalnie silny ból, obrzęk, zaburzenia czucia, zmiany naczynioruchowe i potowe oraz narastające ograniczenie funkcji. Leczenie jest zwykle wielokierunkowe, a jakość dowodów dla wielu metod fizykalnych pozostaje niska.

PEMF nie jest przy tym nową koncepcją w CRPS. Wcześniejsze badania były małe i nie dawały przekonującego efektu klinicznego. Dlatego dodatni wynik nowego RCT, dotyczącego konkretnie stopy i stawu skokowego oraz obejmującego obserwację do roku, zasługuje na uwagę — szczególnie że wcześniejsze randomizowane badanie CRPS-I ręki nie wykazało dodatkowej korzyści PEMF ponad rehabilitację.

Pytanie badawcze i metodologia

Covelli i wsp. włączyli 32 dorosłych pacjentów z CRPS-I stopy lub stawu skokowego. Wszyscy wcześniej otrzymali początkowy cykl dożylnego neridronatu. Następnie chorych losowo przydzielono do dwóch strategii:

• PEMF o indukcji 1,5 mT i częstotliwości 75 Hz przez 4 godziny dziennie przez 60 dni, wraz z ćwiczeniami wykonywanymi 30 minut dziennie przez 6 tygodni,
• samego programu ćwiczeń w takim samym wymiarze.

Oceny wykonywano po 3, 6 i 12 miesiącach. Mierzono natężenie bólu w skali VAS, wynik AOFAS Ankle-Hindfoot, występowanie allodynii i hiperalgezji, ból podczas biernego ruchu, obrzęk, ocenę Rolesa i Maudsleya oraz zużycie niesteroidowych leków przeciwzapalnych.

Publiczny rejestr badania wskazuje na równoległy, randomizowany projekt bez zaślepienia. Nie zastosowano więc urządzenia pozorowanego, które pozwalałoby oddzielić swoisty efekt stymulacji od efektu oczekiwań związanych z dodatkową interwencją.

Wyniki

W obu grupach ból zmniejszał się, a wynik AOFAS poprawiał się względem wartości wyjściowych we wszystkich punktach obserwacji. Autorzy wykazali jednak również statystycznie istotną przewagę grupy PEMF nad grupą kontrolną po 3, 6 i 12 miesiącach zarówno dla VAS, jak i AOFAS.

W grupie PEMF częściej ustępowały także allodynia, hiperalgezja i ból podczas biernego ruchu. Po 3 miesiącach odnotowano mniejsze zużycie niesteroidowych leków przeciwzapalnych, a po 6 i 12 miesiącach korzystniejszą ocenę w skali Rolesa i Maudsleya.

To brzmi obiecująco, ale sama istotność statystyczna nie mówi jeszcze, jak duża była korzyść odczuwana przez pacjenta. Przy tak małej próbie szczególnie ważne są bezwzględne różnice między grupami, ich przedziały ufności oraz odniesienie do klinicznie istotnej zmiany. Wyniku nie należy więc sprowadzać do prostego stwierdzenia, że „PEMF działa w CRPS”.

Jak ortopeda może interpretować te wyniki?

Najbardziej interesująca jest trwałość sygnału do 12 miesięcy. Jeżeli zostałaby potwierdzona w większym badaniu z procedurą pozorowaną, mogłaby wskazywać, że określony protokół PEMF stanowi użyteczny element wspomagający rehabilitację części pacjentów z CRPS-I kończyny dolnej.

Na razie trzeba jednak bardzo precyzyjnie określić zakres wniosku. Badano konkretne parametry urządzenia, konkretną lokalizację CRPS i pacjentów po wcześniejszym neridronacie. Nie ma podstaw, aby automatycznie przenosić ten wynik na inne generatory PEMF, inne częstotliwości i natężenia, CRPS kończyny górnej, CRPS typu II albo leczenie bez równoległej rehabilitacji.

To rozróżnienie jest tym ważniejsze, że randomizowane badanie Cömertoğlu i wsp. z 2022 r. obejmujące 32 osoby z CRPS-I ręki nie wykazało dodatkowej korzyści PEMF ponad konwencjonalny program rehabilitacji w żadnym z ocenianych punktów końcowych. Protokoły różniły się parametrami pola, lokalizacją i czasem terapii, więc nie jest to bezpośrednie „obalenie” nowego wyniku. Pokazuje natomiast, że nie mamy dowodu na efekt całej klasy urządzeń.

Najważniejsze ograniczenia

• Bardzo mała próba: 32 pacjentów to liczba wystarczająca do wygenerowania interesującego sygnału, ale niewystarczająca do stabilnej oceny skuteczności i bezpieczeństwa w zróżnicowanej populacji CRPS.
• Brak zaślepienia i terapii pozorowanej: grupa eksperymentalna otrzymywała dodatkową, wyraźnie rozpoznawalną interwencję, a część punktów końcowych była subiektywna.
• Wyselekcjonowana populacja: wszyscy chorzy wcześniej otrzymali neridronat, co ogranicza możliwość przenoszenia wyniku na pacjentów leczonych według innych schematów.
• Intensywny protokół: 4 godziny terapii dziennie przez 60 dni mogą być trudne do odtworzenia w codziennej praktyce i wymagają oceny rzeczywistego przestrzegania zaleceń.
• Wiele punktów końcowych: przy małej liczbie uczestników i licznych porównaniach rośnie ryzyko przecenienia pojedynczych dodatnich wyników.
• Powiązanie z producentem: IGEA dostarczyła urządzenia i sfinansowała opłatę publikacyjną; dwoje współautorów jest pracownikami firmy. Autorzy deklarują brak konfliktu interesów, ale te relacje powinny być jawnie uwzględnione przy interpretacji.

Co może zmienić w praktyce — i czego badanie nie dowodzi?

Na dziś praca przede wszystkim uzasadnia większe, wieloośrodkowe badanie z terapią pozorowaną, zaślepioną oceną wyników i z góry określoną minimalną klinicznie istotną różnicą. Dobrze byłoby także oddzielnie analizować czas trwania CRPS, rodzaj zdarzenia wywołującego, wcześniejsze leczenie oraz rzeczywistą ekspozycję na PEMF.

Badanie nie dowodzi, że PEMF powinno wejść do rutynowego leczenia CRPS, nie pokazuje efektu całej technologii niezależnie od parametrów i nie uzasadnia zastępowania wczesnej diagnostyki, stopniowego uruchamiania kończyny, rehabilitacji funkcjonalnej ani wielodyscyplinarnego leczenia bólu. Najuczciwiej traktować je jako dodatni, wart potwierdzenia sygnał w obszarze, w którym wcześniejsze dowody były niepewne lub negatywne.

Piśmiennictwo

1. Covelli I, Setti S, De Terlizzi F, et al. Pulsed electromagnetic fields (PEMFs) in complex regional pain syndrome type I (CRPS-I) of the foot: a randomised controlled trial. J Orthop Traumatol. Published 9 September 2026. DOI: 10.1186/s10195-026-00966-y.
2. Cömertoğlu İ, Güneş S, Elhan AH, Üstüner E, Kutlay Ş, Küçükdeveci AA. Effectiveness of pulsed electromagnetic field therapy in the management of complex regional pain syndrome type 1: A randomized-controlled trial. Turk J Phys Med Rehabil. 2022;68(1):107–116. DOI: 10.5606/tftrd.2022.9074.
3. Smart KM, Ferraro MC, Wand BM, O’Connell NE. Physiotherapy for pain and disability in adults with complex regional pain syndrome (CRPS) types I and II. Cochrane Database Syst Rev. 2022;5:CD010853. DOI: 10.1002/14651858.CD010853.pub3.

← Nowinki i materiały dla lekarzy

English version: Pulsed Electromagnetic Fields for Foot and Ankle CRPS — Do They Really Help?

Opracowanie: Tomasz Poboży - ortopeda.